Η εκδοτική βιομηχανία υπήρξε πάντα ένας χώρος όπου οι γυναίκες άφησαν το αποτύπωμά τους, είτε ως συγγραφείς είτε ως εκδότριες, μεταφράστριες, επιμελήτριες. Ωστόσο, όπως και σε πολλούς άλλους επαγγελματικούς κλάδους, η πορεία τους δεν υπήρξε πάντα εύκολη. Με αφορμή την Ημέρα της Γυναίκας, ζητήσαμε από πέντε γυναίκες εκδότριες να μοιραστούν τις σκέψεις τους: Ποιες προκλήσεις αντιμετωπίζουν στον χώρο του βιβλίου σήμερα και ποιες γυναικείες λογοτεχνικές ηρωίδες έχουν σημαδέψει τη διαδρομή τους. Οι απαντήσεις τους φωτίζουν όχι μόνο τη δυναμική παρουσία των γυναικών στον εκδοτικό κόσμο, αλλά και τη δύναμη της αφήγησης να διαμορφώνει συνειδήσεις και να εμπνέει.
[ 1 ]
Αλέξα Αποστολάκη – Εκδόσεις Καλειδοσκόπιο
Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίσατε ως γυναίκα στον εκδοτικό χώρο;
Η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίσαμε και αντιμετωπίζουμε εκδότριες και εκδότες στη χώρα μας είναι η έλλειψη ουσιαστικής πολιτικής για το βιβλίο, ο υψηλός φόρος 24% στο χαρτί, η σταθερή μείωση της ανάγνωσης, η φτωχοποίηση της ελληνικής γλώσσας, η έλλειψη χρηματοδότησης των βιβλιοθηκών και η υποστελέχωσή τους, ο αθέμιτος ανταγωνισμός και οι «νόμοι της αγοράς» που στην ουσία περιορίζουν την ελευθερία επιλογών τίτλων σε συνδυασμό με τη μη στήριξη των ανεξάρτητων βιβλιοπωλείων που συνθλίβονται όπως και άλλες μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Η ευρύτατα διαδεδομένη νοοτροπία ότι οι εκδοτικοί οίκοι οφείλουν να παρέχουν δωρεάν βιβλία προς πάσα κατεύθυνση, νοοτροπία που αντικατοπτρίζει την απαξίωση ενός πολιτιστικού αγαθού ζωτικής ανάγκης.
Πώς επιλέγετε βιβλία που αναδεικνύουν τη γυναικεία φωνή και εμπειρία;
Επιλέγω κείμενα που θεωρώ ότι έχουν κάτι να πουν με την ελπίδα πως θα μιλήσουν στους αναγνώστες και στις αναγνώστριες. Και που είμαι βέβαιη πως στην πορεία με τη φροντίδα, την αισθητική, την ποιότητα που χαρακτηρίζει τις εκδόσεις Καλειδοσκόπιο και με τη συνεργασία εξαιρετικών και αγαπημένων συνεργατών θα γίνουν ένα καλό βιβλίο που θα προσφέρει μια ξεχωριστή εμπειρία, μοναδική για τον καθένα.
Έχει επηρεάσει το φύλο σας τον τρόπο με τον οποίο βλέπετε τη λογοτεχνία και τη διαδικασία της έκδοσης;
Αγαπώ κι επιλέγω κείμενα που δίνουν φωνή στους αντι-ήρωες και τις αντι-ηρωίδες, που θίγουν ευαίσθητα κοινωνικά ζητήματα, που φωτίζουν αόρατους μικρόκοσμους και συνθέτουν κόσμους, που ξυπνούν αισθήσεις και συναισθήματα, που προκαλούν σκέψεις και προβληματισμούς, που αλληλεπιδρούν με τους αναγνώστες προσφέροντας αισθητική απόλαυση και ψυχαγωγία με την ουσιαστική έννοια της λέξης. Βιβλία που χαίρεσαι να πιάνεις στα χέρια σου, που απολαμβάνεις να διαβάζεις, πάλι και πάλι και πάλι.
Υπάρχει κάποια γυναίκα συγγραφέας από τον εκδοτικό σας οίκο ή αγαπημένη σας ηρωίδα από τα βιβλία που έχετε εκδώσει που σας εμπνέει ιδιαίτερα; Kαι τι την κάνει ξεχωριστή στα μάτια σας;
Ξεχωριστές στα μάτια μου είναι πολλές από τις ηρωίδες βιβλίων μας κι όλες με εμπνέουν, αναφέρω κάποιες από αυτές: Οι δυο μαμάδες από το Μισό σύννεφο στην τσέπη της Ελένης Γεωργοστάθη και το Τα κατάφερα! της Έλενας Περικλέους, γιατί σε οριακές συνθήκες οικονομικής δυσπραγίας όχι μόνο στηρίζουν την μονογονεϊκή τους οικογένεια, αλλά με κινητήριο δύναμη την αγάπη τους ενισχύουν στα παιδιά τους την αίσθηση ότι είναι μοναδικά κι ότι μπορούν να τα καταφέρουν.
Η γιαγιά Φωτίκα από το Τζιέρι Μου της Φωτεινής Στεφανίδη, η μαυροντυμένη κυρά Λουκία «δεν ξεχνώ κι αναμένω» από το Πόσο κρατά η ελπίδα του Νεκτάριου Στελλάκη, η Αϊσέ και η πίστη της στο όνειρό της στο Σκληρό καρύδι της Ελένης Σβορώνου, η Μελουζίνα, μυθική μητέρα των Λουζινιανών από το ομώνυμο βιβλίο της Δέσποινας Ηρακλέους, η Λίζα που έχει το δικαίωμα επιλογής στο Η Λίζα και οι επτά ζωγράφοι της Χριστίνας Ανδρέου, η θαρραλέα ηρωίδα της ‘Ερσης Νιαώτη στο Κοιμήθηκα με τα μαλλιά μου μέσα σ΄ ένα άδειο κουτί πίτσας.
Η ατρόμητη εξερευνήτρια Νέλλη, η πολυμήχανη Άννα Πένσα, τα θύματα ενδοοικογενειακής βίας Ελένη και Κατερίνα στο Πέρα από το δάσος του Νίκου Πουρσανίδη, η Ελισάβετ, που δεν πείστηκε ποτέ ότι η φίλη της Δέσποινα εξαφανίστηκε, στο Απολαύσεις της Καπούης του Σπύρου Κακατσάκη, η Μαρίνα που η γιαγιά της τής ψιθύριζε «μην ξεχνάς ποια είσαι» στο ‘Ηλιος με μουστάκια της Μελίνας Σιδηροπούλου.
Η μητέρα και η κυρία Ναυσικά στον Όντι της Μαίρης Τσόγκα, η Ιζαντόρα Ντακ της Στέλλας Μιχαηλίδου, η δωδεκάχρονη Θοδωρούλα αλλά και η Γιωργίτσα στο Γκούρι σημαίνει πέτρα της Θεοδώρας Κατσιφή, η Ελένη στο Κοτσίδα ανανάς της Μυρτώς Καλοφωλιά που λέει με τη δική της φωνή «μυρίζω με τη δική μου μύτη, ακούω με τα δικά μου αυτιά και αυτά είναι τα δικά μου μάτια».
Η σημερινή όμως μέρα δικαιωματικά ανήκει στο βιβλίο Τα παπούτσια της δασκάλας και στην Ντόρις Μυριανθέα, που είναι δασκάλα ειδικής αγωγής και διεθνής διαιτητής ποδοσφαίρου, γιατί είναι η εξαίρεση ενός κανόνα. Αλλά όπως λέει η συγγραφέας Δέσποινα Ηρακλέους, «πολλές εξαιρέσεις μπορούν όμως να γίνουν ο κανόνας».
[ 2 ]
Πόλα Καπόλα – Εκδόσεις Νήσος
Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίσατε ως γυναίκα στον εκδοτικό χώρο;
Έχω αντιμετωπίσει και εγώ, όπως και όλες νομίζω οι γυναίκες στους χώρους εργασίας τους, την προκατάληψη και τον σεξισμό. Θα περίμενε κανείς ότι τέτοιες συμπεριφορές δεν ταιριάζουν σε έναν χώρο ιδεών, αλλά και ο εκδοτικός κόσμος είναι μέρος μιας κοινωνίας με καλά ενσωματωμένους τους κανόνες της πατριαρχίας. Όταν ξεκινούσα δε την καριέρα μου είχα και το πρόσθετο «μειονέκτημα» του νεαρού της ηλικίας. Το βασικό πρόβλημα που αντιμετώπισα ήταν ότι έπρεπε διαρκώς να αποδεικνύω τη θέση μου. Ευτυχώς είχα την στήριξη και την εμπιστοσύνη των στενών συνεργατών της Νήσου.
Πώς επιλέγετε βιβλία που αναδεικνύουν τη γυναικεία φωνή και εμπειρία;
Ως εκδοτικός οίκος θεωρούμε ότι παρεμβαίνουμε στον δημόσιο διάλογο και με τις επιλογές βιβλίων που αγγίζουν κρίσιμα κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα. Όσον αφορά στα έμφυλα ζητήματα έχουμε στον κατάλογό μας μια σειρά από τίτλους που προσεγγίζουν επιστημονικά το θέμα, π.χ. μέσα από τις σπουδές φύλου, τα δικαιώματα των γυναικών και των θηλυκοτήτων. Είμαι πολύ χαρούμενη για παράδειγμα για το βιβλίο της Χριστίνας Τσακιστράκη, Η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης. Το ανθρώπινο δικαίωμα των γυναικών σε μια ζωή χωρίς βία, που αναφέρεται σε αυτό το σημαντικό κείμενο που θεσμοθετεί ολιστικά την πρόληψη και αντιμετώπιση της βίας κατά των γυναικών. Αλλά και στη λογοτεχνική μας σειρά περιλαμβάνονται βιβλία που ασχολούνται με τη θηλυκή εμπειρία.
Έχει επηρεάσει το φύλο σας τον τρόπο με τον οποίο βλέπετε τη λογοτεχνία και τη διαδικασία της έκδοσης;
Οι επιλογές μας προκύπτουν από τις εμπειρίες που μας έχουν διαμορφώσει. Ως γυναίκα που έχει μεγαλώσει και ζήσει στη συγκεκριμένη κοινωνία, ως κοινωνικό υποκείμενο με αυτά τα χαρακτηριστικά φύλου, σίγουρα έχω αναπτύξει και εγώ κριτήρια που μπορεί να εφορμούν από το φύλο μου. Με ενδιαφέρουν βιβλία που μιλούν για τη γυναικεία εμπειρία. Με ενδιαφέρει επίσης να προβάλλονται και οι γυναικείες φωνές.
Υπάρχει κάποια γυναίκα συγγραφέας από τον εκδοτικό σας οίκο ή αγαπημένη σας ηρωίδα από τα βιβλία που έχετε εκδώσει που σας εμπνέει ιδιαίτερα; Τι την κάνει ξεχωριστή στα μάτια σας;
Το τελευταίο βιβλίο που εκδώσαμε στη λογοτεχνική σειρά μεταφρασμένης λογοτεχνίας που διατηρούμε, είναι Η ευτυχισμένη κοιλάδα της Αννεμαρί Σβάρτσενμπαχ. Η συγγραφέας αυτή έζησε στον μεσοπόλεμο και η ιστορία της με έχει συγκινήσει βαθιά. Προερχόταν από μια πλούσια οικογένεια της Ελβετίας με δεσμούς με τον Χίτλερ και τους ναζί. Η ίδια ήταν αντιφασίστρια, μποέμ, λεσβία και πάλευε με τον εθισμό της στα ναρκωτικά. Ταξίδεψε σε όλο τον κόσμο και δούλεψε ως δημοσιογράφος και φωτογράφος. Η οικογένειά της δεν την αποδέχτηκε ποτέ και γι’ αυτό και όταν πέθανε φρόντισε να εξαφανίσει κάθε ίχνος της. Με έχει σαγηνεύσει απίστευτα αυτή η γυναίκα που έζησε σύντομα και έντονα, που την ανακάλυψε λίγο-πολύ τυχαία και αργά ο κόσμος. Είμαστε τυχεροί που έχουν διασωθεί κάποια από τα έργα της.
Η ηρωίδα που ξεχωρίζω από τη λογοτεχνική μας σειρά είναι η Λένη από τη νουβέλα της Στέλλας Χαιρέτη, της Λένης η μ[i]λιά. Πρόκειται για μια γυναίκα της επαρχίας που θέλησε να σπάσει τη σιωπή και τη μοίρα της και να πάρει τη ζωή της στα χέρια της. Είναι μια συγκλονιστική ιστορία για τη διαφορετικότητα, για την αυτοδιάθεση των γυναικών, ζητήματα διαχρονικά.
[ 3 ]
Ραχήλ Μισδραχή-Καπόν | Εκδόσεις Καπόν
Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίσατε ως γυναίκα στον εκδοτικό χώρο;
Φέτος οι εκδόσεις Καπόν γιορτάζουν 45 χρόνια πορείας και μπορώ να σας διαβεβαιώσω ότι βρίσκομαι στον εκδοτικό χώρο αρκετά περισσότερα. Μέσα σε αυτές τις δεκαετίες, έχω υπάρξει μάρτυρας μιας βαθιάς και ουσιαστικής αλλαγής: η παρουσία των γυναικών στον κόσμο του βιβλίου, σε όλα τα επίπεδα, έχει ενισχυθεί σημαντικά, κάτι που με χαροποιεί ιδιαιτέρως. Στα πρώτα μου βήματα, οι διακρίσεις ήταν αισθητές. Παρ’ όλα αυτά, είχα την τύχη να συνεργαστώ με αξιόλογες γυναίκες, κάτι που λειτούργησε ενδυναμωτικά. Οι συνθήκες δεν ήταν συχνά ιδανικές, όμως δεν τους επέτρεψα ποτέ να με καθορίσουν. Αντιμετώπισα προκλήσεις, αλλά δεν τους άφησα το περιθώριο να λειτουργήσουν ανασταλτικά· ήμουν αποφασισμένη να μη δεχτώ κανενός είδους διάκριση ή καταπίεση στον χώρο εργασίας.
Πώς επιλέγετε βιβλία που αναδεικνύουν τη γυναικεία φωνή και εμπειρία;
Είναι πάντα χαρά μου να συνεργάζομαι με γυναίκες – αυτές οι συνεργασίες είναι εξαιρετικές όχι μόνο για τη δουλειά τους, αλλά και για την προσωπικότητά τους, που συχνά λειτουργεί ως πηγή έμπνευσης για μένα. Κάθε δημιουργός φέρνει τη δική της, μοναδική προσέγγιση στη διαδικασία δημιουργίας ενός βιβλίου, γεγονός που κάνει κάθε συνεργασία ξεχωριστή και συναρπαστική. Προσωπικά, θεωρώ θεμελιώδες να έχω την ελευθερία να επιλέγω ποια βιβλία θα εκδοθούν και με ποιους θα συνεργαστώ, χωρίς να περιορίζομαι από το φύλο ενός ανθρώπου. Η επιλογή με βάση τέτοια κριτήρια θα οδηγούσε αναπόφευκτα σε πόλωση, σκιάζοντας το δημιουργικό κομμάτι της εκδοτικής διαδικασίας. Θα ήταν σαν να αυτοπεριορίζεσαι, ακυρώνοντας συνεργασίες που μπορεί να είχαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Για μένα, η επιλογή ενός βιβλίου περνά μέσα από πολλά στάδια – και το σημαντικότερο στοιχείο σε αυτή τη διαδικασία, πέρα από τη χημεία των ανθρώπων, είναι πάντα η πρώτη ύλη: η ίδια η ιστορία.
Έχει επηρεάσει το φύλο σας τον τρόπο με τον οποίο βλέπετε τη λογοτεχνία και τη διαδικασία της έκδοσης;
Αναγνωρίζω ότι τα έμφυλα ζητήματα επηρεάζουν τις συνθήκες εργασίας, όμως πιστεύω ακράδαντα πως, ανεξαρτήτως φύλου, ο κάθε άνθρωπος πρέπει να διαθέτει βαθιά και σφαιρική γνώση του αντικειμένου του – και όχι μόνο. Η γνώση είναι το ισχυρότερο όπλο απέναντι στις προκλήσεις και τις δυσκολίες που αναπόφευκτα θα προκύψουν. Δεν πρέπει, λοιπόν, να περιορίζουμε την επαγγελματική μας εξέλιξη με βάση το φύλο. Η γνώση, άλλωστε, είναι εκείνη που προσφέρει γερά θεμέλια σε όλα τα επίπεδα. Σου δίνει τη δυνατότητα να προσαρμόζεσαι, να διορθώνεις, να εξελίσσεσαι. Όταν ασχολείσαι καθημερινά με κάτι, όταν διαβάζεις και εμβαθύνεις, η πρόοδος είναι αναπόφευκτη. Και το πιο όμορφο κομμάτι αυτής της διαδρομής; Η μάθηση δεν σταματά ποτέ – υπάρχει πάντα κάτι νέο να ανακαλύψεις.
Υπάρχει κάποια γυναίκα συγγραφέας από τον εκδοτικό σας οίκο ή αγαπημένη σας ηρωίδα από τα βιβλία που έχετε εκδώσει που σας εμπνέει ιδιαίτερα; Τι την κάνει ξεχωριστή στα μάτια σας;
Στη διάρκεια των ετών, είχα την τύχη να συνεργαστώ με πολλές αξιόλογες γυναίκες συγγραφείς, καθεμία μοναδική με τον δικό της ύφος. Ωστόσο, θα ήθελα να σταθώ ιδιαίτερα στην πιο πρόσφατη εμπειρία μου με μια εξαιρετική δημιουργό, την Hélène Druvert. Πρόκειται για μια διακεκριμένη Γαλλίδα συγγραφέα και εικονογράφο, γνωστή για τα μοναδικά της εκπαιδευτικά βιβλία, με την οποία έχω την τιμή να συνεργάζομαι εδώ και χρόνια. Οι εκδόσεις Καπόν έχουν εκδώσει την πλειοψηφία των έργων της στα ελληνικά, όμως, παρόλο που η συνεργασία μας είναι μακρόχρονη, μόλις πριν από δύο εβδομάδες είχα τη χαρά να τη γνωρίσω από κοντά.
Η συνάντησή μας απλώς επιβεβαίωσε τον θαυμασμό μου για εκείνη – τόσο ως δημιουργό όσο και ως άνθρωπο. Η πρωτοτυπία της, η αφοσίωσή της στη δουλειά και ο σεβασμός στον χρόνο που αφιερώνει στο πάθος της είναι σπάνια χαρακτηριστικά. Δεν είναι κάτι που συναντά κανείς κάθε μέρα, και αυτό την κάνει να ξεχωρίζει. Είμαι πολύ χαρούμενη που μπορώ να την αποκαλώ συνεργάτιδά μου, διότι πέρα από εξαιρετική επαγγελματίας, είναι και ένας υπέροχος άνθρωπος.
Ένα ακόμα βιβλίο που ξεχωρίζω είναι το Εταίρες, Ιερόδουλες & Πόρνες, από την Κέιτ Λίστερ, μια εικονογραφημένη πολιτισμική ιστορία του αγοραίου έρωτα, που για πρώτη φορά φέρνει με πληρότητα στο προσκήνιο τις ίδιες τις εργάτριες και εργάτες του αγοραίου έρωτα, αναδεικνύοντας πώς ζούσαν και δραστηριοποιούνταν ανά τον κόσμο.
[ 4 ]
Εύα Καραϊτίδη – Εκδόσεις Εστία
Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίσατε ως γυναίκα στον εκδοτικό χώρο;
Η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετώπισα ως γυναίκα εκδότρια ήταν η αφ’ υψηλού αντιμετώπιση εκ μέρους κάποιων (λίγων) συγγραφέων ή μεταφραστών και κυρίως ανδρών εργαζόμενων στην Εστία σε στυλ «κοριτσάκι, τι θέλεις, τι ξέρεις; Είσαι η κόρη της μαμάς σου». Οι εξωτερικοί συνεργάτες-προμηθευτές ήταν πάντοτε άψογοι.
Πώς επιλέγετε βιβλία που αναδεικνύουν τη γυναικεία φωνή και εμπειρία;
Πάντοτε μέσω προσωπικής ανάγνωσης ή προτάσεων από συνεργάτες και ανθρώπους εμπιστοσύνης. Ως γυναίκα παλιάς κοπής, εκπαιδεύτηκα να ενδιαφέρομαι πρωτίστως για τη λογοτεχνική αξία, αν πρόκειται για βιβλίο λογοτεχνίας, και δευτερευόντως για το φύλο του/της συγγραφέως. Όμως τα τελευταία χρόνια αφυπνίστηκα εντελώς, δηλαδή αναδρομικά αναλογίστηκα με άλλη ματιά και οπτική τις περιπέτειες του φύλου μου, της ζωής μου, της ζωής του πλανήτη, κι επομένως άρχισα και να διαβάζω διαφορετικά.
Έχει επηρεάσει το φύλο σας τον τρόπο με τον οποίο βλέπετε τη λογοτεχνία και τη διαδικασία της έκδοσης;
Οπωσδήποτε ΠΟΛΥ διαφορετικά. Η διαδικασία της έκδοσης δεν αλλάζει σε κάτι.
Υπάρχει κάποια γυναίκα συγγραφέας από τον εκδοτικό σας οίκο ή αγαπημένη σας ηρωίδα από τα βιβλία που έχετε εκδώσει που σας εμπνέει ιδιαίτερα;
Ούτε μία ούτε δύο, πολλές και διαφορετικές, η λίστα είναι σημαντική. Από τότε που γνώρισα ως μικρή αναγνώστρια την ατίθαση και κλαψιάρα Πουλουδιά στον Τρελαντώνη, τις τέσσερις Μικρές Κυρίες και την Εύα Σαιν Κλαιρ στην Καλύβα του Μπάρμπα Θωμά -από τα πολύ λίγα κλασικά βιβλία που αναδείκνυαν από τότε την αναντιστοιχία των γυναικείων με τους αντρικούς ρόλους (γιατί συχνά υποφέρουμε από την υιοθέτηση έμφυλων ρόλων χωρίς καν να το συνειδητοποιούμε)-, είχα την τύχη να γνωρίσω και να συναναστραφώ πολύ σπουδαίες γυναίκες συγγραφείς. Ευτυχώς στο θέμα της γραφής οι ανισότητες είναι λιγότερες πλέον από ό,τι σε άλλα επαγγέλματα. Μια ανάγνωση του καταλόγου της Εστίας θα σας πείσει για του λόγου το αληθές.
Το βιβλίο που ξεχωρίζω από τις εκδόσεις Εστία είναι το Όλο το μισό του κόσμου της Αλίς Ζενιτέρ, μιας σπουδαίας κατά τη γνώμη μου νέας Γαλλίδας συγγραφέως, είναι ένα λογοτεχνικό δοκίμιο για το πώς η κοινωνία μάς διαπλάθει ως αναγνώστριες και ως συγγραφείς.
[ 5 ]
Έλενα Πατάκη – Εκδόσεις Πατάκη
Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίσατε ως γυναίκα στον εκδοτικό χώρο;
Στην Ελλάδα οι γυναίκες στις εκδόσεις έχουν πολύ ισχυρό αποτύπωμα και κάποιες ίδρυσαν ιστορικούς εκδοτικούς οίκους. Από μικρή θαύμαζα τη Νανά Καλλιανέση και σήμερα παρακολουθώ με πολύ μεγάλο ενδιαφέρον την Εύα Καραϊτίδη και άλλες συναδέλφους, μεταξύ των οποίων και την αδερφή μου την Άννα! Κι όμως, για μένα ήταν πρόκληση το να μπορέσω να διαμορφώσω σταδιακά τη δική μου φωνή σε ένα –εσωτερικό και εξωτερικό– ανδροκρατούμενο περιβάλλον, δεδομένου μάλιστα ότι είμαι, εκ των πραγμάτων, παιδί του πατέρα μου. Πάντως, αυτή τη στιγμή στις Εκδόσεις Πατάκη η αναλογία μεταξύ ανδρών και γυναικών είναι 50-50, ενώ οι γυναίκες αποτελούν πλειοψηφία στο δημιουργικό κομμάτι της έκδοσης και της προώθησης.
Πώς επιλέγετε βιβλία που αναδεικνύουν τη γυναικεία φωνή και εμπειρία;
Οι προτάσεις που λαμβάνουμε από Έλληνες συγγραφείς και από ξένους εκδότες και ατζέντηδες είναι υπερβολικά πολλές. Λέω συχνά στους συνεργάτες μου πως το πιο δύσκολο πράγμα είναι να μάθεις να λες «όχι». Υπάρχουν πολλές παγίδες: βιβλία που υπόσχονται να καλύψουν ένα κενό, άλλα που «θα πουλήσουν» επειδή συνοδεύονται από ένα καλά σχεδιασμένο πλάνο προώθησης. Πλέον έχω μάθει να λέω «όχι» και να επιμένω να αναζητώ κείμενα που έχουν τη δύναμη να μετακινήσουν τον αναγνώστη. Αυτά τα βιβλία έχουν πάντα μια αυθεντική φωνή και πολλή δουλειά από πίσω – ή μεγάλη εμπειρία ζωής, που συνήθως δεν φαίνεται, ούτε χρειάζεται να φαίνεται. Είμαι πολύ περήφανη για το «30 γυναίκες που άλλαξαν τον κόσμο και πώς μπορείς να τον αλλάξεις κι εσύ» της Στέλλας Κάσδαγλη που τιμήθηκε με Κρατικό Βραβείο. Χρειάστηκε να πω «όχι» σε άλλη πρόταση και να δώσω χρόνο και χώρο στη Στέλλα, ώστε αυτό το βιβλίο να εκδοθεί με τον καλύτερο τρόπο και να συναντήσει το κοινό του.
Έχει επηρεάσει το φύλο σας τον τρόπο με τον οποίο βλέπετε τη λογοτεχνία και τη διαδικασία της έκδοσης;
Ασχολούμαι με τη λογοτεχνία που απευθύνεται σε παιδιά όλων των ηλικιών και σε έφηβους αναγνώστες. Η επαγγελματική μου εμπειρία ζυμώθηκε παράλληλα με την εμπειρία της μητρότητας και ο ρόλος αυτός υπήρξε πάντα πυξίδα για τις επιλογές μου. Όμως δεν πιστεύω πως μπορεί κάποιος να εντοπίσει μια καθαρά γυναικεία ματιά στον κατάλογό μας. Άλλωστε, στην ομάδα μου υπάρχουν και άντρες, σε πολύ σημαντικούς ρόλους. Γενικά, πιστεύω στην ομάδα και στη δημιουργική σύνθεση των διαφορετικών στοιχείων που φέρνουν μαζί τους τα άτομα και από τα δύο φύλα.
Υπάρχει κάποια γυναίκα συγγραφέας από τον εκδοτικό σας οίκο ή αγαπημένη σας ηρωίδα από τα βιβλία που έχετε εκδώσει που σας εμπνέει ιδιαίτερα;
Θα απαντήσω επηρεασμένη από την πολιτική επικαιρότητα, γιατί σκεφτόμουνα αυτές τις μέρες έντονα τη Χάιντι, την ηρωίδα της Γιοχάνα Σπίρι. Τη Χάιντι, που «ποτέ δεν άφηνε μια ερώτηση χωρίς απάντηση» όπως λέει στη διασκευή της η Μαρία Παπαγιάννη. Τη Χάιντι, που ο παππούς της έλεγε πως «μόνο αν βρει ο καθένας τη δική του κορυφή, θα είναι ευτυχισμένος».
Η Χάιντι, λοιπόν, με εμπνέει με την ανυπακοή της απέναντι στη μοίρα. Και με την ομορφιά του αγώνα της.
Οι απαντήσεις αυτών των πέντε γυναικών δεν είναι απλώς μια καταγραφή προκλήσεων, αλλά μια υπενθύμιση της δύναμης, της δημιουργικότητας και της αντοχής που απαιτείται για να πορεύεται κανείς στον εκδοτικό κόσμο – και όχι μόνο. Τις ευχαριστούμε θερμά για τον χρόνο και την ειλικρίνειά τους. Και, ίσως, μέσα από τις ηρωίδες που επέλεξαν, βρούμε όλοι λίγη από τη δύναμη που χρειαζόμαστε για να πορευτούμε.
