– old boy –
Σελέν Ερντέμ
Η σαραντάχρονη Σελέν Ερντέμ εργάζεται στην Ελλάδα απ’ τα μέσα Νοέμβρη, αλλά ο πολύς κόσμος την έμαθε τρεις μήνες αργότερα, στα μέσα Φεβρουαρίου. Δεν ξέρω πόσοι καν γνώριζαν ότι ο ΠΑΣ Γιάννινα έχει καλή ομάδα μπάσκετ. Τον ΠΑΣ με το ποδόσφαιρο τον έχουμε συνδέσει και καθόλου με το μπάσκετ. Και ξαφνικά μαθαίνεις ότι η γυναικεία ομάδα του έχει φτάσει στον τελικό του Κυπέλλου Ελλάδας. Και βλέπεις ότι δεν έχει άντρα προπονητή αλλά γυναίκα. Που δεν είναι Ελληνίδα ή Αμερικάνα ή από κάποια άλλη χώρα, αλλά Τουρκάλα. Προφανέστατα άλλες γυναίκες έχουν αφήσει πολύ σημαντικότερο αποτύπωμα μέσα στην τελευταία χρονιά (ενδεικτικά μπορούν να αναφερθούν τα ονόματα της Μαρίας Καρυστιανού και της Zιζέλ Πελικό, ενώ ακόμα και η μη επιλογή της Κατερίνας Σακελλαροπούλου για δεύτερη θητεία, θα μπορούσε να δώσει τροφή για συζητήσεις). Η Ερντέμ δεν έχει κάνει καν φέτος κάποιο πάρα πολύ μεγάλο κατόρθωμα στον τομέα της, όσο σημαντική κι αν είναι η συμμετοχή της ομάδας της στον τελικό του Κυπέλλου μπάσκετ. Οπότε γιατί την επιλέγω; Αν θέλω να είμαι ειλικρινής δεν είναι καν από μόνο του το αν δεν κάνω λάθος πρωτοφανές γεγονός της πρόσληψης μιας Τουρκάλας προπονήτριας στην Ελλάδα. Είναι και η συνολική παρουσία της, ο αέρας που αποπνέει, η εκδηλωτικότητά της στους αγώνες και ενίοτε και μετά το τέλος τους, η λάμψη της, το εντυπωσιακό στυλ της, τα ψηλά τακούνια της με τα οποία κοουτσάρει πάντα. Είναι σαν να την έχει φέρει κάποιος από κάπου εντελώς αλλού και να την έχει βάλει μέσα σε ένα γήπεδο μπάσκετ. Ο ομαδικός γυναικείος αθλητισμός γνωρίζει μια εκρηκτική άνθιση παγκοσμίως, αλλά στην Ελλάδα μέχρι τώρα ασχολούμασταν μαζί του βασικά μόνο όταν ντέρμπι χρησιμοποιούνταν από χούλιγκανς ως ευκαιρία για επεισόδια και ραντεβού οπαδικών στρατών. Και γενικά τα γήπεδα είναι προνομιακός χώρος για έκλυση καφρίλας και ματσίλας. Μια εντελώς καλοδεχούμενη και απρόσμενη προσθήκη η Σελέν Ερντέμ. Δεν την έφεραν ως ατραξιόν, την έφεραν επειδή είναι καλή στη δουλειά της και έχει ήδη προλάβει μέσα σε ελάχιστους μήνες να το αποδείξει. Αλλά είναι σαν να ανανοηματοδοτεί ξανά έναν χώρο που έχουμε μάθει να συνδέουμε μόνο με τσαντισμένους, αναψοκοκκινισμένους άντρακλες στα πρόθυρα νευρικής κρίσης.
– Σταυρούλα Αλπίτση –
Μαρία Καρυστιανού
ΓΥΝΑΙΚΑ.
ΜΗΤΕΡΑ.
ΠΟΛΙΤΗΣ.
ΑΝΘΡΩΠΟΣ.
Θαυμάζω αυτή τη γυναίκα, γιατί έχει πολλά που με εμπνέουν και -πάνω από όλα- μου θυμίζει εκείνον τον στίχο του Αλεξανδρινού ποιητή για τον πρόωρα δολοφονημένο βασιλιά Καισαρίωνα, τον κυνηγημένο γιο του Καίσαρα και της Κλεοπάτρας: “ιδεώδης εν τη λύπη σου”. Δηλαδή: αξιοπρεπής.
ΓΥΝΑΙΚΑ ΙΔΕΩΔΗΣ ΕΝ ΤΗ ΛΥΠΗ ΤΗΣ.
ΓΥΝΑΙΚΑ ΑΞΙΟΠΡΕΠΗΣ.
Στην πιο δύσκολη στιγμή της μια γυναίκα μάς διδάσκει 2 χρόνια τώρα ότι η λύπη δεν στερεί από τον άνθρωπο τη δύναμη να ονειρεύεται τη δικαιοσύνη, να αγαπά την ελπίδα, να παλεύει απέναντι στο σκοτάδι, να ανάβει τη φλόγα μέσα στις ψυχές των ανθρώπων, να κλαίει κι ο λυγμός της να γίνεται το τραγούδι μιας ολόκληρης χώρας για εξανθρωπισμό.
Τραγούδι μοιρολόι. Τραγούδι δημοτικό που μιλάει για το θάνατο, το χαμό, τη στέρηση του αγαπημένου προσώπου.
Δημοτικό<Δήμος. Δημοκρατία<δήμος (λαός) + κράτος (εξουσία).
Λαός<λάας(με περισπωμένη που δεν υπάρχει στο πληκτρολόγιο μου…).
Εξηγώ: λάας=το μικρό κομμάτι του κεραμικού, φτιαγμένο από λάσπη-χώμα με το οποίο ψήφιζαν οι αρχαίοι Αθηναίοι στην πρώτη δημοκρατία που γέννησε ο κόσμος. Ένα κομμάτι λάσπης που έγινε πυλός. Ένα κομμάτι λάσπης που έγραψε ιστορία 2500 χρόνων και συνεχίζει, συνεχίζει.
Άνθρωπος. Πλασμένος από χώμα; Ποιος ξέρει…Μα και τι σημασία έχει;
Άνθρωπος. Θνητός. Θνήσκω: Πεθαίνω.
Πεθαίνω;
Δεν έχω οξυγόνο. Πεθαίνω.
Μαμά, πεθαίνω.
Μπαμπά, πεθαίνω.
Αδελφέ μου πεθαίνω.
Αδελφή μου, πεθαίνω.
Π-εθαίνω. Π-όλεμος.
“Πόλεμος πατήρ πάντων”, Ηράκλειτος. Αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος.
Όλα μετά από έναν πόλεμο αναδημιουργούνται. Αληθεύει;
Κι εκείνο το χελιδόνι που φέρνει την άνοιξη, με εκείνες τις μαύρες φτερούγες του και τη σχιστή ουρίτσα του, μόνο του έρχεται; Θα φέρει την άνοιξη; Μπορεί;
Μαρία Καρυστιανού.
ΓΥΝΑΙΚΑ.
ΓΥΝΑΙΚΑ ΣΑΝ ΧΕΛΙΔΟΝΙ.
ΓΥΝΑΙΚΑ. ΕΝΑ ΧΕΛΙΔΟΝΙ. ΕΝΑ. ΕΝΑ. ΕΝΑ.
ή
1+1+1+1+1…+1;
ΜΑΡΙΑ ΚΑΡΥΣΤΙΑΝΟΥ: Έφερε την άνοιξη μέσα στο χειμώνα. Μας θύμισε πως είμαστε πολίτες. Πως η δημοκρατία μας ορφάνεψε και η οιμωγή της ακούστηκε στο σήμερα σαν μοιρολόι.
«Μα οι νεκροί δεν ανασταίνονται», είπε μια καχύποπτη φωνή.
Και το χελιδόνι απάντησε: «Ανασταίνονται όμως οι ζωντανοί κι αυτή η Ανάσταση εκπέμπει πιο πολύ φως!».
– Φως;
Ο θρήνος μιας μάνας, φως;
– Ο θρήνος των πολλών, φως.
ΘΡΗΝΟΣ ΘΟΥΡΙΟΣ.
«ΓΥΝΑΙΚΑ ΘΟΥΡΙΟΣ! ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΘΟΥΡΙΟΣ! ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΘΟΥΡΙΟΣ!», τιτίβισε το χελιδόνι κουνώντας τα μουδιασμένα από τα κρύα στρώματα του αέρα φτεράκια του.
Και κάπως έτσι, έρχεται η ΆΝΟΙΞΗ.
ΓΥΝΑΙΚΑ ΑΝΟΙΞΗ, μετά το χειμώνα.
– Λευτέρης Αναγνωστόπουλος –
Coralie Fargeat
Αν πίστευα ότι τα Όσκαρ είχαν κάποια σημασία για τον κινηματογράφο και δεν είναι μια ξεπερασμένη, απαρχαιωμένη και απολιθωμένη γιορτή για να αυτοχειροκροτείται κάθε χρόνο το Χόλυγουντ· αν δεν πίστευα πως το Anora είναι μια εξίσου καλή ταινία και γενικότερα αν πίστευα πως τα βραβεία σημαίνουν κάτι πέρα απ’ αυτό που σημαίνουν γι’ αυτόν που τα κερδίζει· τότε θα έγραφα για την τρομερή αδικία που υπέστη η Coralie Fargeat και το Substance, μια από τις καλύτερες ταινίες του 2024. Από την indie ταινία Revenge του 2017, η Fargeat έδειξε την ακαταμάχητη νοημοσύνη της και το απαράμιλλο θράσος της βάζοντας τους θεατές στο κινηματογραφικό τρενάκι της δίχως ζώνες και φρένα. Ένα τρένο που συνεχώς επιταχύνει έτοιμο να σπάσει το φράγμα του ήχου, να ξεπηδήσει από τις οθόνες και να σκοτώσει ακαριαία όσους τυχερούς βρίσκονται κάτω από το φιλμικό της ξόρκι.
Όμως, η ιστορία αποδεικνύει πως στο Revenge το μόνο που έκανε ήταν να ακονίσει τα νύχια της. Xρησιμοποιώντας έναν παρόμοιο φεμινιστικό θεματικό πυρήνα το 2024 επέστρεψε με το Substance, ένα σατιρικό body-horror αριστούργημα που υπό την επίβλεψή της, και φυσικά μαζί με τις πρωταγωνίστριες Demi Moore και Margaret Qualley, δημιουργήθηκε ένα έργο που δεν κολυμπάει στα ρηχά και αναμασά κοινοτοπίες· που καταφέρνει και ξεπερνά το subtext του και στέκεται άρτιο και αυτόνομο απέναντι σε όλες τις μοντέρνες και κλασσικές ταινίες τρόμου. Με αυτές τις δύο ταινίες κατάφερε και κέρδισε την αφοσίωσή μου και ό,τι και να επιχειρήσει να κάνει στο καλλιτεχνικό της μέλλον, είμαι σίγουρος πως θα είναι μοναδικό.
– Κωστής Καλογρούλης –
Κέιτλιν Κλαρκ
Όλοι την περίμεναν στη γωνία. Περίμεναν να χάσει τα σουτ, να υποπέσει σε λάθη που θα διάβρωναν την υστεροφημία της. Από τα πρώτα της κιόλας παιχνίδια ως επαγγελματίας οι αντίπαλες παίκτριες της έκαναν απρόκλητα, αντιαθλητικά φάουλ για να της σπάσουν τον τσαμπουκά και να την κάνουν να λυγίσει. Κι όμως, αποδείχθηκε ότι τίποτα δεν μπορούσε να σταματήσει το “Caitlin Clarke effect” όπως είχε ήδη γίνει γνωστό. Μιλάω φυσικά για την 23χρονη μπασκετμπολίστρια Κέιτλιν Κλαρκ, η οποία στον πρώτο της χρόνο ως επαγγελματίας του WNBA επιβεβαίωσε την απίστευτη φήμη που την συνόδευε από την εποχή που ως αθλήτρια στο κολεγιακό μπάσκετ έσπασε κάθε ρεκόρ και σχεδόν από μόνη της έστρεψε τα φώτα της δημοσιότητας στο γυναικείο μπάσκετ. Κάθε αγώνας της ομάδας της γινόταν για πρώτη φορά sold out. Κάθε τηλεοπτική μετάδοση των παιχνιδιών στα οποία συμμετείχε έσπαγε και νέο ρεκόρ τηλεθέασης.
Ένα λευκό κορίτσι από τις μεσοδυτικές πολιτείες προκάλεσε από μόνο του ένα συνταρακτικό ντόμινο εξελίξεων για το άθλημα του γυναικείου μπάσκετ, μέχρι που όλοι αναγκάστηκαν να ασχοληθούν μαζί της, από τον Λεμπρόν Τζέιμς μέχρι το Saturday Night Live. Κι αυτό γιατί έσπαγε δύο δεσμά: ένα εντελώς ανδροκρατούμενο σπορ του οποίου η γυναικεία εκδοχή βρισκόταν αέναα στο περιθώριο, και δεύτερον ένα σπορ στο οποίο η μαύρη κοινότητα δύσκολα θα δεχόταν να αναγνωρίσει έναν λευκό αθλητή ως τον κορυφαίο όλων. Από ένα σπορ που ήταν μονίμως βυθισμένο στην αφάνεια, το ενδιαφέρον για το γυναικείο μπάσκετ δεκαπλασιάστηκε λόγω του φαινομένου Κέιτλιν Κλαρκ. Λογικό και επακόλουθο ότι το χρώμα του δέρματός της δημιούργησε εντάσεις και τοξικότητα στο διαδίκτυο. Λευκοί ρατσιστές που δεν είχαν καμία σχέση με το άθλημα βρήκαν ευκαιρία να εκμεταλλευτούν το όνομά της για τη δική τους προπαγάνδα, ενώ αντίπαλες μαύρες παίκτριες δεν δίσταζαν να την υποτιμούν σε κάθε ευκαιρία. Όμως εκείνη υπερέβη κάθε τοξικότητα και προσπέρασε κάθε απόπειρα διχασμού. Το χαμογελαστό κορίτσι από την Άιοβα έδειξε ότι είναι φτιαγμένο από ατσάλι.
– Δήμητρα Κοκκώνη –
Charli XCX
Όταν ήρθε το θέμα, φευγαλέα πέρασε ένα όνομα από το μυαλό μου –και όσο προσπαθούσα να το αποφύγω, τόσο αυτό επέστρεφε. Αναφέρομαι στην Charli XCX, που τελικά αποφάσισα ότι της αξίζει μια θέση στο αφιέρωμα. Το καλοκαίρι του 2024 θα είναι για πάντα το “Brat Summer” (από το άλμπουμ της “Brat”) και η Charli θα είναι η πιο πολυσυζητημένη φιγούρα του.
Το Brat είναι ένας ύμνος στη θηλυκότητα, μια καταγραφή της εμπειρίας να είσαι γυναίκα σήμερα. Αντικατοπτρίζει τη συναισθηματική πολυπλοκότητα και το χάος που επικρατεί μέσα μας, το δίπολο του να σε θαυμάζουν και να σε ζηλεύουν, την ανάγκη να σε δουν και να σε ακούσουν. Μιλάει για γυναίκες χαοτικές, που απροκάλυπτα και χωρίς τύψεις παραμένουν ο εαυτός τους. Αγκαλιάζει την αντιφατικότητα που βιώνουμε — τις στιγμές αδυναμίας και τις στιγμές απόλυτης κυριαρχίας, μας προκαλεί να επανεξετάσουμε τη θηλυκότητα και να απορρίψουμε την τελειομανία που μας εμφυσούν από τη νηπιακή ηλικία. Και το κάνει όλο αυτό μέσα από τραγούδια hyperpop.
Η Charli αγγίζει τον συναισθηματικό μας κόσμο, μιλάει για τις διατροφικές διαταραχές, τη σχέση μας με το σώμα μας και την αυτοεικόνα μας με τρόπο ωμό και άμεσο, χωρίς όμως αυτό να γίνεται προσβλητικό. Νομίζω έχει την ίδια ωμότητα που έχουν οι ακατέργαστες σκέψεις στο κεφάλι μας –ή τουλάχιστον οι δικές μου. Αναφέρεται στην πολυπλοκότητα της γυναικείας φιλίας, στο άγχος για τη μητρότητα, σε φαινόμενα που απασχολούν λίγο ή πολύ τις περισσότερες νέες γυναίκες όμως μέχρι στιγμής δεν είχαν γίνει ποτέ στίχοι γιατί δεν μπορούν να αγγίξουν το αντρικό κοινό (το straight έστω) με τον ίδιο τρόπο. Κι αυτό είναι ένα στοίχημα που κερδήθηκε.
– Ελένη Κουτσιλαίου –
Το «Κάλεσμα των Μητέρων»: Women of the Sun & Women Wage Peace
«Εμείς, οι Παλαιστίνιες και οι Ισραηλινές γυναίκες από όλα τα κοινωνικά στρώματα, ενωνόμαστε μπροστά στην πανανθρώπινη επιθυμία για ένα μέλλον ειρήνης, ελευθερίας, ισότητας, δικαιωμάτων και ασφάλειας για τα παιδιά μας και τις επόμενες γενιές»
Μπορεί να αποτελεί πραγματικότητα γυναικείες συλλογικότητες από τη Γάζα και το Ισραήλ να αγωνίζονται μαζί, για μια από κοινού ειρηνική λύση στην σπαρασσόμενη περιοχή τους; Κι όμως μπορεί. Οι Women of the Sun και οι Women Wage Peace, γυναικείες οργανώσεις από την Παλαιστίνη και το Ισραήλ αντίστοιχα, παλεύουν μαζί, παραμερίζοντας τα όσα ανυπέρβλητα τους χωρίζουν, αγωνιζόμενες με πίστη για μια ειρήνη που μοιάζει ανέφικτη και ουτοπική.
Στις 4 Οκτωβρίου 2023, σε μια συγκινητική, κοινή διαμαρτυρία περίπου 1.500 γυναίκες από την Παλαιστίνη και το Ισραήλ κρατώντας μπλε και κίτρινες σημαίες– αντιπροσωπευτικές των ειρηνευτικών οργανώσεων που εκπροσωπούσαν- κατέβηκαν στην Ιερουσαλήμ και στις ακτές της Νεκράς Θάλασσας, όπου αντήχησε η κοινή κραυγή τους για τον τερματισμό του «κύκλου της αιματοχυσίας» που εξοντώνει τους λαούς τους, καλώντας τους ηγέτες τους να επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και να αγωνιστούν μια άμεση και ειρηνική επίλυση της αιματηρής και πολυετούς σύγκρουσής τους. «Πρόκειται για μια ιστορική συνεργασία δύο γυναικείων κινημάτων», δήλωσε η Ισραηλινή Yael Admi, ηγέτις της γυναικείας οργάνωσης Women Wage Peace. Αναφέρθηκε στη συμμαχία με την παλαιστινιακή οργάνωση Women of the Sun, της οποίας η ιδρύτρια Reem al-Hajajreh πρόσθεσε: «Ξεκινήσαμε ως ένα κίνημα με λίγες μόνες γυναίκες και τώρα είμαστε χιλιάδες».
Συγκινητικό τους αποτύπωμα, το Κάλεσμα των μητέρων, μια κοινή τους δήλωση το 2022 που εκφράζει την επιθυμία τους για ειρηνική επίλυση παρά το διαγενεακό, πολτισμικό μίσος που τις χωρίζει, παρά τα χρόνια αιματηρών συρράξεων και συγκρούσεων, παρά τον ανείπωτο θρήνο για τους νεκρούς τους. Το κάλεσμα αυτό στηρίζεται στην πεποίθηση ότι οι ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις στις οποίες συμμετέχουν γυναίκες είναι ανθεκτικότερες και πιο αποτελεσματικές. Η Reem al-Hajajreh, το 2024, παραδέχτηκε ότι «είναι δύσκολο να συνεχίσει να συνεργάζεται με τις Ισραηλινές γυναίκες στον κοινό σκοπό της ειρήνης, καθώς ο αριθμός των νεκρών αυξήθηκε στη Γάζα και η σύγκρουση διευρύνθηκε». Όμως, δηλώνει αποφασισμένη να επιμείνει, ελπίζοντας σε μια ειρηνική λύση στην περιοχή που θα διασφαλίσει το μέλλον των δικών της τεσσάρων παιδιών, αλλά και αυτό των νέων γενεών του λαού της.
Το 2024, οι δύο αυτές γυναικείες οργανώσεις θα προταθούν για το Νόμπελ Ειρήνης. Λίγο αργότερα, θα προσκληθούν να μιλήσουν στο Γαλλικό Κοινοβούλιο, όπου προέτρεψαν τις Ευρωπαϊκές πολιτικές δυνάμεις να ενθαρρύνουν τους Ισραηλινούς και Παλαιστίνιους ηγέτες «να επιστρέψουν αμέσως στη διαδικασία των διαπραγματεύσεων και των πολιτικών συμφωνιών». Το ιδιαίτερα συγκινητικό, αλλά και ενδιαφέρον στην κοινή τους προσπάθεια είναι ότι στέκονται απέναντι στην τοξική παντοδυναμία και τον πανίσχυρο κυνισμό της πατριαρχικής πολιτικής σκηνής επικαλούμενες τον αρχετυπικό τους ρόλο μέσα στην κοινότητα. Αυτόν του φορέα της άυλης πολιτισμικότητας, δηλαδή, του προσώπου που είναι υπεύθυνο για το μέλλον της κοινότητας. Για τη διαιώνιση ηθών, εθίμων και παραδόσεων, για την ανατροφή, ασφάλεια και την ευημερία των νεότερων μελών της. Ρόλο που κατά κανόνα επωμίζονται τα γυναικεία της μέλη μέσω της μητρότητας. «Δεν υπάρχει δύναμη στον κόσμο που μπορεί να σταματήσει μια μητέρα από το να φροντίζει τα παιδιά της», θα δηλώσει αποστομωτικά η Yael Admi. Ας ελπίσουμε ότι αυτές οι ενωμένες, συγκινητικές γυναικείες φωνές δεν θα σιωπήσουν και θα αντέξουν να συνεχίσουν να παλεύουν για το ακατόρθωτο καθιστώντας το δυνατό.
– Ζωή Λυμπέρη –
Ντίνα Μαγδαλιανίδη
Ήταν να πάρει άλλο δρομολόγιο αλλά δεν συνέβη, θα μπορούσε να είχε καθίσει στο πρώτο βαγόνι, δεν το έκανε και κάπως έτσι η 28χρονη Ντίνα Μαγδαλιανίδη βρέθηκε στο πρώτο της ταξίδι με τρένο με εκείνο το δρομολόγιο των 19.22 και το όνομά της να συνοδεύεται από τα «πολυτραυματίας, επιζήσασα της σιδηροδρομικής τραγωδίας των Τεμπών – 2ο βαγόνι».
Η ιστορίας της ηχεί στα αυτιά μου τόσο έντονα που νιώθω ότι αυτές οι γραμμές πρέπει να ανήκουν σε εκείνη, για τον καθημερινό πόνο σε όλο της το σώμα, για τα περισσότερα από 25 χειρουργεία που έχει υποβληθεί για να μην χάσει το πόδι της, για τη μάχη που έδωσε και εξακολουθεί να δίνει για τη σωματική και ψυχική της υγεία χωρίς ουσιαστική κρατική στήριξη, για να επουλώσει τα τραύματά της, για το θάρρος και το κουράγιο να μιλήσει για αυτά, για τον φόβο και τον θυμό που την κατακλύζουν, για την ελπίδα της να καταφέρει να κάνει κάτι που να θυμίζει την αυτονομία που είχε, αλλά και για τον αγώνα της για δικαίωση στον οποίο οφείλουμε να έχουμε θέση. Γιατί όσα φωτεινά παραδείγματα γυναικών και αν έχουμε να κοιτάξουμε και να εμπνευστούμε, από τις τέχνες μέχρι τον ακτιβισμό, υπάρχουν στιγμές που η ζωή σε ξεπερνάει με το φως και το σκοτάδι της την ίδια ακριβώς στιγμή, με δαιμόνιο, σχεδόν παρανοϊκό τρόπο, και η παρουσία είναι αυτή που τελικά αρκεί και με το παραπάνω.
Σε ομιλία της στο TEDxMavili Square τον Οκτώβριο του ’24 η Ντίνα είπε: «Πάλεψα να βγω από εκείνο το βαγόνι αλλά μέσα μου συνέχισα να νιώθω κενή. Κενή γιατί ξύπνησα και με γκρέμιζε κάθε μέρα αυτή η πραγματικότητα και ο ατελείωτος πόνος, σωματικός και ψυχικός καθώς δεν ήξερα αν θα τελειώσει ποτέ, αν θα είμαι ξανά όπως πριν και αυτό σε γκρεμίζει… Μπορεί να μην κάνω πλέον όνειρα αλλά προσπαθώ να ζήσω τη ζωή μου με τα νέα δεδομένα».
– Πέπη Νικολοπούλου –
Αρουντάτι Ρόι
Η Αρουντάτι Ρόι είναι μία από τις πιο ξεχωριστές και θαρραλέες γυναίκες του καιρού μας, και το 2024 συνέχισε να παίζει σημαντικό ρόλο ως συγγραφέας και ακτιβίστρια. Μετά την πρώτη της επιτυχία το 1997 με το βραβευμένο με Booker μυθιστόρημα Ο Θεός των Μικρών Πραγμάτων, η Αρουντάτι Ρόι εξελίχθηκε σε μία είδους αυτόκλητη πολεμική ανταποκρίτρια. Ακολούθησε το βιβλίο Το Υπουργείο της υπέρτατης ευτυχίας (2017) μια τολμηρή αφήγηση για την πολιτική, τη βία και την αδικία στην Ινδία, διατρέχοντας δεκαετίες ιστορίας, από το Κασμίρ μέχρι τις παραγκουπόλεις του Δελχί με πρωταγωνίστρια μια τρανς γυναίκα αφηγούμενη την πολιτική κατάσταση της χώρας, την αναζήτηση της αγάπης και της ταυτότητας μέσα σε μωσαϊκό κόσμου από στρατιώτες, εθνικιστές και περιθωριοποιημένα άτομα. Η Αρουντάτι Ρόι επικεντρώθηκε σε περιοχές και ανθρώπους στην Ινδία που βίωναν τη μεγαλύτερη οδύνη, αδικία και κρατική βία: το Κασμίρ, η αντάρτικη κινητοποίηση των Μάο, οι συνέπειες της σφαγής στο Γκουτζαράτ, περιοχές δοκιμών πυρηνικών όπλων και το κίνημα για την προστασία της κοιλάδας Ναρμαντά από την πλημμύρα. Όμως, δεν έγραφε για αυτές τις συγκρούσεις και τα ζητήματα ως πολεμική ανταποκρίτρια, μήτε διαδήλωνε στους δρόμους. Τα προσέγγιζε ως μυθιστοριογράφος. Τα βιβλία της δεν είναι απλώς αφηγήσεις χαρακτήρων και ιστοριών, αλλά και στοχασμοί πάνω στην αδικία, τη μνήμη, την εξουσία και την ανθρώπινη κατάσταση.
Το τεράστιο ταλέντο της γραφής της έγινε το όπλο της, η αστείρευτη φαντασία της, η καταλυτική της ικανότητα για λεπτομέρειες, και το αξεπέραστο ταλέντο της να ντύνει με μαύρο χιούμορ τον πόλεμο, η υπογραφή της διαμαρτυρίας της. Τόσοι πολλοί αγώνες για τη δικαιοσύνη και την επιβίωση έγιναν καλύτερα κατανοητοί και αισθητοί, επειδή διάλεξε να μας τους δείξει μέσα από τα μάτια των ηρωίδων της.
Η Ρόι τιμήθηκε με το Βραβείο PEN Pinter 2024 τον Απρίλιο. Τον Ιούνιο, αναφέρθηκε ότι ενδέχεται να αντιμετωπίσει κατηγορίες βάσει των αυστηρών νόμων κατά της τρομοκρατίας στην Ινδία. Μία υπενθύμιση ότι η ελευθερία και η σωματική ασφάλεια κάθε συγγραφέα δεν πρέπει να θεωρούνται δεδομένες. Ένα μεγάλο κομμάτι αυτού που εκτιμώ στην Roy είναι ότι, όπως οι σπουδαιότεροι διανοούμενοι, μας βοηθά να κατανοήσουμε τη στιγμή μας στην ιστορία. Αυτό είναι δύσκολο. Η αλλαγή είναι συνεχής και κυρίως σταδιακή· οι μεγάλες ανατροπές συνήθως μας πλησιάζουν αθόρυβα. Πώς καταλαβαίνουμε πότε βρισκόμαστε σε ένα νέο κεφάλαιο, που απαιτεί διαφορετικά πράγματα από εμάς; Το καταλαβαίνουμε εν μέρει γιατί οι συγγραφείς μάς το έχουν κρύψει μέσα στα νοήματα και στις λέξεις τους, μέσα στις ανάσες, στις παύσεις και τις σιωπές των ηρώων τους.
– Κατερίνα Παρρή –
Ζιζέλ …(όχι πια) Πελικό
Εκείνοι θα ‘πρεπε να ντρέπονται…
Όταν η ντροπή αλλάζει τη συνηθισμένη κατεύθυνση τότε γίνεται αυτό που έπραξε γενναία και με υπεράνθρωπο σθένος η Ζιζέλ Πελικό. Αυτή είναι η πρώτη μορφή που αστραπιαία ήρθε στο νου μου όταν σκέφτηκα: γυναίκα της χρονιάς. Είδα απευθείας τη μορφή της γυναίκας με το καρέ ίσιο μαλλί, ηλικίας 72 ετών και το σημειώνω, γιατί έχει σημασία στην υπόθεση αυτή. Εν συντομία και χωρίς τις όντως ανατριχιαστικές λεπτομέρειες, η υπόθεση έγινε γνωστή σε όλο τον πλανήτη και αφορά τον βιασμό της Ζιζέλ Πελικό από δεκάδες άνδρες επί μία δεκαετία, καθώς ναρκωνόταν από τον σύζυγό της Ντομινίκ, με τον ίδιο να τους καλεί στο σπίτι για να τη βιάζουν και βιντεοσκοπώντας παράλληλα τις στιγμές αυτές. Για την ιστορία οι άνδρες που έβρισκε σε διαδικτυακό chatroom με τίτλο «εν αγνοία της» ήταν από 22 έως 70+ ετών. Και σύμφωνα με την απόφαση της δίκης βρέθηκαν οι 50 συγκατηγορουμένοι του Πελικό και οι οποίοι κρίθηκαν ένοχοι για βιασμό, απόπειρα βιασμού ή σεξουαλική επίθεση. Αφήνω στην άκρη τους αριθμούς, αν και αδιανόητοι σε ό,τι προσδιορίζουν την υπόθεση αυτή και περνάω στην απόφαση της Ζιζέλ που την κατέστησε σύμβολο φεμινισμού και ήταν να μην διεξαχθεί η δίκη κεκλεισμένων των θυρών, κάτι που θα μπορούσε να ζητήσει ως θύμα βιασμού, αλλά στο φως της δημοσιότητας και μάλιστα με την ίδια να βρίσκεται σχεδόν σε κάθε μέρα της δίκης.
«Ήθελα όλες οι γυναίκες θύματα βιασμού – όχι μόνο όταν έχουν ναρκωθεί, ο βιασμός υπάρχει σε όλα τα επίπεδα – να πουν: “Η Πελικό το έκανε, μπορούμε να το κάνουμε κι εμείς”». Η Ζιζέλ δήλωσε με τον πιο σθεναρό τρόπο, ορθώνοντας το σώμα της στις κάμερες όλου του κόσμου ότι «Οι βιαστές πρέπει να ντρέπονται, όχι τα θύματα». Τώρα λέγεται ότι έχει αλλάξει το όνομά της, δεν είναι πια Πελικό και αναζητά για την ώρα την ησυχία της σε ένα γαλλικό χωριό. Η Ζιζέλ ήδη έκανε πολλά, στάθηκε μπροστά στις κάμερες, στα κινητά και στα φώτα, με θάρρος και μας άνοιξε την πόρτα του σπιτιού της, όσο ειδεχθής κι ας ήταν η αλήθεια του. Έστρεψε τον καθρέφτη στο μέρος εκείνων που θα έπρεπε να ντρέπονται ενώ άνοιξε τον δρόμο μπας και μας βοηθήσει να αποτάξουμε ντροπές καλά ριζωμένες. Μας εύχομαι καλά ξεριζώματα, όχι άλλες Γυναικοκτονίες και όλο και περισσότερες Ζιζέλ να βγαίνουν απ’ τον λήθαργο.
– Μύριαμ Παρασκευοπούλου –
Chappell Roan
O Mark Savage του BBC γράφει πως είναι ένα φαινόμενο. Συγκεκριμένα κάνει λογοπαίγνιο με το εναρκτήριο κομμάτι του άλμπουμ της και την αποκαλεί “Femininomenon”, το οποίο συμβαίνει σπάνια, κάθε φορά που το φεγγάρι γίνεται όλο μπλε. O λόγος για την Chappell Roan, το νέο ανερχόμενο όνομα της pop. Όταν με ρώτησαν εν όψει της φετινής γιορτής της γυναίκας ποια απ’ όλες τις προσωπικότητες μου κέντρισε το ενδιαφέρον, το όνομα της Chappell Roan ήρθε αστραπιαία στο μυαλό μου. Την παρακολουθώ στενά από τα περσινά βραβεία ΜΤV όταν η περσόνα της με τρεμάμενη φωνή και ένα αναλογικό ημερολόγιο με έκανε να πατήσω play στο ντεμπούτο της “The Rise and Fall of a Midwest Princess”.
H μουσική της σίγουρα δεν είναι κάτι που δεν έχουμε ακούσει ξανά ή δεν είναι κάτι τόσο πρωτοποριακό για να κάνει ξανά την ποπ συμπαθή όπως βλέπω να γράφεται. Είναι φοβερά αληθινή και αιχμηρή σε αρκετά σημεία, με ιδιαίτερο χιούμορ και σίγουρα έτσι δεν γίνεσαι συμπαθητικός. Η αισθητική της Drag Queen που έχει υιοθετήσει δεν είναι καθόλου εύπεπτη και προφανώς ούτε ποπ! Η Chappell την κάνει να φαίνεται τόσο φυσική επάνω της χωρίς να θίγει μια τόσο ευαίσθητη και ιδιαίτερη πλευρά τις κοινωνίας, η οποία έξω από τους προβολείς, τα γκλίτερ, τις περούκες και τα ψηλοτάκουνα, παλεύει για την ισότητα, την ορατότητα και τον σεβασμό των τρανς ατόμων.
Τον προηγούμενο Σεπτέμβριο στην απονομή της για το βραβείο «Καλύτερου Νέου Καλλιτέχνη» αφιέρωσε τη νίκη αυτή σε όλους τους Drag Artists που την ενέπνευσαν, σε όλους τους queer και trans ανθρώπους που αισθάνονται pop! Σε όλα τα queer παιδιά που την έβλεπαν εκείνη την στιγμή απευθύνθηκε λέγοντάς τους πως είναι μία από αυτά και πως κανένας δεν μπορεί να τους πει πώς θα φτιάξουν τη ζωή τους. Όλα αυτά τα διάβαζε σε πραγματικό χρόνο από αυτό το αναλογικό ημερολόγιο για το οποίο σας μίλησα πριν επάνω στη σκηνή. Κάτι που θεωρώ πια, σήμα κατατεθέν της.
Με ενέπνευσε πολύ η τόλμη της, το άνοιγμα και η γενναιοδωρία της στο δικαίωμα του να ζει κάθε άνθρωπος ελεύθερα, όπως και να φτιάχνει τη ζωή του ανάλογα. Και κάπως έτσι σκέφτηκα πως ελεύθεροι πραγματικά είμαστε όταν αφήνουμε να ανθίσει το ίδιο ελεύθερα ό,τι δεν μας μοιάζει καθόλου.
– Στέλιος Παρρής –
Οι Γυναικείες Φωνές που φρόντισαν να μην ξεχαστεί το έγκλημα των Τεμπών
Το ελc ασχολείται με τον πολιτισμό και θα περιμένατε να επιλέξω γυναίκες που παρήγαγαν κάποιο έργο καλλιτεχνικό, μια ηθοποιό ας πούμε όπως η Ράνια Σχίζα στην Μάνα Αυτουνού ή οι γυναίκες που αποτελούσαν τον Χορό της Ορέστειας του Θεόδωρου Τερζόπουλου. Η Σχίζα στο μικρό το θέατρο και εκείνες στην Επίδαυρο με κάνανε να νιώσω αυτή την κάθαρση που νιώθεις στην ψυχή όταν παρακολουθείς μια αρχαία τραγωδία. Μας μάθαιναν στη σχολή τον ορισμό της τραγωδίας του Αριστοτέλη που καταλήγει στο «…δι ελέου και φόβου περαίνουσα την των τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν». Σε καιρούς που εκτυλίσσονται τραγωδίες μπροστά στα μάτια μας θ’ αναγκαστώ να βγω εκτός θέματος και να μην επιλέξω γυναίκες του καλλιτεχνικού χώρου. Ο πολιτισμός δεν φαίνεται μόνο απ’ τις τέχνες του μα πρωτίστως από την κοινωνία. Ένιωσα περήφανος ξανά μετά από πολλά χρόνια παύσης. Αυτές οι μαζικές δίχως κόμματα και τελείες συγκεντρώσεις μου προκάλεσαν αγαλλίαση στην ψυχή σαν ένα σύγχρονο ΟΧΙ σε συγκαλύψεις ζητώντας μια κάθαρση. Το συναίσθημα μπορεί εύκολα να στο προκαλέσει το ίδιο το γεγονός του εγκλήματος των Τεμπών με την τηλεδιοίκηση να εκκρεμεί από το 2014, ένα ηχητικό απόσπασμα από το 112 ή ο πόνος των γονιών και συγγενών που χάσανε τόσο άδικα τους ανθρώπους τους. Δίχως όμως να μπει η λογική το συναίσθημα μόνο του οδηγεί σε οργή κι όχι σε κάθαρσιν.
Γυναικείες φωνές λογικής θέλω να τιμήσω που φρόντισαν με τις πράξεις τους να μην ξεχαστεί το έγκλημα των Τεμπών όπως αυτή της Μαρίας Καρυστιανού, μια νομικός που σίγουρα δεν περίμενε να της πεθάνει η κόρη για να γίνει διάσημη. Η Ζωή Κωνσταντοπούλου εκλεγμένη βουλευτής, η οποία με τις καίριες της ερωτήσεις στη Βουλή ενόχλησε τους πάντες και εξαιρέθηκε από την εξεταστική επιτροπή των Τεμπών. Και στις δύο αυτές γυναίκες έγινε και γίνεται δολοφονία χαρακτήρα. Η δημοσιογράφος Ράνια Τζίμα που δεν ανέχεται να της υποτιμούν τη νοημοσύνη και ρωτά πάντα εύστοχα. Η Ευδοκία Τσαγκλή μια γυναίκα που εύκολα θα κακοχαρακτήριζες, επειδή συμμετείχε σε ριάλιτι τηλεοπτικά, επιβίωσε από τη σύγκρουση και με τον ακτιβισμό της, τα Τik Τok της σε άψογα αγγλικά φρόντισε να ενημερώνει με τον τρόπο της τους αγγλόφωνους Ευρωπαίους για το τι συνέβη στα Τέμπη.
Η χρήση των νέων μέσων είδατε πόσο ωραία είναι και ωφέλιμη; Ένα μεγάλο μπράβο από μένα σε όλες τις γυναίκες που στις συγκεντρώσεις βάστηξαν το κινητό τους κι αντί να τραβήξουν τις αυτάρεσκες σέλφις φανέρωναν τα πρόσωπα εκείνων που θα προκαλούσαν τα επεισόδια. Σε όλες τις γυναίκες που αντιστέκεστε με τον τρόπο σας καθημερινά στο σπίτι, στην εργασία, στα κοινά… υποκλίνομαι. Όλες εσείς η νέα γενιά γυναικών που δεν σας νοιάζει τι θα πει η γειτονιά και παίρνετε την κατάσταση στα χέρια σας είστε οι γυναίκες που θέλω να τιμήσω. Η Ιφιγένεια θυσιάστηκε κι αιώνες μετά το πήραμε το μάθημα μας επιτέλους. Τέλος, Κατερίνα Γρέγου ευχαριστώ και σένα που έδωσες την ευκαιρία στην ομάδα του ΕΜΣΤ ως Καλλιτεχνική Διευθύντρια να με κάνει να αναρωτηθώ «Κι αν οι γυναίκες κυβερνούσανε τον Κόσμο»;
14.12.2023-21.04.2024
– Σοφία Τριάντου –
Ανίτα Ζαχου
Την Ανίτα Ζαχου τη γνώρισα το 2008, ως γεωπόνος και σήμερα μια επιτυχημένη Expert in Virgin Olive Oil Tasting από το Πανεπιστήμιο της Χαέν στην Ισπανία (UJA). Ένα βιογραφικό που χρειάζεσαι χρόνο να το διαβάσεις.
Ένα χειμωνιάτικο πρωινό στάθηκε απέναντί μου με τα καταπράσινα της μάτια και μου είπε: Μετά από είκοσι χρόνια αποφάσισα να αφήσω τον εταιρικό κόσμο της Αθήνας και να μετακομίσω στη Μύκονο. Είχα μπροστά μου μια γυναίκα περιτριγυρισμένη από όνειρα με οδηγό το Mykonos Olive Oil Tasting και σύντροφο το πάθος της για τη φύση, το ελαιόλαδο και τον υγιεινό τρόπο ζωής. Θαύμασα τη δημιουργικότητά της. Ένα κορίτσι που σκαρφάλωνε από τα παιδικά της χρόνια στα ελαιόδεντρα της μεσσηνιακής γης, μας έμαθε ότι ο κάθε δημιουργός μπορεί να συλλάβει τη ζωή και το ελαιόλαδο, να σκαρφαλώσει και τις κακοτράχαλες πλαγιές τις Μυκόνου, μπορεί να πλέει στο Αιγαίο σε πολυτελή γιοτ και να το τιμούν όλοι οι πολιτισμοί. Μα το σημαντικότερο από όλα είναι ότι σε κάθε κατόρθωμα υπάρχουν τα νήματα που καλό είναι να μην σπάσουν για να φτάσουμε στον προορισμό. Η Ανίτα Ζάχου έπιασε πιστά τα νήματα χωρίς να ακούει τη συμβατικότητα της Μυκόνου. Σε ένα νησί που ο παλμός χτυπά στην καρδιά της νύχτας, με ό,τι σημαίνει αυτό, η Ανίτα Ζάχου τόλμησε στο φως της ημέρας να μιλά για έναν υγιεινό τρόπο ζωής και αντί για αλκοόλ να προσφέρει ελαιόλαδο συνοδευόμενο με οργανικά λαχανικά και εκλεκτές τοπικές παραδοσιακές γεύσεις. Σήμερα μπορεί να απαντήσει από έναν ελαιώνα της Τουρκίας, από έναν ελαιώνα της Ισπανίας ή και της Ιταλίας ποιος ξέρει ένα αερικό είναι μέσα στους ελαιώνες.
Θα σας πρότεινα να βρεθείτε σε μία από τις γευσιγνωσίες της και αν δεν επισκέπτεστε τη Μύκονο μπορείτε να τη συναντήσετε και στην Αθήνα. Είχα πει κάποτε πως η κάθε γυναίκα είναι μια δυνατή φωνή, αρκεί να την ακούει!
