Δύο νέες κυκλοφορίες στην παιδική λογοτεχνία έρχονται να αναδείξουν τη δύναμη του ποιητικού λόγου στο βιβλίο για παιδιά. «Το βιβλίο των δικών σου Χριστουγέννων» του Κυριάκου Χαρίτου και «Τα στιχάκια της καληνύχτας» της Μαριανίνας Κριεζή, δύο τίτλοι που, παρότι διαφορετικοί, συναντιούνται σε έναν κοινό άξονα: τη λιτή, λυρική γραφή.
Και τα δύο βιβλία επιχειρούν να μιλήσουν στα παιδιά χωρίς εντυπωσιασμούς, επιλέγοντας τη λεπτή παρατήρηση, την ατμόσφαιρα και τις μικρές στιγμές ως κεντρικό πυρήνα της αφήγησης.
«Το βιβλίο των δικών σου Χριστουγέννων» | Κυριάκος Χαρίτος
Ο Κυριάκος Χαρίτος κρατώντας στο χέρι του ένα μικρό κερί και μια ζεστή καρδιά φωτίζει όλα όσα συχνά ξεχνάμε τις Χριστουγεννιάτικες ημέρες. Όλα όσα μέσα στον ενθουσιασμό της εορταστικής ατμόσφαιρας, λησμονάμε. Ήχους και μελωδίες, μικρά δώρα πέρα από τα συνηθισμένα, τρυφερές χειρονομίες, προθέσεις. Οι σελίδες του βιβλίου του δεν γεμίζουν από φώτα και στολίδια αλλά φωτίζονται από τη διακριτική, εσωτερική λάμψη που έχουν τα προσωπικά Χριστούγεννα του καθενός μας. Με ελάχιστες λέξεις, ο συγγραφέας χτίζει την αφήγηση του για να μιλήσει για τα πολλά και για τα μεγάλα που ξεχάσαμε να κοιτάξουμε παρασυρμένοι από την εορταστική βαβούρα της κατανάλωσης.
Όλα ξεκινούν πάντα από ένα χριστουγεννιάτικο βιβλίο. Σε κάθε μικρή συνθήκη που θέλει να περιγράψει, σε κάθε ξεχασμένο δώρο που θέλει να εστιάσει. Η μαγεία υπάρχει, όχι η εύκολη, η θορυβώδης μαγεία μα εκείνη που βρίσκεται σε κάθε μικρή, ίσως ξεχασμένη λεπτομέρεια. Κάθε σελίδα θυμίζει ότι τα Χριστούγεννα βρίσκονται και στα μικρά: σε ένα κεράκι που καίει, σε ένα δώρο μικρό αλλά αγαπημένο, στην ευγένεια της σιωπής, στη ζεστασιά που πηγάζει από μέσα.
Ο Χαρίτος γράφει με τρόπο που ξεκινά πάντα από την απουσία για να φτάσει, διακριτικά και αθόρυβα, στην παρουσία. Δεν θέλει να επαναστατήσει μα να κοιτάξει αλλιώς. Στρέφει το βλέμμα σε μια μικρή, αρχικά ασήμαντη λεπτομέρεια, ένα κλαδάκι, έναν κοκκινολαίμη, μια αδιόρατη χειρονομία, ανατρέποντας τις συμβάσεις των χριστουγεννιάτικων ιστοριών. Με έναν τρόπο χαμηλόφωνο, σχεδόν σιγανό, που αφήνει χώρο στο παιδί (και στον ενήλικο αναγνώστη) να ανακαλύψει τη δική του λάμψη πίσω από το «λίγο».
Σελίδα τη σελίδα, η αφήγησή του μας θυμίζει πως η χριστουγεννιάτικη μαγεία δε βρίσκεται μόνο στα παραμύθια με έλκηθρα και δώρα, αλλά και στη φιγούρα ενός μπαμπά που βιάζεται να προλάβει το παιχνιδάδικο πριν κλείσει, σε ένα κλαδάκι που φιλοξενεί έναν κοκκινολαίμη, σε μια πράξη αγάπης που περνά σχεδόν απαρατήρητη.
Οι εικόνες της Ντανιέλα Σταματιάδη δίπλα στις λέξεις δημιουργούν ένα ολόδικό τους τρυφερό κόσμο. Στις λέξεις και σε αυτές τις εικόνες βρίσκεται η ποίηση του βιβλίου. Όχι στην άρνηση της παράδοσης, όχι στη διατάραξη της σιωπηρής σύμβασης συμβόλων που θέτουν το πλαίσιο συνύπαρξής μας μέσα σε αυτή την εορταστική ατμόσφαιρα αλλά στην ήσυχη επαναφορά μας στο ανθρώπινο.
Πρόκειται για μια επανέκδοση από το 2010 ενός βιβλίου που αγαπήθηκε πολύ και κατάφερε να ξεχωρίσει. Εξαντλήθηκε γρήγορα και τώρα επιστρέφει, δώδεκα χρόνια μετά, με νέο εξώφυλλο και τη δύναμη της ίδιας ποιητικής του ανάσας.
Το βιβλίο Το βιβλίο των δικών σου Χριστουγέννων κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο.
Εικονογράφηση: Ντανιέλα Σταματιάδη
«Τα στιχάκια της καληνύχτας» | Μαριανίνα Κριεζή
Ένα βιβλίο, χάδι απαλό λίγο πριν τον ύπνο. Στο κέντρο της αφήγησης, ένα παιδί που περιγράφει μια ημέρα μέσα στο σπίτι, μια ημέρα με στιγμές ευτυχίας αλλά και με στιγμές σιωπής και κούρασης, μια ημέρα γεμάτη, που δίνει τη σκυτάλη της στη νύχτα με τρυφερότητα και φροντίδα. Η Μαριανίνα Κριεζή, με την απαράμιλλη παιδικότητα και την καθαρή φαντασία που χαρακτήριζε τον λόγο της, πλέκει στίχους που μοιάζουν με τραγούδι:
Όταν η μαμά γελάει,
αχ, το σπίτι τραγουδάει!
Κι όταν είναι λυπημένη,
αχ, το σπίτι μας σωπαίνει.
Όταν κοιμάται όλ’ η Αθήνα,
Ξυπνάει η γιαγιά Μαρίνα
Στο μπάνιο γρήγορα πηγαίνει,
Βάζει πλυντήριο και πλένει.
Πλένει τη σκονισμένη πόλη,
ξεπλένει τη μουτζούρα όλη
κι απλώνει όλα τ’ αστεράκια
με ασημένια μανταλάκια!
Σε αυτούς τους στίχους, η καθημερινή πόλη μεταμορφώνεται σε κάτι τρυφερό και παιδικό: μια σκηνή όπου τα αστέρια απλώνονται σαν φρεσκοπλυμένα σεντόνια. Είναι η χαρακτηριστική μαγεία της Κριεζή: η ικανότητα να παίρνει το απλό και να το κάνει να λάμπει, χωρίς καμία επιτήδευση.
Με μια ποιητική ματιά, η Μαριανίνα Κριεζή αποτυπώνει την επίδραση που έχει στον ψυχισμό ενός παιδιού κάθε μικρή διακύμανση του συναισθήματος των γονιών του. Λυρικά, απαλά, διασχίζει μια ολόκληρη ημέρα στη ζωή του παιδιού, από το πρωί ως το βράδυ, δείχνοντας πώς η καθημερινότητα μετατρέπεται σε ποίηση όταν μέσα της χωρούν η στοργή, η προσοχή, η ασφάλεια. Και σε μια φαντασιακή διαδρομή, δίνει τη σκυτάλη στη γιαγιά, που βρίσκει πάντα τον τρόπο να προσφέρει παρηγοριά, να γλυκαίνει τις στιγμές, να απαλύνει το άγχος και τις μικρές αγωνίες της ημέρας. Είναι εκείνη η φιγούρα που, μέσα από μια ιστορία, ένα χάδι ή ένα τραγουδάκι, μετατρέπει τη νύχτα σε ασφαλές καταφύγιο.
Η Κριεζή συνθέτει με τις λέξεις την έννοια της καληνύχτας. Με λέξεις που μοιάζουν με τραγούδι, με εικόνες που χορεύουν απαλά μέσα στις σελίδες, δημιουργεί έναν μικρό κόσμο όπου το παιδί μπορεί να αφεθεί, να ηρεμήσει, να ονειρευτεί. H εικονογράφηση της Έλσας Κουτσουκανίδου, παρασταστική και συνάμα τρυφερή συνθέτει δίπλα στις λέξεις μια εικαστική περιπλάνηση στην καθημερινότητα της ηρωίδας άλλοτε εστιάζοντας στο συναίσθημα και άλλοτε στην συνθήκη που περιγράφεται.
Το βιβλίο Τα στιχάκια της καληνύχτας κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Άμμος.
Εικονογράφηση: Έλσα Κουτσουκανίδου
