Φέτος το Athens Art Book Fair βγαίνει από τις αίθουσες πολιτισμού και καταλαμβάνει τη λαβυρινθώδη Στοά Τρίστρατο στο κέντρο της Αθήνας (μετρό Πανεπιστήμιο, είσοδοι Σταδίου 29, Αριστείδου 6 και Δραγατσανίου 6). Εντάσσοντας για πρώτη φορά το φεστιβάλ στον δημόσιο χώρο, η 5η διοργάνωση του AABF καλεί τους επισκέπτες να ανακαλύψουν πάνω από 150 καλλιτέχνες και εκδότες από την Ελλάδα και 35 χώρες του εξωτερικού.
Οι επισκέπτριες θα έχουν την ευκαιρία να εξερευνήσουν το ευρύ και πολυφωνικό φάσμα των ανεξάρτητων εκδοτικών πρατικών: Φανζίν, εικαστικά έντυπα, φωτογραφικά βιβλία, ανεξάρτητα περιοδικά, καλλιτεχνικές μονογραφίες, ποίηση, έρευνα και κριτικός λόγος καθώς και άλλους, μη κατηγοριοποιήσιμους εκδοτικούς πειραματισμούς.
Η Μαργαρίτα Αθανασίου, η καλλιτεχνική διευθύντρια του διεθνούς φεστιβάλ καλλιτεχνικών εκδόσεων της πόλης μας, απαντά σε έξι ερωτήσεις της Γκέλυς Γρυντάκη:
1
Βλέπω ότι το Athens Art Book Fair ξεκίνησε το 2019 – πώς πήρατε την απόφαση να κάνετε κάτι τέτοιο, τι σας ενέπνευσε; Τι είναι το Athens Art Book Library;
Όπως πολλές ιστορίες φεστιβάλ, έτσι και η δική μας ξεκινάει με το ότι ήταν κάτι που έλειπε από την πόλη ενώ ήταν πολύ διαδεδομένο σε χώρες του εξωτερικού. Πέρα από αυτό το κοινότοπο και για να μιλήσω πιο προσωπικά, για μένα ήταν μια κίνηση ανεξαρτησίας και αναζήτησης καλλιτεχνικής κοινότητας. Αγαπάω πολύ τα βιβλία και τις εκδόσεις, τα συλλέγω και τα παράγω από την εφηβεία μου, οπότε είναι ένα πεδίο, το οποίο μου ήταν πολύ σημαντικό να αναδειχθεί.
Αυτό μας φέρνει στην Athens Art Book Library. Μεγάλο μέρος της αποστολής μας είναι η ανάδειξη και διαφύλαξη της παραγωγής έντυπου καλλιτεχνικού υλικού στην Ελλάδα. Έχουμε ξεκινήσει τη δύσκολη διαδικασία συλλογής και καταλογογράφησης τέτοιων έργων (βιβλία καλλιτεχνών, fanzines, photobooks, περιοδικά και άλλα) που παρότι είναι εξαιρετικά σημαντικά, τα ίχνη τους συχνά χάνονται με την πάροδο του χρόνου λόγω της μη-συστηματικής αρχειοθέτησής τους.
Το αρχείο έχει χτιστεί τα τελευταία έξι χρόνια δράσης μας και μετράει 300+ έντυπα. Τώρα στοχεύουμε στο να το μετατρέψουμε σε μια βιβλιοθήκη ή αλλιώς ένα δωμάτιο ανάγνωσης, ανοιχτό προς όλες/ους (σε φυσικό χώρο αλλά και στο διαδίκτυο). Αυτό είναι το όνειρό μας, είμαστε ακόμα στην αρχή. Για αυτό και φέτος κάνουμε μια πρώτη παρουσίαση κάποιων έργων από το αρχείο μας στο πλαίσιο του φεστιβάλ.
2
Σε ποιον/α απευθύνεται το Athens Art Book Fair; Σε καλλιτέχνιδες και καλλιτέχνες; Σε ανεξάρτητους εκδότριες και εκδότες; Τι κάνει μία έκδοση “art” κατά τη γνώμη σου; Πόσο ρευστά μπορούν να γίνουν τα όρια μεταξύ της καλλιτεχνικής και της εκδοτικής πράξης;
Το πεδίο είναι ευρύ και τα όρια συχνά αχνά. Σε πολλές περιπτώσεις έχει να κάνει απλά με το πώς αυτοπροσδιορίζεται ή από ποιο πεδίο προέρχεται η δημιουργός. Ένα φανζίν, πχ, μπορεί να είναι καλλιτεχνική έκδοση, ποιητική συλλογή, πολιτική προπαγάνδα ή απλά ένα φανζίν. Στα πλαίσια των art book fair ο όρος art book χρησιμοποιείται σαν ομπρέλα για να περιγράψει ένα ευρύ φάσμα εκδοτικών πρακτικών που πέρα από τα βιβλία καλλιτεχνών συμπεριλαμβάνουν και όλα τα παραπάνω: diy φανζίν, φωτογραφικά βιβλία, ανεξάρτητα περιοδικά, εκδόσεις ποίησης ή κριτικού λόγου, κ.ο.κ.
Απευθυνόμαστε σε άτομα, συλλογικότητες και εγχειρήματα που είναι αφοσιωμένα στο εκδοτικό μέσο και που κινούνται από τις παρυφές έως και το επίκεντρο του εκδοτικού και καλλιτεχνικού πεδίου. Αναζητάμε τα ρευστά, τα ενδιάμεσα, τους πειραματισμούς.
3
Βλέπω ότι ως καλλιτέχνιδα δημιουργείς κι εσύ Artist books, μίλησέ μας για το δικό σου RVLTNR GRL και τη δική σου πορεία επιλογής του artist book ως μέσο έκφρασης.
Ασχολούμαι με τα νέα μέσα και τις εκδόσεις, συνήθως συνδυάζοντας κείμενο και ψηφιακό κολάζ. Με ενδιαφέρει να δημιουργώ αφηγήσεις που συνδυάζουν την έρευνα και την αυτοβιογραφία με δόσεις χιούμορ. Κάποια από τα βιβλία μου έχουν εκδοθεί από εκδοτικούς οίκους (Dolce, MISC) ενώ άλλα, όπως το RVLTR GRL, είναι αυτό-εκδόσεις. Το τελευταίο πρόκειται για έναν οπτικό διάλογο με το αγαπημένο μου anime και πραγματεύεται μια κουίρ ενηλικίωση.
Οι εκδόσεις μπορούν να είναι ένα τρομερά προσβάσιμο μέσο και για τον καλλιτέχνη αλλά και για το κοινό της, αυτό μου είναι σημαντικό. Θέλω αυτά που παράγω να μπορούν να θεαθούν, να διαβαστούν, και να συνυπάρχουν στον προσωπικό χώρο όσων το επιλέγουν, όχι μόνο σε χώρους διορισμένους για αυτό, όπως τα μουσεία και οι γκαλερί. Είναι ο ίδιος λόγος που στο παρελθόν έχω δουλέψει πολύ με διαδικτυακές εκδόσεις και memes – πάντα προσπαθούσα να βρω έναν χώρο για την τέχνη πιο κοντά στην καθημερινότητα. Κατά κάποιο τρόπο αυτό μας επιστρέφει στην πρώτη ερώτηση, το AABF ήρθε να καλύψει αυτή την ανάγκη.
4
Βλέπω κάποια πολύ ενδιαφέροντα ονόματα να συμμετέχουν φέτος ― εκτός από γνωστά και αγαπημένα ονόματα όπως το ΦΡΜΚ, το Τεφλόν και το Yusra, τις πανέμορφες εκδόσεις Cube Art και Futura, και το Kiouria, ψάχνοντας στην πλούσια λίστα σας, βρήκα και κάποια πολύ-πολύ φρέσκα και ιντριγκαδόρικα σχήματα όπως τα Never Brush My Teeth, τις Ouapiti Press, τα Lonely Cooks Collected, την Μπαταρία και το zoetrope μεταξύ άλλων. Κι όλα αυτά μόνο από Αθήνα. Έχετε επίσης εντυπωσιακή συμμετοχή και από το εξωτερικό που φτάνει σε Ινδία, Κίνα και Ταϊβάν. Μίλησέ μας για την πολυπρισματικότητα ενός τέτοιου εγχειρήματος, πώς βρίσκετε/σας βρίσκουν, προσεγγίζετε και αξιολογείτε τα συμμετέχοντα σχήματα και πώς εξελίχθηκε ο διεθνής χαρακτήρας του Fair από την αρχή της διοργάνωσης μέχρι σήμερα.
Χαίρομαι που λες πως φαίνεται η πολυφωνία, γιατί αυτός είναι ο βασικός επιμελητικός μας στόχος, να δημιουργούμε ένα προσβάσιμο, όσο το δυνατόν πιο οριζόντιο χώρο, όπου οι επισκέπτριες μπορούν να έρθουν σε επαφή με μία κατατομή της πολιτισμικής παραγωγής. Από αυτόνομα εγχειρήματα σε μουσεία τέχνης, από micropublishers, σε εικαστικούς, κλπ.
Οι εκθέτες επιλέγονται μέσω ετήσιου ανοιχτού καλέσματος και η διαδικασία, για να είμαι ειλικρινής, δεν μας είναι καθόλου ευχάριστη. Η επιλογή γίνεται με ψηφοφορία από την ομάδα και από προσκεκλημένα άτομα από την τοπική εκδοτική σκηνή που προσφέρουν μια άλλη οπτική από τη δική μας. Επιλέγουμε με βάση συγκεκριμένα κριτήρια, με την αφοσίωση στο μέσο να είναι το βασικό. Από εκεί και πέρα σημαντικό κριτήριο είναι η γεωγραφική τοποθεσία, θέλουμε η τελική επιλογή να αντανακλά τη δική μας τοποθεσία, οπότε δίνουμε έμφαση σε πρακτικές από τις γειτονικές μας χώρες αλλά και από σημεία του κόσμου εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων πολιτισμικής παραγωγής.
5
Καθώς είστε ήδη 6 χρόνια σ’ αυτόν τον χώρο δώσε μας μια προσωπική εκτίμηση των αλλαγών που έχετε δει στο ελληνικό τοπίο όσον αφορά στο ενδιαφέρον του κόσμου προς τις ανεξάρτητες εκδόσεις, τα φανζίν και τα art books, τόσο από αναγνωστική όσο και από δημιουργική άποψη. Τι νομίζεις είναι αυτό που διαμορφώνει και διευρύνει το γούστο του αναγνωστικού κοινού προς πιο καινοτόμα ή/και εναλλακτικά είδη δημιουργικότητας όπως αυτά;
Το 2019, που οργανώσαμε την πρώτη έκδοση του AABF, ήταν η πρώτη φορά που η κοινότητα των ανεξάρτητων εκδοτών συναντήθηκε κάτω από την ίδια στέγη με καλλιτέχνες βιβλίων, ζινάδες, φωτογράφους και ποιήτριες που ασχολούνται με τις εκδόσεις. Ήταν πολύ σημαντικό, γιατί αρχικά μπορέσαμε να δούμε ποιοι και ποιες είμαστε, ένα πρώτο βήμα για τη χαρτογράφηση αυτής της σκηνής. Με χαρά ανακαλύψαμε πως το εγχείρημά μας, χωρίς πραγματική θεσμική στήριξη και βασιζόμενο σε δεσμούς σχέσεων με τις συμμετέχουσες, αγκαλιάστηκε αμέσως από την πόλη και δημιούργησε το δικό του κοινό που συνεχώς μεγαλώνει.
Από το 2019 έως σήμερα έχουμε δει πολλές αλλαγές στο πολιτιστικό τοπίο της χώρας. Μεγάλη αύξηση στην παραγωγή ανεξάρτητων και καλλιτεχνικών εκδόσεων, δημιουργία βιβλιοπωλείων, χώρων και εγχειρημάτων που ασχολούνται αποκλειστικά με τις εκδόσεις. Τα deadline είναι πολύ χρήσιμα στη δημιουργική διαδικασία και το Athens Art Book Fair είναι για την κοινότητά μας ένα συλλογικό ετήσιο deadline. Το σημαντικό για εμάς είναι πως μέσα από το ετήσιο αυτό ραντεβού, οι εκδοτικές πρακτικές δεν είναι πια αόρατες και διεκδικούν τον χώρο που τους αξίζει στα σύγχρονα πολιτισμικά δρώμενα.
6
Τέλος θα θέλαμε πολύ να μάθουμε τι άλλες εκδηλώσεις θα συμπεριλαμβάνει φέτος το Fair, εκτός από την ετήσια έκθεση, και τι σχέδια έχετε για το μέλλον.
Η φετινή διοργάνωση είναι αρχικά ένας πειραματισμός με τον δημόσιο χώρο μιας και μεταφερόμαστε από το Ωδείο Αθηνών σε τρεις αλληλένδετες στοές δίπλα από την πλατεία Κλαυθμώνος (Στοά Δραγατσανίου, Στοά Αριστείδου και Στοά Υπουργείου Εργασίας). Εκεί θα βρίσκονται 95 εκθέτες από 35 χώρες, μία συναυλία, ένα πρόγραμμα 16 ομιλιών και δυόμιση εκθέσεις αρχείων.
Την Παρασκευή γιορτάζουμε την έναρξη του φεστιβάλ με το live των Bad Sadwich ενώ οι επόμενες δύο μέρες είναι αφιερωμένες στο πρόγραμμα ομιλιών. Οι ομιλίες είναι χωρισμένες σε 5 θεματικές κατηγορίες: Το Σάββατο στα πλαίσια των θεματικών «Κοινότητα, Συνεργατικότητα, Διατοπικότητα», «Διάλογος, Αφήγηση, Διεπιστημονικότητα» και «Ταυτότητα, Σωματικότητα, Αντίσταση» παρουσιάζουμε εννέα πολύ διαφορετικές μεταξύ τους εκδοτικές πρακτικές. Την Κυριακή στα πλαίσια του «Ποιες οργανώνουν τα ανεξάρτητα φεστιβάλ καλλιτεχνικών βιβλίων;» παρουσιάζουμε τέσσερις καλλιτεχνικές/εκδοτικές ομάδες πίσω από μεγάλες διεθνείς εκθέσεις βιβλίου τέχνης από την Ιταλία, την Αργεντινή, τη Ρουμανία και την Αγγλία, και κλείνουμε με τη θεματική «Φεμινιστικές Περιοδικές Εκδόσεις από την Ελλάδα» κάποιες αγαπημένες από τις οποίες ανέφερες και παραπάνω.
Μην χάσετε την Out of the Grid, αρχειακή έκθεση ιταλικών φανζίν σε συνεργασία με το SPRINT Art Book Fair, την παρουσίαση καλλιτεχνικών εκδόσεων από την Ταϊβάν σε συνεργασία με τους nos:books, μία πρώτη γεύση ψηφιακών και διαδικτυακών εκδόσεων και φυσικά το τριήμερο πρόγραμμα εκπομπών και ηχητικών έργων που θα φιλοξενηθεί στο Fade Radio! Τώρα όσον αφορά στο μέλλον οραματιζόμαστε να στεγάσουμε τη βιβλιοθήκη μας, να δώσουμε περισσότερο επιμελητικό χώρο στο ψηφιακό και να γίνει πιο βιώσιμο αυτό το εγχείρημα για όσες εργαζόμαστε για αυτό.
