Από τη στιγμή που εγκαταστάθηκε στο μπάνιο του Guggenheim το 2016, το America του Μαουρίτσιο Κατελάν δεν περιορίστηκε απλά σε ένα έργο τέχνης αλλά έγινε μια πολιτιστική εμμονή. Μια τουαλέτα από συμπαγές χρυσάφι 18 καρατίων, πλήρως λειτουργική, λαμπερή, που υποδέχτηκε πάνω από 100.000 επισκέπτες πρόθυμους να τη χρησιμοποιήσουν. Η τέχνη, κυριολεκτικά, στο πιο ιδιωτικό σημείο του θεατή.
Στις 18 Νοεμβρίου, στη βραδινή δημοπρασία σύγχρονης τέχνης της Sotheby’s στη Νέα Υόρκη, αυτή η ίδια τουαλέτα με τίτλο America (2016) θα παρουσιαστεί, αφού πρώτα εκτεθεί λίγες ημέρες νωρίτερα, 8–17 Νοεμβρίου, στο νέο κτίριο της Sotheby’s στο Breuer Building, μέσα σε πραγματική τουαλέτα. Οι επισκέπτες θα μπορούν να το δουν από κοντά, όχι όμως και να τη χρησιμοποιήσουν.
Το America θα ξεκινήσει τη δημοπρασία από την τρέχουσα αξία του χρυσού που περιέχει δηλαδή περίπου 10 εκατομμύρια δολάρια με βάση τη σημερινή ισοτιμία. Η τελική τιμή, φυσικά, θα ακολουθήσει τις διακυμάνσεις της αγοράς μέχρι τη στιγμή που θα πέσει το σφυρί. Αν το έργο ξεπεράσει την εκτίμηση, μπορεί να γίνει το πιο ακριβό που έχει πουλήσει ποτέ ο Cattelan, με το έργο του Him (2001), του ρεαλιστικού αγαλματιδίου του Χίτλερ που γονάτιζε σε προσευχή και είχε αγγίξει τα 17,2 εκατομμύρια δολάρια να έρχεται δεύτερο.
Και όλα αυτά συμβαίνουν ένα χρόνο μετά το σοκ που προκάλεσε διεθνώς η δημοπρασία με τη “Comedian” (2019) του Ιταλού καλλιτέχνη Μαουρίτσιο Κατελάν, της διάσημης μπανάνας κολλημένης με μονωτική ταινία στον τοίχο που πωλήθηκε έναντι 6,2 εκατομμυρίων δολαρίων. Η χρυσή τουαλέτα το 2019 μεταφέρθηκε στο Blenheim Palace στην Οξφόρδη, το πατρικό σπίτι του Ουίνστον Τσόρτσιλ και δύο ημέρες μετά εκλάπη, εξαφανίστηκε χωρίς να βρεθεί ποτέ. Δύο άνδρες καταδικάστηκαν φέτος για τη ληστεία, με τις αρχές να θεωρούν ότι το έργο έχει λιώσει και καταστραφεί.
Έτσι, η τουαλέτα που θα περάσει από το σφυρί της Sotheby’s είναι το τελευταίο “America” που υπάρχει στον κόσμο.
Ο Cattelan δημιούργησε το έργο το 2016, τη χρονιά που ο Ντόναλντ Τραμπ εξελέγη πρόεδρος των ΗΠΑ. Μια καυστική σάτιρα της αμερικανικής υπερβολής, της κοινωνικής ανισότητας και της αέναης σύγχυσης ανάμεσα στην τέχνη και το εμπόρευμα. Ο ίδιος έχει δηλώσει ότι δεν είχε προβλέψει την άνοδο του Τραμπ, ωστόσο αναγνώρισε ότι το έργο απέκτησε «μια επιπλέον στρώση νοήματος». Το επεισόδιο με τον Λευκό Οίκο ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τον μύθο: όταν η αμερικανική κυβέρνηση ζήτησε να δανειστεί από το Guggenheim έναν πίνακα του Van Gogh (Landscape with Snow, 1888), η τότε επιμελήτρια Νάνσυ Σπέκτορ πρότεινε αντ’ αυτού να δανείσει την τουαλέτα America. Η πρόταση απορρίφθηκε, αλλά η ιστορία πέρασε στην πολιτιστική ανθολογία της εποχής.
Έναν αιώνα μετά το Fountain του Μαρσέλ Ντυσάν, το πορσελάνινο ουρητήριο με την υπογραφή “R. Mutt” που ανέτρεψε κάθε έννοια ιερότητας του έργου τέχνης, ο Cattelan παίρνει το ίδιο αντικείμενο και το κατασκευάζει από καθαρό χρυσό, επαναφέροντάς το στη χρηστική του λειτουργία. Αν ο Ντυσάν τοποθέτησε το αντικείμενο πάνω σε βάθρο για να το αποσυνδέσει από την καθημερινότητα, ο Cattelan το επιστρέφει στον χώρο του μπάνιου, αφήνοντας το κοινό να το αγγίξει, να το χρησιμοποιήσει, να το βιώσει.
«Το America είναι το αριστούργημα του Μαουρίτσιο Κατελάν. Κρατώντας έναν καθρέφτη, μεταφορικά και κυριολεκτικά, απέναντι στον κόσμο της τέχνης, το έργο έρχεται αντιμέτωπο με τα πιο άβολα ερωτήματα γύρω από την τέχνη και τα συστήματα πίστης που οι θεσμοί της αγοράς και των μουσείων θεωρούν ιερά. Με μια μεγαλειώδη χειρονομία, ο Cattelan ξετυλίγει έναν αιώνα ιστορίας της τέχνης, ενώ ταυτόχρονα φαντάζεται έναν νέο τρόπο σκέψης: με το χαρακτηριστικό του θάρρος, τη σύλληψη ενός εννοιολογικού ιδιοφυούς νου και το διαπεραστικό του χιούμορ», αναφέρει ο David Galperin, Επικεφαλής του Τμήματος Σύγχρονης Τέχνης, Sotheby’s Νέα Υόρκη.
Με το America, ο Cattelan ρωτά ξανά το ερώτημα που στοιχειώνει την τέχνη επί αιώνες: Πώς αποτιμάται ένα έργο τέχνης; Σε βάρος, σε καράτια, σε ιδέες; Ή μήπως στην πρόκληση που γεννά; Ο Cattelan έχει δηλώσει: «Η ζωή είναι συχνά τραγική και κωμική την ίδια στιγμή».
Λίγα λόγια για τον Μαουρίτσιο Κατελάν
Γεννημένος το 1960 στην Πάντοβα ο Maurizio Cattelan θεωρείται ένας από τους πιο ανατρεπτικούς και δημοφιλείς καλλιτέχνες της σύγχρονης τέχνης. Με σατιρική διάθεση, οξυδερκή χιούμορ και προκλητικό τρόπο τα έργα του, τοποθετημένα σε απροσδόκητα συμφραζόμενα σχολιάζουν την εξουσία, τη ματαιοδοξία και τις ίδιες τις δομές της τέχνης προκαλώντας έντονα σχόλια, αντιδράσεις αλλά και διάλογο.
Ο Cattelan απέκτησε διεθνή φήμη στη Νέα Υόρκη με το έργο “La Nona Ora“ (Η Ένατη Ώρα), ένα κέρινο άγαλμα του Πάπα Ιωάννη Παύλου Β΄ που πλήττεται από μετεωρίτη, το οποίο παρουσιάστηκε το 1999 στην Kunsthalle Basel. Από το 2010, το δημόσιο έργο του «L.O.V.E.», μόνιμα εγκατεστημένο στην Πιάτσα Αφάρι του Μιλάνου, προκάλεσε την εκ νέου οικειοποίηση μιας πλατείας που είχε σχεδόν ξεχαστεί από τους πολίτες. Την ίδια χρονιά, ξεκίνησε το διετές περιοδικό εικόνων TOILETPAPER, που συνδημιούργησε με τον φωτογράφο Pierpaolo Ferrari, ένα project ανάμεσα στη φωτογραφία, τη διαφήμιση και την οπτική φάρσα. Το 2011, προκάλεσε έντονες συζητήσεις με την εγκατάσταση 2.000 ταριχευμένων περιστεριών στην 54η Μπιενάλε της Βενετίας. Την ίδια χρονιά, το Μουσείο Solomon R. Guggenheim στη Νέα Υόρκη παρουσίασε αναδρομική έκθεση αφιερωμένη στο έργο του, όπου όλα τα έργα του καλλιτέχνη κρεμόντουσαν από την οροφή, δημιουργώντας μια θεαματική αντι-έκθεση. Ακολούθησε το διάσημο πλέον έργο του America.
