Με το ξεκίνημα του 21ου αιώνα, τα σινεμά κατακλύστηκαν από την τριλογία του «Άρχοντα των Δαχτυλιδιών» και την σειρά των ταινιών του «Χάρι Πότερ» και το fantasy γνώρισε νέες δόξες, είτε είχαμε να κάνουμε με την κινηματογραφική μεταφορά των κλασικών βιβλίων του Τόλκιν, είτε με αυτήν των σύγχρονων εκδοτικών θαυμάτων της Ρόουλινγκ. Τη δεύτερη δεκαετία του αιώνα το “Game of Thrones”, βασισμένο στα μυθιστορήματα του Τζόρτζ Ρ. Ρ. Mάρτιν, έκανε πάταγο ως τηλεοπτική σειρά, για να φτάσουμε στο ξεκίνημα της τρίτης δεκαετίας, με σειρές του fantasy να συμπίπτουν χρονικά στις διάφορες πλατφόρμες.
Σειρές όπως το “Rings of Fire” (Amazon Prime, 2022, βασισμένη στο “The Lord of the Rings” του Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν, διαδραματίζεται σε εποχή πριν την κινηματογραφική τριλογία του «Άρχοντα των Δαχτυλιδιών», όσο και πριν την κινηματογραφική τριλογία του «Χόμπιτ»), το “House of the Dragon” (HBO, 2022, βασισμένη στο “Fire and Blood” του Τζόρτζ Ρ. Ρ. Μάρτιν, διαδραματίζεται σε εποχή πριν τα τεκταινόμενα στο τηλεοπτικό “Game of Thrones”), το “The Wheel of Time” (Amazon Prime, 2021, βασισμένη στην ομώνυμη σειρά βιβλίων του Ρόμπερτ Τζόρνταν), το “Shadow and Bone” (Netflix, 2021, βασισμένη στην ομώνυμη σειρά βιβλίων της Λι Μπαρντούγκο) και το “The Sandman” (Netflix 2022, βασισμένη στην ομώνυμη σειρά κόμικς του Νιλ Γκέιμαν), σειρές που τελείωσε ο πρώτος κύκλος τους και έχουν ήδη ανανεωθεί για επόμενους, αφού αν μη τι άλλο το πρωτότυπο λογοτεχνικό υλικό στο οποίο στηρίζονται, κατεξοχήν επιτρέπει μια τέτοια επέκταση, μια τέτοια εξερεύνηση και εμβύθιση: όλοι αυτοί οι φανταστικοί κόσμοι που προσφέρουν, μπορεί ίσως να απαιτούν ένα διάστημα για να εξοικειωθείς μαζί τους, αλλά αμέσως μετά την εξοικείωση, σου υπόσχονται και σου εξασφαλίζουν ένα μακρύ ταξίδι εντός τους.
Υπάρχει μια ηλικία που όλες οι εκδοχές του κόσμου και όλες οι εκδοχές του εαυτού μας μοιάζουν πιθανές, υπάρχει μια ηλικία χωρίς μέτρα και ζύγια, υπάρχει μια ηλικία που οι επιθυμίες μας σε μεγάλο βαθμό εκπληρώνονται, με αποτέλεσμα να νιώθουμε παντοδύναμοι. Δεν κρατάει πάρα πολύ, γρήγορα έρχεται το σχολείο να βάλει κανόνες και όρια και να απομαγεύσει τον κόσμο στον οποίο ως τώρα ζούσαμε, εξηγώντας τον, χαρτογραφώντας τον, κατονομάζοντάς τον. Το σχολείο γεμίζει διαρκώς το κεφάλι μας με ονόματα, χάρτες, μάνιουαλ λειτουργίας της πραγματικότητας. Το fantasy, η λογοτεχνία του φανταστικού και η εικονοποίησή της σε ταινίες και σειρές, έρχεται να ξαναστήσει την τράπουλα με τρόπο κοσμογονικό: άλλα ονόματα, άλλοι χάρτες, άλλες δυνάμεις, αναδύονται νέοι κόσμοι που μοιάζουν και δεν μοιάζουν με τον δικό μας, που δεν δεσμεύονται από τους περιορισμούς του δικού μας και στους οποίους οι νόμοι της φυσικής μπορούν κάλλιστα να λυγίσουν μπροστά στους νόμους της φαντασίας.
Ακολουθούν τρία στιγμιότυπα που ξεχώρισα απ’ τις σειρές, καθώς κι ένα τέταρτο για επίλογο.
Απ’ το επεισόδιο 5 του “Sandman”: Kάποιος προσπαθεί να σώσει τον κόσμο απ’ το ψεύδος. Να προσφέρει στους ανθρώπους τη δυνατότητα να είναι επιτέλους απόλυτα αληθινοί με τον εαυτό τους και τους άλλους, χωρίς να υποφέρουν. Να σταματήσουν να λένε στους άλλους και στον ίδιο τους τον εαυτό ψέματα, ώστε να μπορέσουν να εξωτερικεύσουν το μίσος τους και την αγάπη τους, τον πόνο τους και την ηδονή τους, χωρίς ντροπή. Η απελευθέρωση όμως δεν έχει τα αποτελέσματα που περίμενε. Τα πράγματα οδηγούνται σε καταστροφικό χάος. Αυτή είναι η αλήθεια της ανθρωπότητας, λοιπόν; Υποφέροντας κατάφερναν οι άνθρωποι να παραμένουν λειτουργικοί; O Sandman θα του απαντήσει ότι όχι, η αλήθεια των ανθρώπων είναι τα όνειρά τους, οι προσδοκίες τους, οι ελπίδες τους. Όνειρα που τους εμπνέουν, τους κρατάνε ψυχικά ζωντανούς και τους δίνουν δύναμη να συνεχίσουν. Όνειρα που ακόμα κι αν δεν πραγματοποιηθούν ποτέ, δεν σημαίνει ότι ήταν ψεύτικα.
Aπ’ το επεισόδιο 5 του “The House of Dragon”: Αποκαμωμένος και γερασμένος βασιλιάς αναρωτιέται. Πώς θα με θυμούνται; Ως καλό βασιλιά; Τι θα πουν για μένα όταν γραφτούν οι ιστορίες; Δεν πολέμησα, δεν κατέκτησα. Ούτε και υπέστην όμως κάποια μεγάλη ήττα. Κάποιοι θα το αποκαλούσαν τύχη καλή. Αλλά πρόκειται για μια τύχη που δεν προσφέρει υλικό για μύθους. Μάλλον δεν θα τραγουδάνε για μένα σε γιορτές σε πεντακόσια χρόνια από τώρα. Ένα κομμάτι μου εύχεται να είχα δοκιμαστεί για να δω αν θα είχε αποδειχθεί ότι είμαι κάτι άλλο. Πολλοί που δοκιμάστηκαν, εύχονται να είχαν αποφύγει αυτή την αυτογνωσία, του απαντούν. Ίσως είναι καλύτερα που δεν θα μάθω ποτέ, καταλήγει ο βασιλιάς.
Απ’ το επεισόδιο 2 του “The Wheel of Time”: Μια νεκρή πόλη. Δεν υπάρχει μέσα της τίποτα το ζωντανό, ούτε φυτό, ούτε ζώο, ούτε πουλί. Στη διάρκεια παλιών πολέμων μεταξύ ανθρώπων και τεράτων, ήταν η πιο πλούσια και δυνατή πόλη. Όταν οι υπόλοιποι άνθρωποι την χρειάζονταν περισσότερο από ποτέ για να σταθεί στο πλευρό τους, οι κάτοικοί της ύψωσαν τείχη χωρίς πύλη, κλειδώθηκαν μέσα και άφησαν τους άλλους να αφανιστούν, προκειμένου να σωθούν οι ίδιοι. Όταν κάποτε τελείωσαν οι πόλεμοι, οι λίγοι που επέζησαν έφτασαν στην πόλη για να βρουν φαγητό και καταφύγιο. Όταν χτύπησαν κανείς δεν άνοιξε. Μόλις μπόρεσαν να περάσουν το τείχος και να μπουν, είδαν ότι δεν είχε μείνει κανείς. Λέγεται ότι το κακό τράφηκε απ’ την καρδιά της πόλης και κατασπάραξε ό,τι και όποιον ζούσε μέσα της.
Και τέλος, στο επεισόδιο 2 του “Shadow and Bone”, θα πουν στο κορίτσι με τις μεγάλες και ξεχωριστές δυνάμεις: «Μπορεί να είσαι η πρώτη του είδους σου, αλλά πάντα είχαμε ένα όνομα για σένα και για αυτό που ελπίζαμε ότι μπορείς να κάνεις». Ποιες είναι οι δικές της ξεχωριστές δυνάμεις, ποια η δική της ειδική αποστολή και ποια εκδοχή του κακού καλείται να αντιμετωπίσει, έχει προφανώς τη σημασία του για τους θεατές της σειράς και τους αναγνώστες των βιβλίων στα οποία βασίστηκε, πάντως το μεσσιανικό μοτίβο του εκλεκτού ή της εκλεκτής που επιτέλους επαληθεύοντας προφητείες και θρύλους έρχεται και δίνει τον υπέρ πάντων αγώνα, είναι συχνό στη λογοτεχνία του φανταστικού. Και για να το συνδέσουμε κάπως με τις προηγούμενες τρεις σκηνές, ο μεσσίας, ο εκλεκτός, ο άνθρωπος με τις μαγικές δυνάμεις, είναι το αντίθετο του κοινού καθημερινού ανθρώπου (και άρα του κοινού καθημερινού αναγνώστη και του κοινού καθημερινού θεατή) που κάνει όνειρα τα οποία μπορεί να μην πραγματοποιήσει ποτέ, αφού κάποιος έχει ονειρευτεί ήδη για αυτόν, κάποιος έχει ήδη φροντίσει να τον δώσει υλικό ώστε να δοκιμαστεί ο αληθινός του χαρακτήρας και να γίνει μύθος και τραγούδι κι όχι πόλη κλειστή στον εαυτό της και την ασφάλειά της.
Κι όλοι εμείς που δεν είμαστε μεσσίες και δεν θα κληθούμε ποτέ να σώσουμε τον κόσμο, θα συνεχίσουμε να ονειρευόμαστε ότι απλά μπορούμε να γίνουμε μια πιο καλή εκδοχή του εαυτού μας, θα συνεχίσουμε να ζούμε με την -ψεύτικη αλλά αληθινή- ελπίδα ότι το μέλλον μας μας επιφυλάσσει κάτι πιο φωτεινό απ’ το παρόν μας. Και θα φωτίζουν το παρόν μας βιβλία, ταινίες και σειρές, σειρές, ταινίες και βιβλία.
