«…θα μείνω πιστός στον κόσμο μου όσο υπάρχει, όσο θα μείνει αληθινός και ζωντανός, όσο θα εξακολουθεί να εμπνέει το σεβασμό μου. Ο κόσμος αυτός μπορεί να είναι ένα πολυμεταμορφωμένο υπόλειμμα του παρελθόντος, για μένα όμως εστάθηκε μια αστείρευτη πηγή έμπνευσης». Αδαμάντιος Διαμαντής
Πόσοι άνθρωποι χωρούν σε έναν πίνακα; Πόση μνήμη, πόση αγάπη, πόση πατρίδα; Ο σπουδαίος Κύπριος ζωγράφος Αδαμάντιος Διαμαντής (1900–1994) χρειάστηκε δεκαπέντε ολόκληρα χρόνια για να ολοκληρώσει τον Κόσμο της Κύπρου, έναν πίνακα μήκους 17,5 μέτρων, όπου κατέγραψε με στοργή και ευλάβεια τις μορφές, τα βλέμματα, τις ιστορίες των ανθρώπων που αποτέλεσαν την ψυχή του νησιού του.
Ένα έργο-κιβωτός, μια πανάρχαια πομπή προσώπων, επαγγελμάτων, χειρονομιών και σιωπών, που απλώνονται στον χρόνο και τον χώρο, καθώς ο καμβάς μετατρέπεται σε μνημείο μνήμης. Όπως στοχαστικά γράφει η Δρ Ελένη Σ. Νικήτα, επιμελήτρια της Κυπριακής Συλλογής της Λεβεντείου Πινακοθήκης, στο επιλογικό κείμενο του βιβλίου:
«…Το έργο αυτό που ο Διαμαντής πρόλαβε και δημιούργησε μετατράπηκε τώρα σε κιβωτό, σε μνημείο ενός κόσμου που αλλοιώνεται και χάνεται…»
Αυτός ο πίνακας-κιβωτός είναι το φόντο – και το επίκεντρο – του καινούριου βιβλίου από τις Εκδόσεις Καλειδοσκόπιο, «Πόσα μέτρα είναι ο κόσμος μας;», το οποίο μάς καλεί να μπούμε στο εργαστήρι του ζωγράφου και να ταξιδέψουμε μαζί του και με άλλους σπουδαίους Κύπριους δημιουργούς. Ο ποιητής Γιώργος Σεφέρης, ο ζωγράφος και χαράκτης Τηλέμαχος Κάνθος, ο αρχαιολόγος Πορφύριος Δίκαιος, ο αυτοδίδακτος λαϊκός ζωγράφος Μιχαήλ Κκάσιαλος: όλοι τους «επιστρέφουν» μέσα από τις σελίδες του βιβλίου, σαν συνομιλητές σε μια διαδρομή που τιμά την τέχνη και τη συλλογική μνήμη.
Και μέσα σ’ αυτό το σκηνικό, ένα μικρό κορίτσι αναζητά τον καλύτερό του φίλο.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης, ένα μοναδικό βιβλίο από τις εκδόσεις Καλειδοσκόπιο ζωντανεύει τον εμβληματικό πίνακα του Αδαμάντιου Διαμαντή μέσα από μια παιδική αναζήτηση, μια συγκινητική αφήγηση και μια βαθιά ποιητική σχεδίαση.
Μέσα από απομονωμένες λεπτομέρειες του πίνακα και την απλή, τρυφερή ιστορία ενός μικρού κοριτσιού που ψάχνει τον φίλο του, ο αναγνώστης ξεκινά ένα ιδιότυπο ταξίδι, εντός και εκτός καμβά. Το κορίτσι ρωτά δεξιά κι αριστερά, διασχίζει τοπία και πρόσωπα, μπαίνει σε καφενεία, συναντά αγωγιάτες, μουζικάντηδες, παραμυθάδες και ποιητές. Μέσα από αυτή την παιδική αναζήτηση, ανασυστήνεται ένα παλίμψηστο καθημερινότητας: η ζωντάνια, οι χειρονομίες, τα πάθη και τα αρώματα μιας εποχής που χάθηκε. Περιδιαβαίνει τον πίνακα, ρωτά τα πρόσωπα που κατοικούν σ’ αυτόν, αφουγκράζεται τις ιστορίες τους. Με τη ματιά της παιδικής αθωότητας, γίνεται η φωνή μιας νέας γενιάς που αναζητά το παρελθόν όχι σαν βαρίδι, αλλά σαν φως.
Ο ζωγράφος δούλευε επί πέντε χρόνια τον πίνακα (1967–1972), πριν από την τουρκική εισβολή και τη χάραξη της Πράσινης Γραμμής που διχοτόμησε την Κύπρο και αλλοίωσε οριστικά την εικόνα της. Μέσα από τις μορφές, τα βλέμματα, τις παραστάσεις, ο πίνακας λειτουργεί σήμερα σαν μια θύμηση του «πριν» — μια υπόμνηση του κόσμου που υπήρξε.
Αυτήν την ατμόσφαιρα, αυτό το πανόραμα ζωής, επιχειρεί να ζωντανέψει το βιβλίο των Eκδόσεων Καλειδοσκόπιο, «Πόσα μέτρα είναι ο κόσμος μας;» σε μια θαυμάσια έκδοση σε σχέδια της Έλενας Τσιγρίδου και σχεδιασμό της Εριφύλης Αράπογλου.
Στο βιβλίο «Πόσα μέτρα είναι ο κόσμος μας;», η εικονογράφηση δεν ντύνει την αφήγηση, αλλά δίνει έναν παλμό. Παρατηρείς σκίτσα που μοιάζουν με παιδικά, γραμμές που κρατούν τη χάρη του αυθόρμητου, πρόσωπα που μιλούν αθόρυβα, ένα νησί σχεδιασμένο όπως θα το φανταζόταν ένας λαϊκός ζωγράφος ή ένας ταξιδιώτης των περασμένων αιώνων. Συννεφάκια σκέψεων, ρεαλιστικές στιγμές, μικρά εσωτερικά τοπία: ένας κόσμος μέσα στον κόσμο του πίνακα, και πλάι στον κόσμο του κειμένου.
Το παραμύθι και η ιστορία, ο λόγος και η εικόνα, η φαντασία και η τεκμηρίωση συναντιούνται σ’ ένα βιβλίο που απευθύνεται σε μικρούς και μεγάλους — μια γέφυρα ανάμεσα στις γενιές, μια προσφορά μνήμης και στοχασμού. Όσοι γνωρίζουν την Κύπρο ίσως αναγνωρίσουν στα σχέδια του πίνακα πρόσωπα και τοπία από τις περιηγήσεις του ζωγράφου κατά τις δεκαετίες 1939–1959. Οι υπόλοιποι θα γνωρίσουν έναν κόσμο αλλιώτικο, γνήσιο και δυνατό, σαν την τέχνη του Διαμαντή. Και μέσα του θα νιώσουν και την ποίηση που κουβαλά.
Το βιβλίο δεν είναι απλώς μια παρουσίαση του έργου του Διαμαντή. Είναι ένα αφηγηματικό ταξίδι που συνδέει την Ιστορία με τις ιστορίες· την τέχνη με τη ζωή· το παλιό με το νέο. Οι εκδόσεις Καλειδοσκόπιο συνεχίζουν έτσι την παράδοσή τους στην παραγωγή βιβλίων-πολυτίμων, που μιλούν στην καρδιά κάθε ηλικίας.
«Εκεί κοντά σ’ αυτό το κυπαρίσσι περνοδιάβαινα νεαρός τον δρόμο πολύ ευτυχισμένος. Τώρα δεν μπορώ να πάω εκεί πια, μα πολλές φορές στον ύπνο μου βλέπω πως διαβαίνω αυτόν τον δρόμο και ξυπνώ κλαίγοντας». Αδαμάντιος Διαμαντής
Συγγραφέας: Σάντη Αντωνίου
Εικονογράφος: Έλενα Τσιγαρίδου
