Η πρώτη ανάγνωση έχει κάτι μαγικό. Είναι η στιγμή που οι λέξεις αποκτούν ήχο, νόημα και ρυθμό. Κάθε παιδί θυμάται τη στιγμή που κατάφερε να διαβάσει μόνο του μια ολόκληρη πρόταση. Μπορεί να ήταν διστακτικά στην αρχή αλλά σύντομα ο ενθουσιασμός ακολουθεί μετά. Μοιάζει με μια μικρή κατάκτηση. Όπως η πρώτη φορά που άρθρωσε μια λέξη, έκανε το πρώτο του βήμα, έπιασε το κουτάλι, έδεσε τα κορδόνια ή φόρεσε μόνο του την μπλούζα. Έτσι ακριβώς είναι και η στιγμή που διαβάζει μόνο του τις πρώτες του λέξεις.
Η σειρά «Χωρίς σωσίβιο» των Εκδόσεων Πατάκη –η πρώτη σειρά πρώτης ανάγνωσης που κυκλοφόρησε στην ελληνική αγορά– γεννήθηκε για να συνοδεύσει τα παιδιά σε αυτό το ταξίδι αυτονομίας. Με μελετημένη γραμματοσειρά, μετρημένο αριθμό λέξεων και θέματα βγαλμένα από τη σχολική ζωή και τις πρώτες εμπειρίες, τα βιβλία της σειράς βοηθούν τα παιδιά να μπουν με φυσικότητα στη χαρά της ανάγνωσης – χωρίς πίεση, χωρίς φόβο, χωρίς σωσίβιο.
Γιατί «Χωρίς σωσίβιο»;
Η σειρά χωρίζεται σε τρία επίπεδα – σαν μικρά βήματα σε μια μεγάλη διαδρομή: Κίτρινο σωσίβιο (250 λέξεις): για τα πρώτα, δειλά βήματα στη ροή της ανάγνωσης. Πράσινο σωσίβιο (400 λέξεις): για παιδιά που αρχίζουν να νιώθουν άνετα μέσα στις λέξεις. Μπλε σωσίβιο (800 λέξεις): για μικρούς αναγνώστες που κολυμπούν πλέον με αυτοπεποίθηση.
Κάθε βιβλίο είναι μια μικρή ιστορία, αλλά και ένα μικρό εργαλείο αυτονομίας, που βοηθά τα παιδιά να συνδέσουν τη χαρά της ανάγνωσης με τη δημιουργικότητα και τη φαντασία. Κάθε ιστορία της σειράς είναι μια μικρή περιπέτεια με επίκεντρο τον κόσμο του παιδιού – τη φαντασία του, το σχολείο, τους φίλους, τη χαρά και την αγωνία των “πρώτων φορών”. Απλές, αλλά ποτέ απλοϊκές, οι ιστορίες των βιβλίων «Χωρίς σωσίβιο» είναι γραμμένες με γνώση για το πώς μαθαίνει και συγκινείται ένα παιδί. Μέσα από δώρα τυλιγμένα σε κίτρινες κορδέλες που κρύβουν μυστικά, μολυβάκια που πέφτουν από τον ουρανό, πειρατές που χρειάζονται βοήθεια και αρχηγοί της πλάκας, τα παιδιά ανακαλύπτουν πώς η ανάγνωση μπορεί να είναι παιχνίδι, φαντασία και ανακάλυψη μαζί.
Από τη μεγάλη αυτή σειρά, παρουσιάζουμε σήμερα τρεις τίτλους που ξεχωρίζουν για τη φαντασία, τη ζωντάνια και την τρυφερότητά τους: Το κουτί με την κίτρινη κορδέλα, Βρέχει μολυβάκια και Ο πειρατής Περπερούα και ο μυστικός βοηθός και η ολόφρεσκη άφιξη Ο αρχηγός της ομάδας.
[ 1 ]
Το κουτί με την κίτρινη κορδέλα | Ιωάννα Μπαμπέτα
Ένα μυστηριώδες κουτί με μια κίτρινη κορδέλα κάνει την εμφάνισή του ένα πρωινό στην αυλή του σχολείου. Η Αλίκη το ανοίγει και, διαβάζοντας συλλαβιστά την κάρτα, γεμάτη περιέργεια για τον παραλήπτη, προφέρει τις λέξεις: «στο καλύτερο παιδί».
Ποιον αφορά το δώρο; Ποιος είναι ο μυστηριώδης παραλήπτης; Ξεκινά τότε ένα γαϊτανάκι επιχειρημάτων: κάθε παιδί προσπαθεί με ενθουσιασμό να αποδείξει ότι εκείνο αξίζει το κουτί. Ο Δημήτρης, η Τζο, η Μελίνα, ο Ναντίμ, η Ιωάννα, η Αλίκη, ο Παύλος. Όλοι φώναζαν “δικό μου είναι το δώρο” γιατί “…γιατί τακτοποιώ το δωμάτιό μου”, “…γιατί βοηθάω τον μπαμπά μου στις δουλειές”. Ένας μικρός αγώνας καλοσύνης γεννιέται στην αυλή, που σύντομα δίνει τη θέση του στον τσακωμό, τις φωνές και την αναστάτωση. Ώσπου η βροχή και ο αέρας –δίχως να το γνωρίζουν– θα δώσουν τη λύση.
Το κουτί θα βραχεί, θα ταλαιπωρηθεί και θα αποκαλύψει το περιεχόμενό του. Μια μπάλα κυλά με τον αέρα στα πόδια του Φώτη. Την κλωτσά, φτάνει στην Ιωάννα, κι ύστερα συνεχίζει το ταξίδι της, από παιδί σε παιδί. Ξαφνικά, η αυλή γεμίζει φωνές και γέλια. Κανείς δεν θυμάται πια το κουτί, κανείς δεν αναρωτιέται ποιος ήταν «το καλύτερο παιδί». Η βροχή, διαλύοντας το χαρτόκουτο και την ψευδαίσθηση της αξίας του, καθαρίζει τα πάντα. Από το “δικό μου” περνάμε στο “δικό μας”. Μια απλή μπάλα γίνεται το σύμβολο της χαράς, της ελευθερίας, της συνύπαρξης.
Η συγγραφέας, με ευαισθησία και ακρίβεια, μετατρέπει ένα σκηνικό διεκδίκησης σε εικόνα συλλογικής ευφορίας. Χωρίς διδακτισμό, αφήνει τα ίδια τα παιδιά να ανακαλύψουν την ουσία της χαράς: πως ό,τι έχει πραγματική αξία, δεν το κατέχεις, το μοιράζεσαι. Μια τρυφερή ιστορία για τη φιλία, τη μοιρασιά και τη μαγεία των εκπλήξεων που δεν χρειάζονται «δέμα» για να φτάσουν στην καρδιά.
Η εικονογράφηση της Σοφίας Τουλιάτου αποπνέει αληθινή παιδικότητα και ζωντάνια. Τα χρώματα έντονα, οι μορφές μοιάζουν σαν να κινούνται. Με μεγάλες, έντονες λέξεις που ξεπροβάλλουν ανάμεσα στις εικόνες, η εικονογράφος στήνει ένα μικρό εικαστικό παιχνίδι, γεμάτο ενέργεια και χαρά. Οι λέξεις γίνονται μέρος της εικόνας, προσθέτοντας ένταση στις σκηνές αλλά και μια παιχνιδιάρικη αίσθηση.
Εικονογράφηση: Σοφία Τουλιάτου
[ 2 ]
Βρέχει μολυβάκια | Βαγγέλης Ηλιόπουλος
Η δασκάλα ζητά από τα παιδιά της τάξης να γράψουν μια πρόταση γεμάτη φαντασία. Ο μικρός ήρωας της ιστορίας όμως δεν έχει καμία ιδέα. Ή τουλάχιστον έτσι νομίζει. Το ίδιο βράδυ, ένας παράξενος θόρυβος τον ξυπνά. Πλησιάζει το παράθυρο και βλέπει κάτι απίστευτο: από τον ουρανό βρέχει μολυβάκια! Οι άνθρωποι τρέχουν έξω να τα μαζέψουν, κι ανάμεσά τους κι εκείνος. «Συγγραφέας κι εσύ;» τον ρωτά ο κύριος από το διπλανό σπίτι. Ήταν άραγε αληθινό αυτό που είδε ή ένα όνειρο; Το επόμενο πρωί πιάνει γρήγορα ένα μολυβάκι και αρχίζει να γράφει. Μια φανταστική ιστορία γεννιέται. Μια παιχνιδιάρικη ιστορία που εμπνέει τα παιδιά να γράψουν, να φανταστούν, να παίξουν με τις λέξεις. Γιατί, τελικά, κάθε παιδί μπορεί να γίνει ένας μικρός συγγραφέας – αρκεί να αφήσει τη φαντασία του να στάξει λίγο πάνω στο χαρτί.
Στο Βρέχει μολυβάκια, ο Βαγγέλης Ηλιόπουλος μιλά για εκείνη τη μαγική στιγμή που η δημιουργικότητα γεννιέται σχεδόν τυχαία – μέσα στον ύπνο, στο παιχνίδι, στην παρανόηση του πραγματικού. Το παιδί που δεν είχε καμία ιδέα ανακαλύπτει ξαφνικά πως οι ιστορίες βρίσκονται παντού γύρω του: στον ουρανό, στα όνειρα, μέσα του. Το μολύβι, σύμβολο γραφής και δημιουργίας, πέφτει σαν δώρο από τον ουρανό – σαν κάποιος να του ψιθυρίζει ότι η έμπνευση δεν χαρίζεται, αλλά καλλιεργείται όταν τολμήσεις να την πιστέψεις.
Η εικονογράφηση της Ρένιας Μεταλληνού καθοδηγεί τον μικρό αναγνώστη με φυσικότητα μέσα στην ιστορία. Άλλοτε οι συνθέσεις της λειτουργούν σαν κινηματογραφικά κάδρα, αποτυπώνοντας τις στιγμές με σαφήνεια και ρυθμό, κι άλλοτε εστιάζουν σε μικρές λεπτομέρειες που φέρνουν στο φως συναισθήματα και ατμόσφαιρα. Με απλότητα και ευαισθησία, η εικονογράφος συνθέτει μια οπτική αφήγηση που συνοδεύει ιδανικά το κείμενο – φωτεινή, ζωντανή και γεμάτη κίνηση. Μια ιστορία που γιορτάζει τη γέννηση της δημιουργικής φωνής και τη δύναμη της παιδικής φαντασίας να μεταμορφώνει τον κόσμο.
Εικονογράφηση: Ρένια Μεταλληνού
[ 3 ]
Ο πειρατής Περπερούα και ο μυστικός βοηθός | Αλεξάνδρα Μπίζη
Στο καράβι του διάσημου πειρατή Περπερούα όλα μοιάζουν ιδανικά. Εκείνη την ημέρα, ο γνωστός πειρατολόγος Γαβριήλ Πιρόγα επιβιβάζεται στο πλοίο για να κάνει ένα μεγάλο αφιέρωμα στην περίφημη ομάδα του. Καθώς η συνέντευξη εξελίσσεται και ο Πιρόγα μαγεύεται από τις ιστορίες των πειρατών, εμφανίζεται απρόσμενα ο φοβερός Μαυρογένης.
Η επίθεσή του είναι σαρωτική: αδειάζει το αμπάρι, σκίζει τα πανιά και κλέβει ακόμη και το χρυσό στυλό του Πιρόγα. Όλα μοιάζουν χαμένα. Όμως η βοήθεια δεν θα αργήσει να φανεί. Από έναν λόφο, μια θαρραλέα πειρατίνα, η Μάρθα Ρουθ, παρακολουθεί τη μάχη. Με τη μαύρη γάτα της, τη Σεβάχ, ορμά να βοηθήσει και αλλάζει την πορεία της ιστορίας. Η Μάρθα Ρουθ αποδεικνύεται όχι μόνο σωτήρας αλλά και ηρωίδα που κανείς δεν περίμενε – γιατί και στη θάλασσα, όπως και αλλού, οι γυναίκες συχνά ξεχνιούνται από τις ιστορίες. Ο Πιρόγα, φυσικά, βρίσκει στο πρόσωπό της το επόμενο μεγάλο θέμα για το βιβλίο του.
Μια περιπέτεια γεμάτη χιούμορ, ανατροπές και δράση, που διδάσκει στα παιδιά τη σημασία της συνεργασίας, της ευρηματικότητας και της τόλμης, αλλά και την αξία τού να βλέπουμε εκείνους που συνήθως μένουν “εκτός κάδρου”.
Στην καρδιά αυτής της ιστορίας βρίσκεται όμως και η επαναφορά μιας λησμονημένης φωνής. Η Μάρθα Ρουθ, η πειρατίνα που σώζει το καράβι, είναι κάτι περισσότερο από ένας δευτερεύων χαρακτήρας. Είναι η ηρωίδα που γίνεται επιτέλους ορατή, παίρνει τον χώρο που της αξίζει.
Η Αλεξάνδρα Μπίζη παίζει με την ιδέα της ταυτότητας και της ορατότητας: ποιοι γράφονται στην ιστορία και ποιοι μένουν απέξω; Πόσες φορές οι γυναίκες, οι αφανείς, οι “βοηθοί”, έχουν μείνει στη σκιά; Με απλή γλώσσα και χιούμορ, η αφήγηση υπενθυμίζει ότι η γενναιότητα, η εξυπνάδα και η δράση δεν έχουν φύλο. Η Μάρθα Ρουθ είναι η φωνή που διεκδικεί θέση μέσα στο παραμύθι και μέσα στην Ιστορία. Μέσα από τη φιγούρα της, το βιβλίο ανοίγει διακριτικά ένα παράθυρο σε μια νέα αφήγηση, εκείνη όπου οι γυναίκες εκτός από το να σώσουν την κατάσταση, ξαναγράφουν την ίδια την ιστορία.
Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσούλια
[4]
Ο αρχηγός της ομάδας | Γιώργος Παναγιωτάκης
Υπάρχει και ένα τέταρτο βιβλίο της σειράς που αυτή τη στιγμή βρίσκεται υπό έκδοση. Δεν το έχουμε στα χέρια μας, αλλά ρωτήσαμε τον συγγραφέα, Γιώργο Παναγιωτάκη για αυτό και μας είπε τα εξής:
Η ιστορία αυτή μιλάει για μια ομάδα παιδιών. Και για τον Σάκη που αποφασίζει, μόνος του, πως είναι ο αρχηγός. Υπάρχουν πέναλτι σταλμένα στα περιστέρια, λαγουδάκια που πετάγονται εδώ κι εκεί, καθώς και μια ειρηνική μα πολύ δυναμική εξέγερση για να επιστρέψουν η δημοκρατία και η χαρά του παιχνιδιού. Ελπίζω τα παιδιά να το απολαύσουν.
Εικονογράφηση: Αλεξάνδρα Αντωνοπούλου
