Ήταν Παρασκευή 18 Iουλίου, απόγευμα, κάτω από τη σκιά των δέντρων του εκθεσιακού χώρου, εκεί όπου η Επίδαυρος μοιάζει να ανασαίνει διαφορετικά. Εκεί, στην καρδιά της Επιδαύρου, μακριά από τη βοή της πόλης, συγκεντρωθήκαμε για να γνωρίσουμε από κοντά τα σχέδια για το νέο Pavilion – μια αρχιτεκτονική πρόταση με ρίζες στην παράδοση και βλέμμα στο μέλλον. Πολύτιμος αρωγός στην υλοποίηση του έργου είναι η ΔΕΗ, στρατηγικός σύμμαχος του Φεστιβάλ, που επενδύει τα τελευταία χρόνια σε πρωτοβουλίες που προάγουν την πολιτιστική ζωή της χώρας.
Το Pavilion Επιδαύρου αν και εντυπωσιάζει, πρόθεσή του είναι να σταθεί διακριτικά και ουσιαστικά δίπλα στα ιστορικά κτίρια των καμαρινιών και των ξενώνων, κτίρια που σχεδίασε το 1958 ο Άρης Κωνσταντινίδης, εισάγοντας για πρώτη φορά εκείνες τις απαραίτητες χρήσεις που θα στήριζαν το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου από τα παρασκήνια. Έτσι, οι αρχιτέκτονες του νέου Pavilion δεν ξεκίνησαν από το μηδέν αλλά από εκείνα τα πρώτα κτίσματα. Τα μελέτησαν, τα ανέλυσαν, άντλησαν έμπνευση. Έδωσαν έμφαση στη γεωμετρική τους καθαρότητα, στη διαχείριση του φωτός και του αέρα, στους ημιυπαίθριους χώρους και τα περάσματα. Κυρίως όμως, εστίασαν στη σχέση με το τοπίο, αυτή τη σιωπηλή, τεκτονική συνομιλία με τη φύση, που ο Κωνσταντινίδης κατείχε όσο λίγοι.
Το Pavilion, έχει σχεδιάσει το βραβευμένο αρχιτεκτονικό γραφείο FLUXoffice, αποτελείται από δύο διακριτούς όγκους, ενωμένους μέσω ενός αίθριου – ενός κοινού χώρου που λειτουργεί ως κόμβος συνάντησης, φωτός και ενοποίησης των χρήσεων. Έτσι προέκυψε μια πρόταση με διακριτικές γεωμετρίες, μικρή κλίμακα και ένα αίθριο στο κέντρο – έναν κοινό τόπο που φέρνει σε επαφή ανθρώπους, λειτουργίες, φως και ήχο. Οι αρχιτέκτονες Εύα Μανιδάκη και Θανάσης Δεμίρης παρουσίασαν το αρχιτεκτονικό πλάνο του έργου, το οποίο αναπτύσσεται σε απόλυτη αρμονία με το τοπίο και με σεβασμό στη φυσιογνωμία του γειτονικού κτιρίου του σπουδαίου αρχιτέκτονα, Άρη Κωνσταντινίδη. Πρόκειται για ένα νέο, σύγχρονο περίπτερο πολλαπλών χρήσεων που εντάσσεται αρμονικά στον ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο της Επιδαύρου, με πρόβλεψη ολοκλήρωσης μέσα στο 2026. Η εξολοκλήρου κατασκευή του Pavilion από τη ΔΕΗ αποτελεί μια πράξη ευθύνης και παρακαταθήκης στον ιστορικό χώρο της Επιδαύρου, για τις μελλοντικές γενιές.
Η λογική του σχεδιασμού βασίστηκε σε απλές αλλά ουσιαστικές αρχές: μικρή κλίμακα, αναλογίες που σέβονται το ήδη υπάρχον, τρεις επάλληλες επιδερμίδες που μεταμορφώνουν τον χώρο με βάση τον ήλιο, τον αέρα, τη χρήση. Ο χώρος πολλαπλών χρήσεων που προτείνεται είναι ανοιχτός στη μεταμόρφωση: από πρόβα σε ανάγνωση, από εργαστήριο σε ομιλία, από παιδική δράση σε παρουσίαση. Ενώνεται με το αίθριο, επεκτείνεται, κλείνει με κουρτίνες, αναπνέει. Είναι ένας ζωντανός χώρος, σχεδιασμένος για να υπηρετεί και όχι να επιβάλλεται. Σε κάθε όψη, σε κάθε κάτοψη, διακρίνει κανείς τη σπουδή στη λεπτομέρεια. Από τις κάθετες περσίδες που αντηχούν τους κορμούς των δέντρων, μέχρι το σημείο όπου «τελειώνει» το κτίριο και ξεκινά η φύση, χωρίς σύνορα, χωρίς στόμφο.
Στην εκδήλωση παρευρέθηκαν ο Υφυπουργός Πολιτισμού Ιάσων Φωτήλας, ο Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου Δημήτρης Πασσάς, η Καλλιτεχνική Διευθύντρια του Οργανισμού Κατερίνα Ευαγγελάτου, η Γενική Διευθύντρια Εταιρικών Σχέσεων & Επικοινωνίας Ομίλου ΔΕΗ Σοφία Δήμτσα και εκπρόσωποι του Τύπου.
Ο Πρόεδρος του Φεστιβάλ Δημήτρης Πασσάς χαιρέτισε την εκδήλωση για την παρουσίαση του Pavilion, λέγοντας: «Στο Φεστιβάλ είμαστε όλοι πολύ χαρούμενοι που μας δίνεται η ευκαιρία να θεμελιώσουμε την κατασκευή του περιπτέρου, μίας στέγης πολλαπλών χρήσεων που αποτελούσε χρόνια ανάγκη. Η κατασκευή αυτή κατέστη εφικτή χάρη στη γενναιόδωρη υποστήριξη της ΔΕΗ, προς την οποία εκφράζουμε την ευγνωμοσύνη μας, αλλά και το Υπουργείο Πολιτισμού που ενέκρινε με επαινετικά σχόλια τον σχεδιασμό του αρχιτεκτονικού γραφείου Flux, προς το οποίο αποδίδονται θερμές ευχαριστίες. Τέλος θέλω να εκφράσω τα συγχαρητήριά μου στην κα Κατερίνα Ευαγγελάτου, η οποία επεδίωξε με ζήλο το εγχείρημα αυτό, γνωρίζοντας περισσότερο από τον καθένα μας ίσως αυτόν τον χώρο και τις ανάγκες του, έχοντας κυριολεκτικά μεγαλώσει εδώ».
Η Καλλιτεχνική Διευθύντρια του Φεστιβάλ, Κατερίνα Ευαγγελάτου ανέφερε χαρακτηριστικά: «Είναι πραγματικά μια μέρα συγκίνησης για όλους όσοι προσπαθήσαμε να πραγματοποιηθεί αυτό το έργο, που ελπίζουμε ότι θα δώσει ακόμη μεγαλύτερες δυνατότητες τόσο στους ανθρώπους που εργάζονται στο Φεστιβάλ όσο και στους προσκεκλημένους καλλιτέχνες. Θα ήθελα από καρδιάς να ευχαριστήσω την υπουργό, την κα Λίνα Μενδώνη, γιατί από την αρχή παρά τη δυσκολία του εγχειρήματος, ήταν θερμή υποστηρίκτρια της ιδέας και αφουγκράστηκε με ευαισθησία τις ανάγκες του Φεστιβάλ για την Επίδαυρο ειδικά. Ευχαριστώ πάρα πολύ και τους ανθρώπους μας στη ΔΕΗ, για την πολύτιμη στήριξη. Και τέλος από τα βάθη της καρδιάς μου ευχαριστώ την Εύα Μανιδάκη και τον Θανάση Δεμίρη, συνεργάτες, συνοδοιπόρους για αυτή την τόσο ευαίσθητη δουλειά που έκαναν. Δεν θα μπορούσαν άνθρωποι που δεν γνωρίζουν το θέατρο και την Επίδαυρο συγκεκριμένα να φέρουν εις πέρας με τόση κομψότητα ένα έργο τόσο ξεχωριστό».
Η Γενική Διευθύντρια Εταιρικών Σχέσεων & Επικοινωνίας Ομίλου ΔΕΗ, Σοφία Δήμτσα μίλησε για το έργο και τη συμβολή της εταιρείας στην υλοποίησή του: «Για τη ΔΕΗ, η στήριξη του πολιτισμού είναι μια στρατηγική επιλογή με διαχρονικό χαρακτήρα. Με ξεκάθαρο όραμα, πιστεύουμε βαθιά ότι η βιώσιμη ανάπτυξη προϋποθέτει όχι μόνο ενεργειακή μετάβαση, αλλά και ενίσχυση του πνεύματος, με καθοριστική σημασία για την κοινωνική συνοχή και την πολιτιστική ταυτότητα της χώρας. Η συνεργασία μας με το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου για την δημιουργία του PAVILION, στο χώρο της Επιδαύρου, είναι μία πράξη με συμβολισμό και ουσία. Είναι μια πράξη ευθύνης και μια επένδυση στο μέλλον του πολιτισμού μας».
Στη συνέχεια της εκδήλωσης τον λόγο πήραν οι δημιουργοί του έργου, οι αρχιτέκτονες Έυα Μανιδάκη και Θανάσης Δεμίρης. Όπως ανέφεραν, αφετηρία της μελέτης τους υπήρξε η αρχιτεκτονική του Άρη Κωνσταντινίδη, από την οποία διατήρησαν τη στενή σχέση με το τοπίο, τις καθαρές γεωμετρικές γραμμές και την ευφυή διαχείριση του εσωτερικού και εξωτερικού χώρου. Αναφερόμενοι στο αρχιτεκτονικό λεξιλόγιο που επέλεξαν, σημείωσαν: «Επιδιώξαμε έναν δημιουργικό διάλογο με το έργο του Άρη Κωνσταντινίδη. Αυτό που μας ενδιέφερε ιδιαίτερα ήταν το πώς εντάσσεται ένα νέο κτήριο στο τοπίο, ποια είναι η σχέση του με τα υπάρχοντα κτίρια- μνημεία και πώς μπορούν να διατηρηθούν οι σωστές αναλογίες χωρίς να επιβληθεί ένα μεγάλο οικοδόμημα».
«Το νέο Pavilion αποτελείται», όπως περιγράφουν, «από δύο επιμέρους όγκους με ένα αίθριο ανάμεσά τους, το οποίο λειτουργεί ως ενιαίος σύνδεσμος. Ο βασικός, κάτω όγκος φιλοξενεί τον πολυχώρο, ενώ ο επάνω προορίζεται για βοηθητικές χρήσεις και γραφεία». Ο πολυχώρος σχεδιάστηκε ώστε να προσαρμόζεται στις ανάγκες του Φεστιβάλ, καθ΄όλη τη διάρκεια της ημέρας, ένας χώρος που θα μπορεί να φιλοξενεί από αναγνώσεις και παρουσιάσεις έως δημιουργική απασχόληση παιδιών και εκδηλώσεις στο αίθριο».
Η παρουσίαση έκλεισε με μια περιήγηση των καλεσμένων στον χώρο όπου θα ανεγερθεί το Pavilion από την Εύα Μανιδάκη και τον Θανάση Δεμίρη. Όπως χαρακτηριστικά ανέφεραν οι δημιουργοί του περιπτέρου, η ιδιαιτερότητα του χώρου τους ώθησε να συμπεριλάβουν στον σχεδιασμό τους το φυσικό τοπίο και να δώσουν ιδιαίτερη βαρύτητα στη μορφολογία και τη χωροθέτηση του κτιρίου: «Τα δέντρα που υπάρχουν στο σημείο αποτελούν στοιχείο της κεντρικής ιδέας του Pavilion και μέρος της ταυτότητας της Επιδαύρου. Με στόχο να κοπούν όσο το δυνατόν λιγότερα δέντρα, έχουμε λάβει υπόψιν στη διαμόρφωση του κτιρίου ένα υφιστάμενο ξέφωτο με αποτέλεσμα να έχουμε τις ελάχιστες κοπές», τόνισε ο κ. Δεμίρης.
Ήταν μια ήσυχη, ουσιαστική στιγμή σε έναν τόπο που γνωρίζει καλά τη δύναμη της σιωπής. Φεύγοντας, με τη σκιά να έχει μεγαλώσει και την προβολή στο Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου να πλησιάζει, αισθάνθηκα πως το νέο Pavilion μοιάζει να είναι κάτι περισσότερο από μια προσθήκη. Είναι μια χειρονομία συνέχειας, μια πράξη με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον αλλά και μια περίπτωση όπου η αρχιτεκτονική ακούει με προσοχή πριν μιλήσει.
Ηλέκτρα 7 | Ένα έγκλημα. Επτά αλήθειες.
Η εμπειρία συνέχισε να ξετυλίγεται αυτή τη φορά στη μεγάλη οθόνη. Με κατεύθυνση το Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου ο αέρας γέμιζε από τις μυρωδιές της καλοκαιρινής νύχτας, Έτοιμοι για να παρακολουθήσουμε την πρώτη προβολή της ταινίας Ηλέκτρα 7 – μια αναπάντεχη αλλά απόλυτα ταιριαστή συνέχεια. Το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, γιορτάζοντας φέτος τα 70 του χρόνια, ενώνει τις δυνάμεις του με την Ελληνική Ακαδημία Κινηματογράφου και με την ευγενική χορηγία της ΔΕΗ ανοίγει τον κύκλο Contemporary Ancients στον κινηματογράφο. Και ποιο έργο πιο ταιριαστό για μια τέτοια στιγμή από την Ηλέκτρα του Σοφοκλή;
Η αφήγηση της ταινίας μεταφέρεται στη σύγχρονη Ελλάδα, όπου πλέον «δεν είναι οι θεοί που απονέμουν δικαιοσύνη, αλλά οι άνθρωποι και εκείνοι μοιάζουν ανήμποροι να συνθέσουν την αλήθεια». Έχοντας ως ενιαίο κορμό μια υποθετική μητροκτονία στη σύγχρονη Ελλάδα, η ταινία χτίζει μια ιστορία σε επτά μέρη, που αντιστοιχούν σε επτά οπτικές γωνίες πάνω στο έγκλημα. Αντίθετα απ’ ό,τι στον Σοφοκλή, εδώ οι βασικοί πρωταγωνιστές του μύθου –Ηλέκτρα, Ορέστης, Κλυταιμνήστρα– μιλούν ελάχιστα ή καθόλου. Για εκείνους και εξ ονόματός τους μιλούν τα ΜΜΕ, οι Αρχές, η κοινωνία, τα ψηφιακά Μέσα. Και έτσι η αλήθεια, αντί να φωτιστεί, διασπάται σε αντικρουόμενες φωνές και αποσπασματικές ερμηνείες, καθιστώντας κάθε προσπάθεια ανασύνθεσής της μάταιη.
Μια κινηματογραφική σκυταλοδρομία: επτά σκηνοθέτες, επτά κεφάλαια, επτά διαφορετικές οπτικές πάνω στην ίδια ιστορία. Το σενάριο υπογράφει ο Παναγιώτης Χριστόπουλος, ενώ κάθε κεφάλαιο σκηνοθετείται από διαφορετικό δημιουργό, εκπροσωπώντας το ευρύ φάσμα της σύγχρονης ελληνικής κινηματογραφίας: Αλέξανδρος Βούλγαρης, Σοφία Εξάρχου, Νεριτάν Ζιντζιρία, Χριστίνα Ιωακειμίδη, Μπάμπης Μακρίδης, Αργύρης Παπαδημητρόπουλος, Ελίνα Ψύκου. Την παραγωγή ανέλαβε η Marni Films με παραγωγό τη Μίνα Ντρέκη, ενώ οι σκηνοθέτες συνεργάστηκαν με διαφορετικούς διευθυντές φωτογραφίας και μοντέρ, αλλά κοινό καλλιτεχνικό σκελετό, μια συλλογική κινηματογραφική αφήγηση που ισορροπεί ανάμεσα στον μύθο και τη σύγχρονη πραγματικότητα.
Ιδιαίτερη μνεία αξίζει στις ερμηνείες των δύο νεαρών πρωταγωνιστών: η Έλσα Λεκάκου ως Ηλέκτρα και ο Στέφανος Καλτζίδης ως Ορέστης καταθέτουν ερμηνείες σιωπηρές, εύθραυστες και βαθιά φορτισμένες. Παρότι γνωρίζεις εκ των προτέρων την πλοκή, τίποτα δεν σε οδηγεί απευθείας στον αρχικό μύθο. Αντίθετα, όλα μετατοπίζονται, φορούν διαφορετικό πρόσωπο και προτείνουν μια νέα αφήγηση – επιτυχία ξεκάθαρη της σεναριακής δομής.
Τα μέρη που επιλέχθηκαν για τα γυρίσματα λειτουργούν κάτι παραπάνω από ένα απλώς φόντο, γίνονται σχολιασμός. Οικείοι, αναγνωρίσιμοι χώροι της σύγχρονης Ελλάδας – αστικά διαμερίσματα, δημόσια κτίρια, υπαίθριοι χώροι – φιλοξενούν έναν αρχαίο μύθο που μοιάζει να γράφεται ξανά, ανάμεσα σε πραγματικούς ανθρώπους και πραγματικές καταστάσεις. Η αισθητική της ταινίας αποτυπώνει την ελληνική πραγματικότητα χωρίς φτιασίδια, με τρόπο άμεσο μα διόλου επιθετικό.
Μια καλλιτεχνική πρόταση ανανέωσης της σχέσης μας με τα αρχαία κείμενα, ένας καθρέφτης της σημερινής ελληνικής κοινωνίας, που εξακολουθεί να παλεύει με τις ίδιες, διαχρονικές συγκρούσεις: ενοχή, κρίση, δικαιοσύνη.
Το βράδυ έκλεισε με τον Blaine L. Reininger, συνιδρυτή του θρυλικού σχήματος Tuxedomoon, να ανεβαίνει στη σκηνή. Η μουσική του, σκοτεινή και ονειρική, έντυσε τον χώρο μαζί με τις live προβολές του Παντελή Μάκκα, δημιουργώντας μια σχεδόν τελετουργική ατμόσφαιρα.
