Φέτος για άλλη μια φορά πορεύεστε σε πολλούς δρόμους: σκηνοθεσία, τραγούδι, διδασκαλία… Θα παίξετε κάπου, αν δεν κάνω λάθος;
Ναι, με την ομάδα χορού Ruthless Root. Η παράστασή μας που λέγεται Una, έκανε πρεμιέρα στην Μπρατισλάβα, παίχτηκε σε φεστιβάλ της Ευρώπης, 4 μέρες στο Μήνα χορού. Εγώ συμμετέχω ως performer.
Όλοι αυτοί οι δρόμοι τελικά συναντιούνται κάπου;
Για μενα είναι σαν να είναι ο ίδιος δρόμος, η προσπάθεια είναι κοινή. Προσπαθώ σε ό,τι κι αν κάνω να προβάλλεται το έργο, το τραγούδι, ο ρόλος παρά το Εγώ του δημιουργού. Να είναι η παράσταση συλλογικό αποτέλεσμα.
To πρόγραμμα στο Μετρό με τους Kubara project που παρουσιάζετε φέτος τέτοια δουλειά είναι;
Ναι, είμαστε μια παρέα, είμαστε πολύ φίλοι που παίζουμε ακόμα κι όταν δεν έχουμε να κάνουμε εμφανίσεις. Έχουμε παίξει πολύ και μόνοι στο σπίτι, χωρίς περιορισμούς. Γι’ αυτό και δεν παίζουμε μόνο τραγούδια δικά μου. Ούτως ή άλλως δεν έχω και τόσο μεγάλη δισκογραφική παρουσία και δεν έχω και μεγάλο ενδιαφέρον για τη δισκογραφία. Προτιμώ τις live εμφανίσεις. Έχω ένα μεγάλο φάσμα τραγουδιών που μου αρέσει να λέω: παλιά αστικά και λαϊκά τραγούδια, παραδοσιακή μουσική, ελληνική και όλου του κόσμου, Κούρτ Βάιλ… Αυτά λέμε και φέτος στο Μετρό…
Τι κάνει ένα τραγούδι καλό;
Ένα τραγούδι που σε αποστομώνει είναι καλό. Που το ακούς και δεν μπορείς να πεις ότι αν είναι καλό ή κακό, αλλά λες ότι αυτό κάτι είναι. Καμιά φορά σκέφτομαι αν μου αρέσει περισσότερο η μουσική ενός τραγουδιού ή οι στίχοι του . Αλλά τελικά όλα έχουν την ίδια σημασία. Μου έχει τύχει να θέλω να τραγουδήσω αραβικά τραγούδια που δεν ξέρω τι λένε και μετά μαθαίνω τα λόγια και βλέπω ότι είναι εξίσου καλά.
Μπερδεύονται κάπου μέσα σας όλες αυτές οι ιδιότητες;
Μπα, όχι. Ως ηθοποιός, ας πούμε, πάντα ήθελα να έχω όλη την εποπτεία του έργου, πληγωνόμουν αν η παράσταση δεν πήγαινε, ή αν κάποιος ηθοποιός δεν μπορούσε να βρει την άκρη. Ήθελα πάντα να βρω τρόπο να βοηθήσω την παράσταση. Ως σκηνοθέτης είμαι πάντα αφοσιωμένη σε αυτό που κάνω, ποτέ δεν είπα, για παράδειγμα, ότι θέλω να παίξω αυτό το ρόλο σε αυτή την παράσταση.
Κι αν κάποιος σας έλεγε ότι τώρα πρέπει να αποφασίσετε και να διαλέξετε ένα απ’ όλα όσα κάνετε, τι θα απαντούσατε;
Επόμενη ερώτηση (γέλια). ‘Όχι, δεν μπορώ να αφήσω κάτι, θα μαραζώσω. Τώρα βέβαια αν τα φέρει έτσι η ζωή και πρέπει να αφήσω κάτι υποχρεωτικά, το τραγούδι ας πούμε, θα έβρισκα έναν τρόπο να τα συνδυάσω: θα έκανα,για παράδειγμα, μουσικό θέατρο. Αν πάντως έπρεπε οπωσδήποτε να διαλέξω, θα επέλεγα το θέατρο που τα εμπεριέχει όλα: η τέχνη των Τεχνών. (γέλια)
Φέτος θα σκηνοθετήσετε δύο έργα: Την « Υπόθεση της οδού Λουρσίν» του Λαμπίς στο Θέατρο Πορεία και την Ηλέκτρα του Ευριπίδη με την ομάδα σας « Δρόμος με δέντρα»…
Ναι, η «υπόθεση της Λουρσίν» είναι ένα παλιό έργο, γαλλικό βωντβίλ που το λατρεύω. Συνδυάζει τη λαϊκότητα με το θρίλερ. Είναι μια λαϊκή ιστορία μυστηρίου σε ένα αστικό περιβάλλον. Αυτό που με κέντρισε, πέρα από τη συνεργασία με τον Δημήτρη Τάρλοου με τον οποίο είχαμε δουλέψει και στο παρελθόν, είναι ότι τα βωντβίλ είχαν εμβόλιμα τραγούδια. Μαγικά η δράση σταματάει και οι ρόλοι τραγουδάνε τα προβλήματά τους με έναν σχεδόν μπρεχτικό τρόπο, 100 χρόνια πριν από τον Μπρεχτ. Αναρωτιόμουν πώς είναι να σταματάει ένας ηθοποιός και να μιλάει τραγουδώντας στο κοινό του. Βέβαια είναι μια φοβερή κωμική ιστορία με πολλές ανατροπές και γκανγκ και έχει μια εξαιρετική έναρξη, όπου δυο άντρες ξυπνούν στο ίδιο κρεβάτι και δεν ξέρουν πώς έχουν καταλήξει εκεί. Αυτό το μυστήριο λύνεται μόνο στο τέλος. Έχει πολύ σασπένς το έργο αυτό.
Με την ομάδα μου αποφασίσαμε από κοινού, όπως γίνεται πάντα, να κάνουμε την «Ηλέκτρα». Χωρίς όμως χρονοδιαγράμματα. Πολλές φορές δουλεύουμε μια παράσταση δυο χρόνια, χωρίς να ξέρουμε πού και πότε θα την παίξουμε. Όλοι βιοποριζόμαστε και από άλλες δουλειές, όποτε νιώθουμε ότι είμαστε έτοιμοι την παρουσιάζουμε.
Και έχετε το θάρρος αν κάτι δε σας αρέσει να μην το παίξετε ποτέ;
Ναι, έχει συμβεί κάτι παρόμοιο. Είχαμε ξεκινήσει κάτι και σε τρεις μήνες, μετά από καθημερινή πρόβα, είδαμε ότι δεν μας πάει κάπου και το αφήσαμε . Αλλά πάντα η δουλειά είναι προς όφελος. Δε φοβάμαι να πετάξω κάτι. Δουλεύουμε όπως ένας επιστήμονας στο εργαστήριο που κάνει ένα πείραμα. Αν όμως δεν τον οδηγεί κάπου αυτός ο δρόμος, πρέπει να σταματήσει το πείραμα και να ξεκινήσει από την αρχή. Δε φοβάμαι να ξεκινώ από την αρχή με νέα δεδομένα.
Αυτό το βιώνετε ως αποτυχία ή ως επιτυχία τελικά;
Εξαρτάται από τα ζητούμενα κάθε φορά. Θα σας πω ένα παράδειγμα. Είχαμε αρχίσει να δουλεύουμε το έπος του Γκιλγκαμές γιατί μας αφορά πολύ αυτό το κείμενο. Έτυχε ένας ηθοποιός μας να πρέπει να λείψει, άρα δεν είχαμε ένα ρόλο. Δε σκεφτήκαμε να τον αντικαταστήσουμε, θέλαμε να το κάνει αυτός. Λειτουργούμε σαν ομάδα. Για μενα παίζουν σπουδαίο ρόλο οι άνθρωποι. Έχει τύχει να διαλέξουμε ένα έργο για να παίξει κάποιος από την ομάδα ένα συγκεκριμένο ρόλο. Όταν έχεις μια ομάδα τόσα χρόνια και οι άνθρωποι μεγαλώνουν μαζί σου, καταλαβαίνεις πότε κάποιος είναι στην περίοδο να καταθέσει κάτι. Όλοι το αισθανόμαστε αυτό και κανείς δε λέει γιατί δεν έδωσες σε μενα τον μεγάλο ρόλο. Ακόμα κι αν κάποιος στεναχωρηθεί που δεν παίζει την Ηλέκτρα, καταλαβαίνει ότι αυτός που θα την παίξει μπορεί να το έχει μεγαλύτερη ανάγκη τη συγκεκριμένη περίοδο.
Λειτουργείτε δηλαδή λίγο σαν μαμά και ψυχολόγος;
Δεν ξέρω,. Μαμά δεν έχω και σε ψυχολόγο δεν έχω πάει ποτέ (γέλια).
Με τη «Λαίδη Μάκβεθ του Μνεσκ» θεωρώ ότι κάνατε μια πολύ σημαντική θεατρική πρόταση. Είναι μέσα στις προθέσεις αυτό;
Δεν ξεκίνησα για να προτείνουμε ένα νέο κώδικα. Το ίδιο το έργο μας οδήγησε σε αυτό μάλλον. Αυτό το έργο μπορούσε πολύ εύκολα να γίνει μελό, αλλά όταν ζητάς από έναν ηθοποιό να τα δώσει όλα- όπως έγινε νομίζω και με τους ηθοποιούς της συγκεκριμένης παράστασης, που δεν έκαναν καμιά οικονομία και δε ζήτησαν δίχτυ ασφάλειας- ίσως αυτό να είναι η πρόταση. Να εμπιστευτούν όλοι και να κάνουν δικό τους αυτό που προτείνει ο σκηνοθέτης. Εγώ έτσι δουλεύω. Ο καθένας έχει τη δουλειά του, ο σκηνοθέτης για μενα είναι αυτός που πρέπει να βρίσκεται εκεί όταν συμβεί το θαύμα, γιατί αυτός που θα το κάνει το θαύμα δεν είναι σε θέση να το δει. Η πρόθεσή μου πάντα είναι οι άνθρωποι: δουλεύω με ανθρώπους που θαυμάζω και εμπιστεύομαι και θέλω να με θαυμάζουν και να με εμπιστεύονται.
Το έχετε ανάγκη αυτό;
Δεν γίνεται αλλιώς. Έχουμε καταλήξει να κάνουμε οντισιόν και μέσα στην παράσταση. Εδώ βέβαια κάνουμε οντισιόν ακόμα και στις σχέσεις μας, θα μου πείτε… Εγώ θέλω την ώρα που μιλάμε να καταλαβαίνουμε όλοι το ίδιο. Όταν τα πράγματα λέγονται καθαρά και δεν περιπλέκουμε τα θέματα και δε βγάζουμε την ψυχασθένειά μας, όλα είναι πιο απλά.
Πάντα έχετε έναν πολύ αισιόδοξο τρόπο να βγαίνετε στη σκηνή και το καλύτερο είναι ότι όλοι σας αποδέχονται, ακόμα και χώροι όπου η χαρά στην τέχνη μοιάζει σχεδόν με μίασμα. Πώς το καταφέρνετε αυτό;
Δεν μπορώ τη σοβαροφάνεια. Θεωρούμε πολλές φορές ότι όταν κάποιος μας δείχνει πόσο δύσκολο είναι αυτό που κάνει και πόσο υποφέρει ότι είναι πραγματικά δύσκολο και ότι πραγματικά υποφέρει. Αυτό όμως δεν ισχύει. Τώρα για την αισιοδοξία που λέτε … Όταν είχα διαβάσει τον «Βέρθερο» του Γκαίτε με είχε στιγματίσει μια φράση που έλεγε ότι: ” Η χειρότερη ασθένεια είναι η κακή διάθεση, γιατί μπορεί να μολύνει τους πάντες”. Δεν ξέρω αν είμαι αισιόδοξη, αλλά αυτό που ξέρω είναι ότι δε θέλω να ξέρουν οι άλλοι τι μου συμβαίνει. Δεν πιστεύω καθόλου στην από σκηνής εξομολόγηση. Ο καλλιτέχνης παρουσιάζει το έργο, όχι τον εαυτό του. Για μενα αναγνώριση είναι να συνεχίσει κάποιος να δουλεύει και να έχει την εμπιστοσύνη κάποιων ανθρώπων. Όσα χρόνια δουλεύω, δεν έχω νιώσει ότι με αμφισβητούν σθεναρά. Αυτό βέβαια με προβληματίζει, γιατί λέω: “Μα καλά, δεν ενοχλούμε κανέναν με αυτό που κάνουμε;»”(γέλια) Αλλά από την άλλη, λέω ότι είμαι χαρούμενη να δουλεύω με ανθρώπους που πιστεύω. Αν πάλι καταφέρουμε με τη δουλειά μας να κάνουμε και τους θεατές λίγο καλύτερους, να σκεφτούν, να αγαπήσουν, να διαβάσουν, να μη μαλώνουν, τότε γίνομαι ευτυχισμένη.
Μπορεί η τέχνη να το κάνει αυτό;
Μόνο η τέχνη μπορεί να το κάνει αυτό. Η τέχνη μπορεί να σου αλλάξει τη ζωή, να σε βάλει σε μια διαδικασία τρομερής αλλαγής.
Εσάς σας έχει συμβεί αυτό;
Πολλές φορές. Ας πούμε οι « Bάκχες» των Hollandia με συγκλόνισαν. Την είδα και τις δύο φορές που παίχτηκε και είπα ότι αυτό θέλω να κάνω. Ένιωσα σε αυτή την παράσταση ότι όλοι υπηρετούσαν τον ίδιο στόχο, πέρα από ναρκισσισμούς και εγωισμούς.
Μέσα σε όλα αυτά τα χρόνια τι κερδίσατε και τι χάσατε;
Το θέμα είναι αν χάσεις κάτι που σε ενδιαφέρει και κάτι που να με ενδιαφέρει δεν το έχω χάσει. Έχω κερδίσει αυτό που είναι η ζωή μου: τη σχέση μου με τους ανθρώπους γύρω μου, καταπληκτικές στιγμές από αυτές που λες “πόσες τέτοιες θα μου τύχουν στη ζωή”, έχω βιώσει συναισθήματα που δεν ήξερα ότι υπάρχουν. Έχω χάσει ίσως λίγο την ησυχία μου, γιατί ποτέ δεν έχω λεφτά. Δεν έχω καν δικό μου σπίτι, θα ήθελα να έχω ένα σπίτι. Αυτό το σπίτι το έχασα (γέλια). Αλλά έχω κερδίσει τη ζωή μου όπως είναι τώρα και αυτό δε θα το άλλαζα με τίποτα.
Μια συνεργασία, ένα έργο που ονειρεύεστε;
Θέλω να ανεβάσω τον Βόιτσεκ, αλλά θα μου πεις και ποιος δε θέλει; ( γέλια) Αισθάνομαι καμιά φορά ότι αν ανεβάσουμε αυτό το έργο θα τα έχουμε κάνει όλα. Αλλά άμα τα κάνεις κι όλα, μετά τι θα κάνεις; (γέλια) Θέλω να κάνω τις περισσότερες τραγωδίες, τα περισσότερα έργα του Σαίξπηρ, όλο τον Μπέκετ, κάποια του Μπρεχτ, θέλω να τραγουδήσω όλο τον Κουρτ Βάιλ… Είναι τόσο πολλά αυτά που θέλω να κάνω… ( γέλια)
Πώς βλέπετε την πολιτιστική κατάσταση στην Ελλάδα σήμερα;
Κοιτάξτε, το κράτος δεν επενδύει καθόλου στον πολιτισμό, είναι ο πολιτισμός κάτι σαν τον ξεχασμένο συμπέθερο. Για το κράτος είμαστε κάτι τρελοί που κάνουμε το κέφι μας. Θεωρώ εξευτελιστικούς τους μισθούς των καλλιτεχνών. Βέβαια, όλα ξεκινούν από την παιδεία. Όλα τα παιδιά, ας πούμε. ξέρουν τον Κάμε Μπέαρ και αν τα ρωτήσεις τι θεωρούν βαριά κουλτούρα θα σου πουν τον Χατζιδάκι που ήταν ο πλέον λαϊκός συνθέτης, καταλαβαίνετε το πρόβλημα. Ας σε υποχρεώσει λοιπον το κράτος να ακούσεις το καλό. Δίπλα από το σπίτι μου είναι ένα νηπιαγωγείο, ξέρεις τι τους βάζον να ακούσουν; Ό,τι σκυλάδικο θέλει η δασκάλα,! Ε, αυτό απαγόρευσέ το.
Είστε κι εσείς δασκάλα…
Και μου αρέσει πολύ αυτό, μου αρέσει να βλέπω νέους ανθρώπους να πιστεύουν τόσο πολύ στο θέατρο. Οι νέες γενιές έχουν πραγματική πίστη στο θέατρο, γιατί έχουν χάσει την πίστη τους σε ό,τι άλλο. Αισθάνονται ότι δε ζουν τη ζωή κι έτσι ζουν μέσα από το θέατρο. Και βλέπω ότι δίνονται ολόψυχα, δεν τεμπελιάζουν, θέλουν κάτι να αλλάξει.
Θα αλλάξει κάτι, πιστεύετε;
Όχι (γέλια). Δεν άλλαξε και ποτέ άλλωστε. Αν όμως δεν πιστεύεις ότι κάτι θα αλλάξει, δεν έχει γούστο…
Σας ευχαριστώ πολύ.
Κι εγώ.
