Το CYPHER υποδέχεται για δεύτερη συνεχή χρονιά το “PLEASURE & DISOBEDIENCE”, ένα τριήμερο κινηματογραφικό πρόγραμμα που εξερευνά 100 χρόνια αντίστασης, απόλαυσης και επιθυμίας μέσα από τον φακό γυναικών και queer σκηνοθετών.
Το φετινό πρόγραμμα επανέρχεται από τις 19 έως τις 21 Δεκεμβρίου με μια ακόμη πιο διευρυμένη θεματική, η οποία εστιάζει σε queer χώρους –ιδιωτικούς ή δημόσιους– που αναδεικνύονται σε κυριολεκτικές και μεταφορικές σκηνές προς θέαση.
Είτε αυτοί οι χώροι είναι εσωτερικοί, όπως η ασφαλής στέγη που αναζητά η Eve Harrington στο “Scarecrow in a Garden of Cucumbers” και οι ιεροί χώροι που επιτρέπουν στις γυναίκες του “Transit” να μεταμορφωθούν σωματικά· είτε εξωτερικοί, όπως οι δρόμοι που καταλαμβάνουν οι “FIREFLIES” και η «Mπέττυ» ενώ τα αυτοκίνητα τις προσπερνούν με ταχύτητα. Όλοι αυτοί οι χώροι, ασφαλείς ή μη, συχνά συνδέονται με μια παράσταση. Οι ερμηνευτές στο “SOMETHING FOR THE BOYS” εκτίθενται πάνω σε σκηνή και κάτω από έντονα φώτα για να τους «δει» ένα ανύπαρκτο κοινό. Ενώ ο χαρακτήρας στο “Sore Throat” κρύβεται σε queer μπαρ στις Φιλιππίνες, υπάρχοντας μόνο μέσω του ήχου, οι χαρακτήρες στο “MONSTERA” εκφράζουν τον ερωτισμό τους κλειδωμένοι μέσα, σαν ζώα σε αιχμαλωσία.
Μια αίσθηση συντριβής και βαθιάς μοναξιάς φαίνεται να καθορίζει τα περιγράμματα αυτής της παράστασης. Οι χαρακτήρες, όσο λαμπεροί και σαγηνευτικοί κι αν είναι, παραμένουν ξένοι. Όπως η εμβληματική Sie στο “Ticket of No Return” που περιπλανιέται στο Δυτικό Βερολίνο πίνοντας μέχρι να χάσει τις αισθήσεις της – μια λήθη που προσπαθεί να βρει και η “Betty” δουλεύοντας στους δρόμους, το ένα τετράγωνο μετά το άλλο, αρσενικό το αρσενικό, ενώ παραδέχεται πως το μόνο που θέλει είναι να αγαπηθεί πραγματικά γι’ αυτό που είναι. Μια αναζήτηση όχι πολύ διαφορετική από εκείνη που εκφράζουν πολλοί μαύροι άντρες στο “Tongues Untied”, οι οποίοι νιώθουν περιθωριακοί τόσο σε μια ομοφοβική μαύρη κοινότητα όσο και σε μια λευκή γκέι υποκουλτούρα δηλητηριασμένη από τον ρατσισμό.
Οι εκκεντρικές, εξωφρενικές και ηλεκτρικές υπάρξεις των χαρακτήρων αυτών δεν πρέπει να εκληφθούν ως απλή ανθεκτικότητα. Οι ζωές τους αποτελούν μια αυθεντική και πολυδιάστατη αντίσταση απέναντι σε μια συχνά σκληρή πραγματικότητα αυξημένης βίας – οικονομικής, νομοθετικής και κοινωνικής. Οι παραστάσεις τους δεν είναι απλώς ένα μέσο για να τραβήξουν την προσοχή, αλλά μια προσπάθεια να την στρέψουν σε ένα πολύ ευρύτερο ζήτημα.
Το πρόγραμμα της δεύτερης έκδοσης του “PLEASURE & DISOBEDIENCE” περιλαμβάνει art films, exploitation films, ντοκιμαντέρ, εργαστήρια πειραματικού βίντεο και άλλα καινοτόμα φορμά, καθώς και πρώιμες ταινίες με αποκλειστικά γυναικείο και queer καστ από όλο τον κόσμο, από τη δεκαετία του 1930 έως και σήμερα. Παρόλο που οι ταινίες καταπιάνονται με θέματα ομοφοβίας, στιγματισμού της σεξεργασίας, ρατσισμού, πατριαρχίας, σεξισμού, καταπίεσης, ταξισμού και βίας, με έναν αληθινά queer τρόπο, δεν στερούνται ποτέ παραλόγου, επαναστατικότητας, ειλικρίνειας, συναισθήματος, χαράς και σεξ. Πέρα από την ιστορική και καλλιτεχνική σημασία των ταινιών, η επιλογή αυτού του προγράμματος προκύπτει ως αναγκαιότητα σε μια εποχή κατά την οποία επανεμφανίζονται επικίνδυνες ρητορικές και πολιτικές διακρίσεων, τροφοδοτούμενες από συντηρητικές ιδεολογίες που δαιμονοποιούν τις μειονότητες. Η απλή ύπαρξη ορισμένων ανθρώπων μετατρέπεται σε πεδίο αντιπαράθεσης και, κατά συνέπεια, η τέχνη που αποτυπώνει αυτές τις ζωές και τους ανθρώπους λειτουργεί de facto ως πράξη ανυπακοής.
Πρόγραμμα προβολών
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 19/12 – 19:00
“SOMETHING FOR THE BOYS” – Hannah Quinlan & Rosie Hastings, 2018 (Ηνωμένο Βασίλειο), 16’
“Ticket of No Return” – UIrike Ottinger’s, 1979 (Γερμανία), 107’
ΣΑΒΒΑΤΟ 20/12 – 19:00
“FIREFLIES” (Lucciole) – Pauline Curnier Jardin & Feel Good Cooperative, 2021 (Ιταλία/Γαλλία), 7’ Scarecrow in a garden of “cucumbers” – Robert Kaplan, 1972 (ΗΠΑ), 82’
ΚΥΡΙΑΚΗ 21/12 – 18:00
“Sore Throat” – Bugarin & Castle (Davide Bugarin & Angel Cohn Castle), 2023 (Φιλιππίνες/Σκωτία), 20’
“MONSTERA” – Vera Chotzoglou, 2021 (Ελλάδα), 12’
“Tongues Untied” – Marlon Riggs, 1989 (ΗΠΑ), 54’
«Mπέττυ» – Δημήτρης Σταυράκας, 1979 (Ελλάδα), 33’
ΚΑΙ ΤΙΣ ΤΡΕΙΣ ΜΕΡΕΣ (στο -1)
“Transit” (Lola in Delphi, Jane, Delta Lumineux, Season of magic) – Twin Automat (Sandrine Cheyrol & Irini Karayannopoulou), 2024 (Γαλλία/Ελλάδα), 2’
SOMETHING FOR THE BOYS
Hannah Quinlan & Rosie Hastings, 2018 (Ηνωμένο Βασίλειο), 16’
Ταινία τέχνης που εξερευνά την πολιτική σύγκρουση μεταξύ του βικτοριανού τουριστικού θερέτρου του Μπλάκπουλ και της γκέι σκηνής του. Η ταινία είναι μια μονοκάναλη βιντεοεγκατάσταση με πολυκάναλο ήχο. Οι καλλιτέχνες εκπροσωπούνται από την γκαλερί Arcadia Missa. Το SOMETHING FOR THE BOYS έχει εκτεθεί σε γκαλερί και μουσεία ανά τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένης της Hayward Gallery.
Ticket of No Return
UIrike Ottinger’s, 1979 (Γερμανία), 107’
Μια γοητευτική γυναίκα φτάνει στο Δυτικό Βερολίνο, αρχίζει να πίνει ασταμάτητα και δημιουργεί μια σχέση με μια άλλη γυναίκα στην αστεία και οπτικά εντυπωσιακή οδύσσεια της Uirike Ottinger. Η ταινία θεωρείται η πρώτη της «Τριλογίας του Βερολίνου» της Ottinger, μαζί με τις μεταγενέστερες ταινίες Freak Orlando και Dorian Gray in the Mirror of the Yellow Press. Η ταινία είναι μια εξερεύνηση του πως η δημόσια συμπεριφορά των γυναικών ελέγχεται πιο αυστηρά από αυτή των ανδρών. Η Sie ταξιδεύει στο Βερολίνο με μοναδικό σκοπό να πιεί μέχρι να λησμονήσει τα πάντα.
FIREFLIES (Lucciole)
Pauline Curnier Jardin & Feel Good Cooperative, 2021 (Ιταλία/Γαλλία), 7’
Το Feel Good Cooperative είναι μια καλλιτεχνική κολλεκτίβα ιδρυθήσα το 2020 από την καλλιτέχνιδα Pauline Curnier Jardin, τη φωτογράφο και σεξεργάτρια Alexandra Lopez, την αρχιτέκτονα και ακαδημαϊκό Serena Olcuire, καθώς και τις Giuliana Mira, Gilda Star, Barby de Martinez και Diana Veryzca Martinez, κολομβιανές σεξεργάτριες στη Ρώμη. Η κολλεκτίβα ιδρύθηκε με σκοπό να παρέχει οικονομική υποστήριξη στις σεξεργάτριες της ιταλικής πρωτεύουσας κατά τη διάρκεια του πρώτου lockdown λόγω της πανδημίας. Το FIREFLIES γυρίστηκε στα περίχωρα της Ρώμης, εκεί όπου στην αρχαιότητα υπήρχαν πυγολαμπίδες, ενώ σήμερα υπάρχει ένας αυτοκινητόδρομος και αυτοκίνητα που τη νύχτα καθώς τρέχουν με τα φώτα αναμμένα, σαν προβολείς περιστασιακά φωτίζουν τις σεξεργάτριες που περιδιαβαίνουν ή ποζάρουν στην άκρη του δρόμου. Η ταινία ακολουθεί το ακανόνιστο φως τους και, σε ένα νοσταλγικό νυχτερινό μπλε φως, προσφέρει μια γεύση από τα αόρατα σώματα αυτών των σύγχρονων πυγολαμπίδων, τους κορσέδες τους, τις μπότες από βινύλιο, τις φλόγες και τις θλίψεις τους.
Scarecrow in a garden of cucumbers
Robert Kaplan, 1972 (ΗΠΑ), 82’
Σε αυτή την ξεχασμένη, παλαβή μουσική υπερπαραγωγή του Robert J. Kaplan,η γνωστή ερμηνεύτρια του Warhol, Holly Woodlaw υποδύεται την Eve Harrington, ένα κορίτσι από μια κομμόπολη του Κάνσας που προσπαθεί να κάνει καριέρα — ή τουλάχιστον να βρει συγκάτοικο — στη Νέα Υόρκη. Στην πορεία, θα μπλέξει με όλους, από παλαιστές μέχρι λεσβίες που τρώνε μούσλι, στην υπερβολικά επίκαιρη αναζήτησή της για ένα ασφαλές σπίτι. Μια από τις πρώτες ταινίες που δομήθηκαν γύρω από έναν τρανς άτομο, το Scarecrow in a Garden of Cucumbers είναι ένας κωμικός άθλος για την Woodlawn, που τότε είχε μόλις ολοκληρώσει τα Trash και Women in Revolt! για τον Paul Morrissey.
Sore Throat
Bugarin & Castle (Davide Bugarin & Angel Cohn Castle), 2023 (Φιλιππίνες/Σκωτία), 20’
Ένας μεταμορφωμένος χαρακτήρας περιπλανιέται σε έναν λαμπερό μεσονύχτιο κόσμο. Ο ήχος και η μουσική ταξιδεύουν από την αγροτική Λουζόν στην queer συνοικία Μαλάτε της Μανίλα. Μαξιμαλιστικοί χώροι λάμπουν από την πανοραμική θέα σε πρωτότυπα θεατρικά σκηνικά. Το έργο διερευνά τον τρόπο που ήχοι διαπερνούν τους τοίχους και πως το κρυφό τους άκουσμα, επηρεάζει queer άτομα και χώρους, μέσω από τις στρεβλώσεις της αποικιοκρατίας, της μυθολογίας και τον αστικό εξευγενισμό στις Φιλιππίνες. Η λαογραφία των Φιλιππίνων είναι από καιρό γεμάτη με Aswang, όρο που περιγράφει τερατώδη πλάσματα που μεταμορφώνονται σε ζώα όπως σκύλοι, κροκόδειλοι και πουλιά. Καθώς οι Ισπανοί αποικιοκράτες κατέφθασαν στις Φιλιππίνες τον 16ο αιώνα, εκμεταλλεύτηκαν τις προϋπάρχουσες δοξασίες διασπείροντας την ιδέα ότι οι γυναίκες και οι ομοφυλόφιλοι ήταν Aswang. Το Sore Throat εξετάζει τον τρόπο πού οι Ισπανοί αποικιοκράτες χρησιμοποίησαν μυθοπλασίες του τερατώδους κατά των θηλυκοτήτων και των queer ατόμων στις Φιλιππίνες. Και αν τη νύχτα, είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς αν οι ήχοι που ακούγονται διαμέσου των τοίχων των αγροτόσπιτων είναι οι φωνές των ζώων της ζούγκλας ή οι κραυγές ενός Aswang, στην αντιστροφή του φαινομένου, το έργο εξετάζει επίσης το πώς η νυχτερινή ζωή και οι queer χώροι παραστάσεων στις Φιλιππίνες απειλούνται στο βαθμό που ο ήχος τους διαρρέει στους γειτονικούς τοίχους περνώντας σε άλλα αφιλόξενα περιβάλλοντα. Η ταινία μαζί με την διαδραστική παράστασή της έχει προβληθεί στο Tate Modern και στο ICA στο Λονδίνο το 2025.
MONSTERA
Vera Chotzoglou, 2021 (Ελλάδα), 12’
Monstera deliciosa: ήταν αρχικά ένα τροπικό φυτό, που τώρα χρησιμοποιείται σε εσωτερικούς χώρους ως αισθητικό, διακοσμητικό αντικείμενο, και γίνεται σύμβολο της πρόσφατης εμπειρίας εγκλεισμού μας εν μέσω καραντίνας (COVID). Μια κατάσταση που μας έκανε να παρεκκλίνουμε από την πορεία μας, σαν ο κόσμος να είχε παρασυρθεί σε μια παραληρηματική πορεία εκτροχιασμένος, σε μια απροσδόκητη παύση. Σε αυτή την αφήγηση, οι εσωτερικές σκηνές εξαλείφουν το χρόνο και υποδηλώνουν μια κατάσταση αταξίας: αδρανή σώματα, η monstera σε μια εσωτερική καταιγίδα, άγρια ζώα αιχμάλωτα, αστραπές, μια σκηνή οργασμού, ένας Luchador που προετοιμάζεται, ένα αθηναϊκό μπαλκόνι.
Tongues Untied
Marlon Riggs, 1989 (ΗΠΑ), 54’
«Σπάστε τη βίαιη σιωπή του έθνους σε θέματα σεξουαλικής και φυλετικής διαφοράς», αυτή η ριζοσπαστική μίξη ντοκιμαντέρ και επιτέλεσης αψηφά τα ποικίλα στίγματα γύρω από τη σεξουαλικότητα των μαύρων ομοφυλόφιλων, υποστηρίζοντας ότι, όσο επικρατεί η ντροπή, η απελευθέρωση είναι αδύνατη. Μέσα από τη μουσική και το χορό, τα λόγια και την ποίηση πρωτοπόρων συγγραφέων όπως ο Essex Hemphill και ο Joseph Beam – και με εναλλασσόμενες ειλικρινείς, χιουμοριστικές και σπαρακτικές συνεντεύξεις με queer Αφροαμερικανούς άνδρες – το Tongues Untied δίνει φωνή στο τι σημαίνει να ζεις ως outsider τόσο σε μια μαύρη κοινότητα γεμάτη ομοφοβία όσο και σε μια κατά κύριο λόγο λευκή γκέι υποκουλτούρα δηλητηριασμένη από το ρατσισμό. Ένα σημείο αναφοράς στους πολιτισμικούς πολέμους της δεκαετίας του 1980, που προκάλεσε την οργή της δεξιάς για τη δημόσια χρηματοδότηση των τεχνών.
Mπέττυ
Δημήτρης Σταυράκας, 1979 (Ελλάδα), 33’
Μια υβριδική ταινία μικρού μήκους που συνδυάζει ντοκιμαντέρ και μυθοπλασία, ζωγραφίζει ένα όμορφο και αληθινό πορτρέτο σε ένα διάστημα 24 ωρών από τη ζωή μιας τρανς γυναίκας. Η ταινία βασίζεται στην αυτοβιογραφία της Μπέττυ Βακαλίδου, μιας γνωστής Ελληνίδας συγγραφέως, ηθοποιού, πρώην σεξεργάτριας και πρώιμης ακτιβίστριας για τα δικαιώματα των τρανς ατόμων, η οποία έγινε διάσημη χάρη στην ταινία. Αναμνήσεις από την προηγούμενη ζωή της αναμειγνύονται με στιγμές από το παρόν, σε μια σπάνια για το ελληνικό σινεμά κινηματογραφική δημιουργία.
Transit (Lola in Delphi, Jane, Delta Lumineux, Season of magic)
Twin Automat (Sandrine Cheyrol & Irini Karayannopoulou), 2024 (Γαλλία/Ελλάδα), 2’
Σε αυτές τις φαινομενικά διαφορετικές, αλλά αλληλένδετες καταστάσεις, το γόνατο της Jane Fonda γίνεται μαριονέτα, η Lola, η κοπέλα του καμπαρέ, χορεύει τον χορό του Μαντείου, δύο πρόσωπα σε σχήμα φεγγαριών κατοικούν στην απαλότητα του γυναικείου πισινού και μια μοδάτη ηρωίδα ανακαλύπτει τον παντεπόπτη οφθαλμό! Στο Transit, οι Twin Automat εξερευνούν την αισθησιακότητα, την πνευματικότητα, τη γυναικεία ενέργεια και την ιδέα της αέναης μεταμόρφωσης.
Βιογραφικά στοιχεία
Το “PLEASURE & DISOBEDIENCE” είναι μια πρωτοβουλία της Σοφίας Κουλουκούρη και του Αλέξιου Σεϊλόπουλου (Escalating Panic). Ξεκίνησε ως έρευνα για τις καλλιτεχνικές πρακτικές διαφόρων υποκουλτούρων και τους δικούς τους τρόπους παραγωγής ταινιών. Η πρώτη έκδοση του “PLEASURE & DISOBEDIENCE” πραγματοποιήθηκε 1–3 Νοεμβρίου 2024 στο CYPHER και περιλάμβανε ταινίες μικρού και μεγάλου μήκους από τις δεκαετίες του ’70, ’80 και ’90 που εξερευνούσαν “camp”, “punk” και “no wave” τάσεις στον ανεξάρτητο κινηματογράφο στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Έκτοτε το πρόγραμμα έχει εξελιχθεί σε μια πολύ ευρύτερη έρευνα για το πώς οι μη κανονιστικές στάσεις και μορφές έμφυλης αντίστασης απεικονίζονται στον κινηματογράφο από τις αρχές του 20ού αιώνα έως σήμερα, ακόμη και πριν από την εμφάνιση όρων όπως το queer.
Η Σοφία Κουλουκούρη είναι εικαστική καλλιτέχνιδα, performer, σκηνοθέτις και ιστορικός τέχνης. Είναι κάτοχος μεταπτυχιακών τίτλων σπουδών στον κινηματογράφο (ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη), στις εικαστικές τέχνες (Edhea, Sierre) και στην ιστορία της τέχνης (UNIGE, Γενεύη). Μέσα από μια φεμινιστική ματιά υπέρ του σεξ, η έρευνά της επικεντρώνεται στην τέχνη και το σεξ ως πεδία εξαιρετικότητας όπου συγκρούονται το φύλο, ο ιδεαλισμός, η αναγνώριση και η εκμετάλλευση. Τα κείμενά της έχουν δημοσιευτεί από τους εκδοτικούς οίκους Nero Editions, Miami Books και The Art Newspaper. Το πρώτο της ακαδημαϊκό βιβλίο “Artistes Femmes et Travail du Sexe” εκδόθηκε από τον L’Harmattan το 2025. Το έργο της Κουλουκούρη έχει παρουσιαστεί, μεταξύ άλλων, στα εξής: Bourse de Commerce /Pinault Collection, Παρίσι; Centre Wallonie-Bruxelles, Παρίσι; Roman Road, Λονδίνο; Théâtre du Grütli, Γενεύη; Museo de Arte Contemporaneo Buenos Aires (MACBA), Musée Cantonal des Beaux-Arts (MCBA), Λωζάνη; Palais de Rumine, Λωζάνη, MIR festival, Kunsthal Charlottenborg, Κοπεγχάγη, Roma Diffusa, ArtAthina. Το 2024 συμμετείχε στο ORGANISMO, το ερευνητικό πρόγραμμα του TBA21 για την τέχνη σε κρίσιμες εφαρμοσμένες οικολογίες. Το 2025 η Κουλούκουρη επιλέχθηκε από το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Αθηνών (ΕΜΣΤ) για μια residency στο Cité internationale des Arts στο Παρίσι.
Ο Αλέξιος Σεϊλόπουλος (γνωστός και ως Escalating Panic) είναι στρατηγικός σύμβουλος μάρκας, δημιουργικός διευθυντής και επιμελητής. Είναι ο ιδρυτής της δημιουργικής εταιρείας Apropos με έδρα το Λονδίνο, όπου έχει ηγηθεί υψηλού προφίλ εκστρατειών για κυβερνήσεις, μάρκες, ιδρύματα και ΜΚΟ, συνδυάζοντας στρατηγική σκέψη με ισχυρή αφήγηση σε ταινίες, φωτογραφία και σχεδιασμό. Τα επιμελητικά του έργα σχετικά με την ιστορία των LGBTQ+, την αστική ταυτότητα και την κοινωνική δικαιοσύνη περιλαμβάνουν μια συζήτηση στο Barbican Centre με θέμα ART & QUEER RESISTANCE με τη συγγραφέα Sarah Schulman και τον φωτογράφο Sunil Gupta (Λονδίνο, 2023), ένα εργαστήριο δημιουργικής γραφής στο QueerCircle (Λονδίνο, 2023) καθώς και ένα ετήσιο φωτογραφικό ημερολόγιο με την Παρισινή κολλεκτίβα NO DRAMA. Είναι κάτοχος πτυχίου BA από το American University of Paris και πτυχίου MA από το University of St Andrews στη Σκωτία. Ο Σεϊλόπουλος ζει μεταξύ Λονδίνου και Αθήνας και είναι επισκέπτης λέκτορας στο Beyond Studio HQ.
Info:
Ημερομηνίες: 19-21 Δεκεμβρίου
Τοποθεσία: CYPHER
Λευκάδος 1, Kυψέλη
