Revolution is not a one time event, λέει η Audre Lorde και η φράση της γίνεται το μότο των δράσεων που οργανώνει το locus athens (TAVROS) μέχρι τον Ιούλιο στον χώρο του οργανισμού και την ευρύτερη περιοχή του Ταύρου.
Πρόκειται για ένα πολυσυλλεκτικό, διεθνές πρόγραμμα αφιερωμένο στις «φαινομενικά μικρές, επαναστατικές χειρονομίες και τις ανομοιογενείς και συνεχείς αγωνιστικές διαδικασίες των φεμινισμών», το οποίο μάλιστα πρόσφατα διακρίθηκε με το διακαλλιτεχνικό βραβείο Impact Grant του διεθνούς ιδρύματος Outset Partners.
Με βάση την ερώτηση «Ποια μπορεί να είναι η πολυμορφική συμβολή της σύγχρονης τέχνης στη δημόσια σφαίρα» το πρόγραμμα διαρκεί μέχρι τον Ιούλιο 2023 και περιλαμβάνει 50 συντελεστ@ σε προβολές ταινιών και συζητήσεις, περφόρμανς και open mic βραδιές, έρευνα και εκπαιδευτικά εργαστήρια, καθώς και εβδομαδιαίες συναντήσεις κοινότητας, συγκεντρώνοντας γυναικείες, φεμινιστικές, queer, αρρενωπές, μη-κανονιστικές, πειραματικές, επαναστατικές φωνές.
Μιλήσαμε με ορισμένες από τις συμμετέχουσες, για τις δράσεις και τα έργα που έχουν ετοιμάσει: Την Εύα Γιαννακοπούλου με την περφόρμανς της «Αθηνούλα», την Έρικα Σκούρτη, με την αναγνωστική της ομάδα, τη Σοφία Κωνσταντοπούλου από την Genderhood που ασχολείται με εκπαιδευτικές δράσεις και εργαστήρια για θέματα φύλου και συναίνεσης, τη Νίνα Παπακωνσταντίνου που έχει ετοιμάσει την in situ εικαστική παρέμβαση Holes, τις ομάδες KIRIK από την Τουρκία και Radical Sense από την Αλβανία, οι οποίες φέρνουν τις φεμινιστικές τους αναγνώσεις στον Ταύρο, τη Γιώτα Αργυροπούλου που παρουσιάζει περφόρμανς αλλά και οργανώνει εκπαιδευτικά εργαστήρια με εφήβους και βέβαια τη Μαρία-Θάλεια Καρρά, την Καλλιτεχνική Διευθύντρια και Επιμελήτρια της TAVROS.
Όπως μας λέει η Μαρία-Θάλεια Καρρά: «Ο χώρος του πολιτισμού, και δη της σύγχρονης τέχνης, είναι ιδανικά ένας ανοιχτός και ασφαλής χώρος δυνητικότητας: όλα μπορούν να ειπωθούν, να επεξεργαστούν (ως υποκείμενα και αντικείμενα), να πειραματιστούν. Είναι σημείο συναντήσεων, εξελίξεων, ζυμώσεων, τριγμών και κλυδωνισμών. Όλα ως συνεχείς διεργασίες μακράς διαρκείας. Από την πεποίθησή μας αυτή πως η συνεύρεση και η συλλογική εμπειρία δημιουργούν τις συνθήκες για μικρές, αλλά πιθανότατα ηρωικές επαναστάσεις της καθημερινότητας, δημιουργήσαμε το τωρινό πρόγραμμά μας, αφιερωμένο σε φεμινιστικές φωνές και πρακτικές.
Ένας από τους προγραμματικούς στόχους του TAVROS μας άλλωστε, του μόνιμου πια χώρου της Locus Athens, είναι να συγκεντρώσουμε, να ενισχύσουμε και να δώσουμε βήμα σε φωνές που δεν έχουν (ακόμη) την εμβέλεια που τους αρμόζει. Έτσι και αλλιώς, είμαστε οργανισμός αποτελούμενος από γυναίκες και νιώσαμε πως καιρός ήταν να μιλήσουμε για τον φεμινισμό, λέξη και έννοια παρεξηγημένη, ίσως, που σε κάποια αυτιά ακούγεται έως και παρωχημένη. Στην πραγματικότητα είναι επίκαιρη όσο ποτέ, ως ένα κάλεσμα και μια πρόκληση για ισότητα και αλληλεγγύη για κάθε άτομο. Όταν αρχίσαμε να συζητάμε για την υλοποίηση του εν λόγω προγράμματος, συνειδητοποιήσαμε πως δε γνωρίζαμε αρκετά, ώστε να μιλήσουμε εμείς για το φεμινισμό.
Συμφωνήσαμε λοιπόν πως το project θα βασιζόταν στην ιδέα της ώσμωσης. Διαλέξαμε φωνές που έχουν να πουν κάτι σημαντικό και ξεκινήσαμε επιθυμώντας να τους προσφέρουμε ένα βήμα στο καλλιτεχνικό γίγνεσθαι της πόλης. Ακόμη περισσότερο, επιθυμώντας να ακούσουμε, να μάθουμε, να θυμηθούμε, να μοιραστούμε και εμείς οι ίδιες στη διαδρομή, η οποία εκκινεί αλλά και καταλήγει στον Ταύρο».
Η Εύα Γιαννακοπούλου παρουσιάζει την περφόρμανς «Αθηνούλα», εμπνευσμένη από την Αθηνά Χατζηεσμέρ, μια Ταυριώτισσα ΕΠΟΝίτισσα, η οποία συνελήφθη μετά από προδοσία, οδηγήθηκε στην Γκεστάπο και εκτελέσθηκε λίγες μέρες πριν την απελευθέρωση:
«Ήταν μόλις 17 ετών», μας λέει η Εύα. «Οι συγκρατούμενες της αναφέρουν ότι μπροστά στο απόσπασμα έμεινε όρθια και αρνήθηκε να της δέσουν τα μάτια. Νομίζω ότι η ιστορία της είναι φορτισμένη με ιδιαίτερη συγκίνηση. Σε αυτό συμβάλλουν το νεαρό της ηλικίας της, η αυταπάρνηση, η προσήλωση σε αξίες και ιδεώδη, αλλά και κάποια μικροεπεισόδια, κάποιες μικρές χειρονομίες οι οποίες φαίνεται να έχουν δευτερεύοντα ρόλο στο κυρίως αφήγημα. Λίγο πριν την εκτέλεσή της, έδωσε στον φύλακα το δαχτυλίδι και το μονόγραμμα που ήταν κεντημένο στο τσεπάκι της και τον παρακάλεσε να το δώσει στη μητέρα της, αναφέρουν μαρτυρίες συγκρατούμενών της. Πιστεύω ότι είναι ιδιαίτερα συγκινητικές αυτές οι στιγμές κατάθεσης αντικειμένων, προσωπικών “μνημείων” της καθημερινότητας, οι οποίες υποκινούνται από συναισθήματα οικειότητας και αγάπης.
Οι αναλογίες της ιστορίας της Χατζηεσμέρ με άλλες σύγχρονες ιστορίες είναι πολλές, τόσο ως προς το επαναστατικό διακύβευμα, όσο και ως προς τα ενδεχόμενα δείγματα υλικού πολιτισμού που οι άνθρωποι φέρουν ή μετακινούν με απώτερο σκοπό την κατάθεση, απόθεση ή μεταβίβασή τους σε άλλες/ους. Νομίζω ότι αυτές οι ενέργειες νοηματοδοτούν σε πολύ μεγάλο βαθμό το λεγόμενο κεντρικό αφήγημα. Ας θυμηθούμε το δαχτυλίδι της Χατζηεσμέρ και πολλά χρόνια μετά, ας υποθέσουμε ότι μία μαθήτρια γράφει δύο ποιήματα υποδυόμενη την ίδια την Χατζηεσμέρ και ότι κάποια χρόνια αργότερα μία καλλιτέχνιδα προσπαθεί να συγκροτήσει ένα έργο σε σχέση με αυτό το αφήγημα».
Ως προς τον ηρωισμό και την επανάσταση, η Εύα σημειώνει: «Έχουμε συνήθως κατά νου μια στρεβλή και εν τέλει πατριαρχική αντίληψη που ταυτίζεται με στιβαρές και αρρενωπές διατυπώσεις περί ηρωισμού. Επαναστατική πάντως είναι η κάθε ενέργεια που αποτελεί ρωγμή στο σύστημα και το κατεστημένο. Επαναστατικό είναι το να ανεβαίνεις ως αντάρτισσα στα βουνά το ’40, αλλά και το να απαρνείσαι τα μακριά σου μαλλιά στο πλαίσιο αυτής της θητείας, όπως επαναστατικό ήταν και το μαζικό κόψιμο μαλλιών των Ιρανών γυναικών μετά τον απάνθρωπο θάνατο της Mahsa Amini. Αυτά τα παραδείγματα, μπορούν να ιδωθούν ως διατυπώσεις του ανατρεπτικού επαναστατικού φεμινισμού, ο οποίος στηρίζεται σε συγκρουσιακά μοντέλα περί κοινωνίας και επιδιώκει να ανατρέψει εντελώς αυτή την κοινωνία οικοδομώντας μια καινούργια».
Η Έρικα Σκούρτη θα συντονίζει μια σειρά εργαστηρίων που εστιάζουν στην πρόσφατη κουήρ και φεμινιστική γραφή και που αποσκοπούν στην εξερεύνηση της ανάγνωσης από κοινού, λαμβάνοντας υπόψη τη φωνή, την αφήγηση, τον διαφραγματικό λόγο, τη μετάφραση και τους συνεργατικούς τρόπους ενασχόλησης με κείμενα:
«Ένας από τους στόχους είναι να προσεγγίσουμε την ιδέα της ομάδας ανάγνωσης από μια διαφορετική οπτική, όπου μαζί με την προσοχή στο υλικό που διαβάζεται, εξετάζουμε επίσης το πώς διαβάζουμε, ειδικά ομαδικά, και αν μπορούμε να προτείνουμε φεμινιστικές προσεγγίσεις στην ανάγνωση», μας εξηγεί. «Για παράδειγμα, θα πειραματιστούμε με την κίνηση, με την ανάγνωση γρήγορα ή αργά ή στη σιωπή, τα οποία εφιστούν την προσοχή στο τι κάνει το σώμα μας όταν διαβάζουμε ή ακούμε. Και θα δοκιμάσουμε επίσης την πολυφωνία και τη μεταγραφή, και άλλους τρόπους διάσπασης κειμένων που δημιουργούν μια “σοβαρή παιχνιδιάρικη διάθεση” που μας επιτρέπουν να ξαναδουλέψουμε και να κατανοήσουμε τα κείμενα διαφορετικά. Ένας από τους στόχους του σεμιναρίου είναι απλώς να απολαύσουμε την ποσότητα της εξαιρετικής και ενδιαφέρουσας γραφής που προέρχεται από την πρόσφατη queer και φεμινιστική σφαίρα».
Για το αν θα χρειαστεί πάντα να μιλάμε ιδιαίτερα για “queer” και για «φεμινιστική» γραφή και να τη διαφοροποιούμε από τη γραφή γενικά, η Έρικα μας λέει:
«Θα υπάρχει πάντα κάποια ανάγκη για διακρίσεις κατηγοριών, νομίζω, επειδή περιγράφουν συγκεκριμένους τομείς ενδιαφέροντος που βοηθούν τόσο τους συγγραφείς όσο και τους αναγνώστες να πλοηγηθούν στην πολιτιστική παραγωγή. Ταυτόχρονα, δεν θα έβλεπα την κουήρ ή φεμινιστική γραφή ως ξεχωριστή ή διαφορετική από τη γραφή γενικά, γιατί δεν πιστεύω ότι υπάρχει μια τέτοια κατηγορία του “γενικού”. Ή, αν υπάρχει, συνήθως αναφέρεται σε γραφή από εκείνους που υποτίθεται ότι δεν έχουν καμία κατηγορία ή στοιχεία ταυτότητας για να τους διαφοροποιήσουν, κάτι που στην πράξη συνήθως μεταφράζεται σε λευκούς, άντρες της μεσαίας τάξης. Αυτό ακριβώς ονόμασε η Donna Haraway τη “θέα από το πουθενά”, η οποία, όπως λέει, στην πραγματικότητα δεν υπάρχει. Οπότε η γραφή που περιγράφεται ως φεμινιστική και ή queer απλώς αναγνωρίζει αυτό το γεγονός».
Η ομάδα Genderhood που υλοποιεί προγράμματα για την έμφυλη ισότητα, τον σεβασμό, τη συναίνεση και τη σεξουαλική αγωγή σε παιδιά και ενήλικες, συμμετέχει με τις δράσεις Συναι/no για παιδιά δημοτικού και #me_enoxleis για παιδιά Λυκείου. Η Σοφία Κωνσταντοπούλου, ιδρυτικό μέλος Genderhood, μας μιλά για τη συναίνεση και τη συμπεριληπτική σεξουαλική εκπαίδευση:
«Για την ομάδα μας η συναίνεση είναι το κλειδί για την αυτοφροντίδα και την προστασία από κακοποιητικές σχέσεις. Το #ΜeΤoo είναι ένα κίνημα που ανέδειξε την αξία του να μαθαίνουμε να λέμε όχι όταν πρέπει. Πραγματικά πιστεύω ότι η εξάσκηση της συναίνεσης μπορεί να προλάβει καταστάσεις συναισθηματικής και σωματικής βίας. Αν τα παιδιά μάθουν από πολύ μικρά ότι έχουν την ελευθερία να αποφασίζουν για το αν θα κάνουν κάτι ή όχι (α) με τον εαυτό τους, (β) με κάποιο άλλο άτομο, (γ) με μια ομάδα ανθρώπων, τότε πάντα μπορούν να φιλτράρουν την απάντηση που θα δίνουν ανάλογα με τις ανάγκες και τις επιθυμίες τους.
Η Συμπεριληπτική-Ολοκληρωμένη Σεξουαλική Εκπαίδευση εφοδιάζει τα παιδιά και τα νεαρά άτομα με τις γνώσεις, τις δεξιότητες, τις στάσεις και αξίες που απαιτούνται για να είναι σε θέση να παίρνουν πληροφορημένες και υπεύθυνες αποφάσεις, να προστατεύονται από σεξουαλική βία/εξαναγκασμό και να αναπτύσσουν μεταξύ τους σχέσεις αμοιβαίου σεβασμού. Και η συναίνεση είναι έννοια-κλειδί σε όλη αυτή τη διαδικασία. Για αυτό τον λόγο σχεδιάσαμε το Συναι/no, ένα ολιστικό πρόγραμμα για την προώθηση της συναίνεσης ως δεξιότητα ζωής και εργαλείο για την πρόληψη της κακοποίησης στα παιδιά. Περιλαμβάνει 1 οδηγό για γονείς, 1 σεμινάριο για γονείς, 2 εργαστήρια (δημοτικό, γυμνάσιο) και ένα καινοτόμο επιτραπέζιο παιχνίδι που θα λανσάρουμε σύντομα και που αποτελεί εργαλείο μάθησης για τη συναίνεση και την αυτονομία του σώματος με βάση το παιχνίδι (gamification). Στόχος είναι τα παιδιά να μάθουν να εκφράζουν το “ναι” και το “όχι” δυναμικά».
Ως προς τα συμπεράσματα της μέχρι τώρα δουλειάς τους η Σοφία μας λέει: «Τελευταία παρατηρούμε ότι ο κόσμος είναι πιο έτοιμος για την αλλαγή και δεχόμαστε όλο και περισσότερες προσκλήσεις για υλοποίηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων σε σχολεία. Αλλά χρειάζεται να μπει η συμπεριληπτική σεξουαλική εκπαίδευση στα σχολεία ως μάθημα από τη Α’ Δημοτικού μέχρι τη Γ’ Γυμνασίου.
Επίσης, εμείς οι ενήλικες οφείλουμε να ξεμάθουμε όσα μας έμαθε η ελληνική πραγματικότητα, στην οποία μεγαλώσαμε. Πώς αλλιώς θα μάθουμε στα παιδιά και στα νέα άτομα που διαπαιδαγωγούμε να ενστερνιστούν τις αξίες της ισότητας, του σεβασμού και της αποδοχής; Είναι επίπονη διαδικασία και πολλές φορές μας λείπουν τα εργαλεία. Γι’ αυτό είμαστε εδώ, προκειμένου να υποστηρίξουμε παιδιά, γονείς και εκπαιδευτικούς σε ένα ταξίδι από την αποδόμηση στην αναδόμηση ενός κόσμου που θα μας χωρά όλες, όλους και όλα. Σε πρόσφατο σεμινάριο για γονείς ένας πατέρας μάς είπε ότι ένιωθε να αλλάζουν πράγματα μέσα του και ότι η βιωματική προσέγγιση τον έκανε να ανακαλέσει τη δική του παιδική ηλικία. Μάλιστα, κάποιοι γονείς παραδέχονται ανοιχτά -πράγμα που θέλει πολύ θάρρος- ότι δεν λειτουργούν συναινετικά με τα παιδιά τους και το σεμινάριο τους βοήθησε να βρουν εναλλακτικούς τρόπους, ώστε να ενσωματώσουν πρακτικές συναίνεσης στο μεγάλωμα των παιδιών».
«Στην εκδήλωση Ας μιλήσουμε για τη Συναίνεση στο WOW Athens στο ΚΠΣΙΝ, ένα παιδί Γ’ Γυμνασίου μίλησε για τον Andrew Tates, αμφιλεγόμενο “influencer” εξαιρετικά δημοφιλή στο εφηβικό κοινό. Εκεί που ένας 15χρονος υπερασπιζόταν τον Andrew πήρε τον λόγο μια 17χρονη και με φωνή που έτρεμε, είπε ότι κάθε κορίτσι κουβαλά τη δική του ιστορία και καλά θα κάνουν τα αγόρια να ρωτάνε πριν προχωρήσουν σε οποιαδήποτε πράξη. Αυτό το συμβάν έκανε έφηβους και εκπαιδευτικούς να χειροκροτήσουν.
Προσωπικά, εκείνη τη στιγμή ένιωσα ότι εφόσον ένα από τα 600 έφηβα πλάσματα που βρίσκονταν στην αίθουσα, αισθανόταν αρκετά ασφαλές, ώστε να υπερασπιστεί την άποψή του, τότε η δουλειά που κάνουμε έχει λόγο ύπαρξης. Σε δράσεις σε δημοτικά σχολεία, βλέπουμε στους διαδρόμους παιδιά να λένε το ένα στο άλλο “μην μπαίνεις στον προσωπικό μου χώρο”, αφομοιώνοντας τα όσα κάναμε μέσα από βιωματικές δραστηριότητες στη σχολική αίθουσα. Παιδιά πρώτων τάξεων του δημοτικού μπορεί να μην ξέρουν τι είναι συναίνεση, αλλά όταν νιώθουν ότι ο προσωπικός τους χώρος παραβιάζεται θέλουμε να ξέρουν πώς να οριοθετούνται».
Η Γιώτα Αργυροπούλου, θεατρική δημιουργός, περφόρμερ και συγγραφέας, συμμετέχει στο πρόγραμμα με δύο δράσεις. Η μια είναι η περφόρμανς Alexa, όπου μαζί με έναν έφηβο και μια περσόνα τεχνητής νοημοσύνης συζητούν για την ποπ κουλτούρα, την τεχνολογία, τη σύγχρονη κοινωνικοπολιτική πραγματικότητα, την εφηβεία, την εξέγερση, την ανυπακοή και τη διεκδίκηση – συχνά με απρόβλεπτες εξελίξεις.
«Περιέργως όταν ξεκίνησα το έργο μου πριν 3 χρόνια, φαντάστηκα μία ομιλούσα μηχανή, χωρίς να γνωρίζω ότι υπάρχει», μας λέει η Γιώτα. «Είχα σκεφτεί ότι θα μπορούσε να ψάχνει όλα τα ψηφιακά αρχεία και να δημιουργεί μέσα από αυτά το προφίλ ενός ανθρώπου, να κάνει επιλογές και να συντονίζει διάφορες ενέργειες στο δωμάτιό του ανάλογα με τις ρυθμίσεις που της είχαν γίνει (στη δική μου ιστορία από έναν έφηβο). Όταν ανακάλυψα ότι αυτή η μηχανή κατά κάποιον τρόπο υπάρχει και λέγεται Alexa, άρχισα αμέσως να πειραματίζομαι μαζί της.
Δουλεύω σε αυτό το πρότζεκτ από το 2020 στο πλαίσιο του πρώτου Residency που έκανα στο Onassis Air και μέσα από αυτή την περίοδο πειραματισμού με την Alexa, τα συναισθήματα που μου προκαλεί η εμπειρία της συνομιλίας μου μαζί της είναι διαρκώς αντικρουόμενα: έκπληξη, πλήξη, εμπλοκή, αποστασιοποίηση. Αυτό το ‘σπιτικό’ AI και η performance που έχουμε δημιουργήσει μαζί της με τους συνεργάτες μου γίνεται η αφορμή για σκέψη για τον σύγχρονο κόσμο, τη σχέση μας με την τεχνολογία και πώς μέσα από αυτήν μπορούμε να αφηγηθούμε δημιουργικά τις ιστορίες που θέλουμε να πούμε».
Η άλλη δράση που οργανώνει η Γιώτα είναι το εργαστήρι θεατρικής έκφρασης #NoFilters για εφήβους 13-16 ετών, όπου χρησιμοποιώντας τον αυτοσχεδιασμό, την performative δράση και την κριτική χρήση των social media και της ψηφιακής εικόνας, θα διερευνηθούν ζητήματα που απασχολούν τα παιδιά, όπως το διαδίκτυο, η ψηφιακή επιτήρηση, η τεχνητή νοημοσύνη, η κλιματική αλλαγή, ο ακτιβισμός, κ.ά. Οι έφηβες και οι έφηβοι αφηγούνται τις ιστορίες τους χωρίς φίλτρα ή παρεμβάσεις:
«Στο εργαστήριο χρησιμοποιούμε το τρίπτυχο τεχνολογία-εφηβεία- κοινωνικοπολιτική πραγματικότητα για μία κριτική θεώρηση για τη ζωή και το μέλλον μας. Δημιουργούμε μία πλατφόρμα σκέψης και αυτοσχεδιασμού, που μέσα από την performative δράση και τα θεατρικά εργαλεία, διεισδύουμε στην καθημερινότητα των νέων και διερευνούμε στοιχεία της παρούσας κοινωνικοπολιτικής πραγματικότητας που απασχολούν τα παιδιά και πώς θα άλλαζαν τον κόσμο μας/τους αν μπορούσαν».
Για την εμπειρία της από τη δουλειά με τους εφήβους η Γιώτα μας λέει: «Χαίρομαι πολύ να δουλεύω με εφήβους. Εκτιμώ πάντα το καθαρό βλέμμα τους, την όρεξή τους για ζωή, τη σχέση τους με την εποχή μας. Αν καταφέρει κάποιος να τους πείσει να μετασχηματίσουν για λίγο τον χείμαρρο που αναβλύζει από μέσα τους και να ελέγξουν την ενεργειακή τους ‘βόμβα’, τότε το ταξίδι μαζί τους είναι πάντα βαθύ, ειλικρινές και απρόβλεπτο.
Οι έφηβοι φαίνεται να είναι διαμορφωμένοι από την επαφή τους με το διαδίκτυο και τα ψηφιακά μέσα, δημιουργώντας νέες, πιο ρευστές ταυτότητες. Αυτό που μου έκανε μεγάλη εντύπωση, δουλεύοντας για παράδειγμα πέρσι με εφήβους στην παράσταση Youthquake, ήταν ότι σε κάθε πρόβα τα παιδιά ήταν ανοιχτά να παίξουν ρόλους οποιουδήποτε φύλου χωρίς δεύτερη σκέψη και χωρίς να το θεωρούν τίποτα το τρομερό. Αυτή η ελευθερία μετακίνησης στους ρόλους και τα φύλα, είναι κάτι πολύ καινούργιο που δεν είχαμε βιώσει ξανά οι ενήλικοι της πρόβας. Φυσικά οι έφηβοι έχουν επίσης το παράπονο ότι οι μεγάλοι δεν τους καταλαβαίνουν. Ότι οι περισσότεροι ενήλικες χάνουν επαφή με τον κόσμο των νέων, και συχνά τον καταδικάζουν ως επιφανειακό και ανούσιο.
Ο δραματουργός μας, μάς διηγήθηκε στην πρόβα για ένα κοινωνικό πρόβλημα που ξέσπασε στη Γερμανία με έναν youtuber και πόσο παράξενο ακουγόταν το θέμα αυτό στη γερμανική κοινωνία, αλλά αντίθετα πόσο κατανοητό ήταν στους νέους της. Αυτή η διάσταση στο πώς οι γενιές βλέπουν και κατανοούν τον κόσμο, πρέπει να υπήρχε πάντα, απλά στην εποχή μας η ύπαρξη του ψηφιακού κόσμου την κάνει ακόμη πιο σύνθετη. Αυτό που με εντυπωσιάζει πάντα μέσα από τις ιστορίες που μοιράζονται μαζί μου είναι η βαθιά κατανόηση που έχουν στη διαφορετικότητα του άλλου. Είναι ανεκτικοί και δυνατοί στα προβλήματα, μπορούν εύκολα να δουν τους ανθρώπους με αγάπη πέρα από τις αδυναμίες τους. Οι ενήλικες μερικές φορές γινόμαστε σκληροί και δεν συγχωρούμε εύκολα. Οι έφηβοι, όταν νιώθουν καλή πρόθεση από τον άλλο, μπορούν να κατανοήσουν συναισθηματικά σχεδόν τα πάντα. Έχουν μία σχέση με το συναίσθημά τους που έχω βιώσει στο θέατρο κυρίως σε μεγάλες ηλικίες, από 65 χρονών και πάνω. Τι συμβαίνει τώρα στις ενδιάμεσες ηλικίες συναισθηματικά στην πορεία μας ως άνθρωποι και γιατί απομακρυνόμαστε από αυτό, δεν ξέρω. Ίσως θα είχε ενδιαφέρον να το σκεφτούμε…».
Η Νίνα Παπακωνσταντίνου ετοίμασε την in situ παρέμβαση με τίτλο Holes. Μας εξηγεί τη δουλειά της:
«Γράφω τρυπώντας με καρφί το κείμενο στον τοίχο, έτσι ώστε να δηλώνεται η γραφή, αλλά να μην είναι πλήρως αναγνώσιμη. Η γραφή στον τοίχο παραπέμπει από το ίδιο το υλικό της στο graffiti, δηλαδή στη λογική μίας δημόσιας εξομολόγησης, διαμαρτυρίας, έκφρασης. Από την άλλη, η γραφή σε εσωτερικό τοίχο, θυμίζει αντίστοιχα μία πιο εσωτερική γραφή, η οποία παραπέμπει σε ημερολόγιο εγκλεισμού.
Τα τρυπήματα με καρφιά στον τοίχο λοιπόν δηλώνουν μία κυριολεκτικά αιχμηρή γραφή, και απηχούν μία αποφασιστική, επαναστατική θέση. Χρησιμοποίησα αποσπάσματα από το ομώνυμο ποίημα της Eileen Myles. Νομίζω πως οι τρύπες συνδέονται στο ποίημα με την περίοδο της νεότητας, με μία έντονη αίσθηση της ελευθερίας και της σεξουαλικότητας. Πέρα από αυτά, δηλώνουν επαναστατικότητα και δυναμισμό, αλλά και τη σχέση μας με τη μνήμη. Κάποιες φράσεις που ξεχώρισα, και συμπεριέλαβα στην παρέμβασή μου είναι αυτές που δίνουν την αίσθηση κυρίως του χρόνου που κυλάει, της μνήμης, της τρύπας ως ρωγμή, στίχους που ξεκινούν ή τελειώνουν με τις λέξεις “ξεχνώ” και “θυμάμαι”. Με ενδιαφέρει και με συγκινεί το πώς συνδέεται η τρύπα στη νεανική μπλούζα με τις τρύπες της μνήμης, και πώς αυτό το σχεδόν ανάλαφρο πηγαινέλα στο παρελθόν είναι για να δηλώσει ποιοι είμαστε στο παρόν».
Οι ομάδες KIRIK από την Τουρκία και Radical Sense από την Αλβανία συνεργάστηκαν μεταξύ άλλων με προτεινόμενες αναγνώσεις για την Pop-up Βιβλιοθήκη του TAVROS, οι οποίες διαφέρουν από τις κλασικές, προάγουν τον διάλογο και προσεγγίζουν κριτικά και δημιουργικά τις φεμινιστικές πρακτικές και τις διάφορες μορφές αλληλεγγύης.
Μιλήσαμε με την ομάδα KIRIK για τη δράση τους. Η KIRIK συστάθηκε το 2021 στην Κωνσταντινούπολη, ως ανεξάρτητη πρωτοβουλία για ανθρώπους και θεματικές που είναι ‘στις ρωγμές’, περιλαμβάνοντας όλα τα νοήματα της λέξης στα τουρκικά, όπως ρωγμή, σπασμένο, υβριδικό, παράξενο, χαλασμένο, queer:
«To ΚΙRΙΚ απαντά στην από δεκαετίες αστάθεια και καταπίεση της κρατικής εξουσίας που έχει διαταράξει την κοινωνική και πολιτιστική ζωή στην Τουρκία και αλλού. Υπό πίεση, καταξιωμένοι πολιτιστικοί οργανισμοί απομακρύνθηκαν από θαρραλέα και αιχμηρά προγράμματα πάνω σε φλέγοντα ζητήματα εξαιτίας των περίπλοκων εξαρτήσεών τους από τον ιδιωτικό τομέα και των αναπόφευκτων δεσμών τους με το κράτος. Στο μεταξύ πολλές οργανώσεις βάσης και χώροι αλληλεγγύης δεν μπόρεσαν να επιβιώσουν από τα συνεχή πολιτικά σοκ. Το KIRIK βασίζεται στις ιδρυτικές του αρχές, συνδυάζοντας αλληλεγγύη και σύμπνοια και φτιάχνει ένα καθηλωτικό και στοχευμένο πρόγραμμα με συζητήσεις, προβολές, συναντήσεις, καθώς και ερευνητικά προγράμματα και καλλιτεχνικές δημιουργίες, ώστε να ανοίξει την έρευνά του σε διαφορετικά κοινά».
Για την ελευθερία έκφρασης σε θέματα όπως έμφυλη ταυτότητα, φεμινισμός, LGBTIQ, οι KIRIK μας είπαν: «Το να αναζητούμε ανακούφιση σε δράσεις άμεσης αλληλεγγύης εναντίον της καταπίεσης είχε ως αποτέλεσμα να συσπειρωθούμε μόνον απέναντι σε συγκεκριμένες αμυντικές γραμμές τα τελευταία χρόνια. Οπότε, όταν προσεγγίζουμε θέματα, όπως έμφυλη ταυτότητα, φεμινισμός, LGBTIQ, φυλετικό προφίλ, πολιτικούς αντιφρονούντες κ.ά, προσπαθούμε να επικεντρωθούμε στο ποιες διαφορετικές συζητήσεις λείπουν από τις mainstream. Χωρίς να ξεχνάμε τη σημασία του ‘μαζί’, η KIRIK εξερευνά τις δημιουργικές δυνατότητες του ‘ανάμεσα’ με μια διατομεακή προσέγγιση που συνήθως παραβλέπεται.
Τα θέματα φύλου είναι ο πυρήνας της ύπαρξής μας. Επίσης πιστεύουμε στην καθημερινή πρακτική προάσπισης των δικαιωμάτων και στον αγώνα εναντίον πολιτικών διακρίσεων στον πολιτισμό. Για εμάς τα έμφυλα ζητήματα συνδέονται άμεσα με επισφάλεια. Για να το αντιμετωπίσουμε δίνουμε προτεραιότητα στην πρόσληψη γυναικών και LBTQI+ εργαζομένων και πληρώνουμε 15% περισσότερο από τη μέση αμοιβή».
Οι Radical Sense ξεκίνησαν στα Τίρανα το καλοκαίρι του 2018 δημιουργώντας έναν χώρο στην κοινότητα για διάβασμα, σκέψη και κοινή ακρόαση. Για το πρόγραμμα του TAVROS ετοίμασαν μια ειδική έκδοση, στην οποία περιέλαβαν ένα είδος “best of” – κείμενα που είχαν μεγαλύτερη απήχηση στην ομάδα, που την καθόρισαν, λέξεις που ένιωσαν ότι όφειλαν να μοιραστούν ξανά και ξανά:
«Προκειμένου να συζητήσουμε περαιτέρω και τις δικές μας πολιτικές και αυτογνωσία, πάντα θεωρούσαμε επείγον να συγκεντρωθούμε και να ασχοληθούμε σοβαρά με ποικίλα κείμενα, όπου περιλαμβάνεται ο φεμινισμός. Παράγουμε και επιμελούμαστε αναγνώστες. Αποκρινόμαστε στο τι τραβά την ομάδα, ιδέες και θεματικές που μας προκαλούν ή θέλουμε να εξερευνήσουμε περαιτέρω. Πάντα αυτοαποκαλούμασταν ‘ριζοσπαστική φεμινιστική ομάδα ανάγνωσης’, εννοώντας την ενεργητική επανασχεδίαση ενός κόσμου που είναι δίκαιος, αγαπημένος, αντιρατσιστικός, αντιιμπεριαλιστικός και ελεύθερος από έμφυλες και σεξουαλικές διακρίσεις και καπιταλιστική πατριαρχία.
Παράλληλα εξελίσσεται και η μεταφραστική μας δουλειά: Οι ενδιαφερόμενοι/ες επιλέγουν και δουλεύουν ένα κείμενο με μόνο όρο ότι το έχουμε διαβάσει όλοι μαζί και το έχουμε συζητήσει. Έργα που έχουμε μεταφράσει είναι πχ από τη Johanna Hedva “Sick Woman Theory” (2020) μέχρι τη June Jordan “Report from the Bahamas” (1982) και από την Emma Goldman “The Tragedy of Women’s Emancipation” (1913) μέχρι την Donna J. Haraway “A Cyborg Manifesto” (1985). Το δεύτερο βιβλίο μεταφράσεών μας στα αλβανικά θα κυκλοφορήσει αργότερα μέσα στη χρονιά.
Για τον χώρο κινημάτων σε πόλεις υπό gentrification, όπως η Αθήνα και τα Τίρανα, οι Radical Sense μας λένε: «Η συλλογική, κριτική, κοινή σκέψη είναι πάντα ουσιαστική και βάσει αυτής ξεκαθαρίζουμε το πώς οργανωνόμαστε, με ποιον και εναντίον τίνος. Το Gentrification μείωσε την πρόσβαση σε χώρους, έδιωξε κοινότητες, άλλαξε το αστικό τοπίο, παρόλα αυτά ή εξαιτίας αυτών, υπάρχει μια ολοένα διευρυνόμενη και αναπτυσσόμενη γενιά ανθρώπων διψασμένων για ιδέες και κοινότητα».
Περισσότερες πληροφορίες για όλες τις δράσεις και εκδηλώσεις του προγράμματος εδώ
