Η κουλτούρα του γυμνισμού σε κάποιες χώρες είναι διάχυτη και σαφώς τα όρια της συνεχώς διευρύνονται με την σεξουαλική απελευθέρωση των ανθρώπων. Για πολλούς ο γυμνισμός είναι μια στάση, ένα τρόπος έκφρασης της προσωπικής ελευθερίας αλλά για κάποιους άλλους, ανθρώπους, και λαούς με λιγότερη ανοχή και στενότερα όρια, θεωρείται προσβολή και ντροπή. Φαινόμενο βέβαια που αναπροσαρμόζεται όσο οι κοινωνίες εξελίσσονται, «εκμοντερνίζονται» μπορεί κάποιος να έλεγε, γίνονται περισσότερο ανεκτικές και συμπεριληπτικές.
Η συγγραφέας Annebella Pollen με το βιβλίο της “Nudism in a Cold Climate” ρίχνει φως στις ευρύτερες προκαταλήψεις της βρετανικής κουλτούρας, εξετάζοντας το ιδιότυπο φαινόμενο του γυμνισμού, στη Βρετανία του 20ου αιώνα με διορατικότητα, κομψότητα και εξυπνάδα. Μια συναρπαστική εικόνα του μεταβαλλόμενου πολιτιστικού κλίματος στη Βρετανία εδώ και μισό αιώνα όπως αυτό μπορεί να ερμηνευτεί μέσα από το κίνημα γυμνισμού.
«Οι φωτογραφίες γυμνών ανθρώπων είναι εξίσου σημαντικές. Αφιέρωσα πολύ χρόνο να τις παρατηρώ. Το γυμνό σώμα και οι οπτικές του αναφορές συγκεντρώνουν την προσοχή και συχνά πυροδοτούν έναν ζωντανό και αμφίσημο διάλογο. Ποιος, πώς, πότε και από ποιον μπορεί κανείς να ιδωθεί μέσα σε ένα πλαίσιο ηθικών και κοινωνικών κωδικών που διαμορφώνουν τη συμπεριφορά μας αλλά και τις πεποιθήσεις μέσα στον χώρο και τον χρόνο.
Κατά τον ίδιο τρόπο, η απεικόνιση ενός γυμνού σώματος ήταν ανέκαθεν σημαντική στην επικοινωνία του ηθικού μηνύματος. Πώς δείχνει ένας γυμνός μέσα σε ένα δημόσιο χώρο; Ποια είναι εκείνα τα σώματα που εκφράζουν καλύτερα τα ιδανικά του γυμνισμού; Πώς ένας γυμνιστής διαφέρει από κάποιον άλλον; Καθώς οι συμπεριφορές και οι πρακτικές στη γυμνή φωτογραφία άλλαξαν ριζικά στη Βρετανία του 20ου αιώνα, αυτά ήταν βασικά ερωτήματα που διαμόρφωσαν το νεοσύστατο κίνημα γυμνιστών», αναφέρει χαρακτηριστικά στο βιβλίο της η Annebella Pollen.
Με οδηγό φωτογραφικά αρχεία, περιοδικά και βιβλία που εκδόθηκαν μεταξύ της δεκαετίας του 1920 και του 1970, η Annebella Pollen μέσα σε 238 σελίδες χωρισμένες σε 3 μεγάλα κεφάλαια, και περισσότερες από 100 ασπρόμαυρες φωτογραφίες, αφηγείται την ιστορία της σταδιακής μετατόπισης της κοινής γνώμης αλλά και της νομοθεσίας κυρίως από την επιρροή της εκστρατείας του γυμνιστικού κινήματος και από τις δραστηριότητες φωτογράφων όπως οι Roye και Jean Straker, που αμφισβήτησαν ανοιχτά τον νόμο.
Ανάμεσα σε λέξεις και φωτογραφίες μαθαίνουμε πώς ο γυμνισμός ξεκίνησε ως ένα κίνημα διανοούμενων, φεμινιστών, συγγραφέων και καλλιτεχνών που οραματίζονται ένα ουτοπικό κίνημα αποδεσμευμένο από προκαταλήψεις και περιορισμούς, με το πρώτο θέρετρο γυμνιστών να εμφανίζεται σε κήπους του Essex το 1924 και εκείνους να παίζουν κρίκετ ή να πίνουν τσάι λαμβάνοντας την πολύτιμη βιταμίνη D του ήλιου που τόσο τους έλειπε, ενώ η λέξη «γυμνισμός», θα εμφανιστεί για πρώτη φορά στο βρετανικό λεξικό το 1931.
Από τη δεκαετία του 1930, χιλιάδες άνθρωποι εμφανίζονταν γυμνοί σε βιβλία και περιοδικά που σχετίζονται με το κίνημα των γυμνιστών, προσελκύοντας την περιέργεια του κοινού, ταυτόχρονα υποκινώντας ηθικούς προβληματισμούς αλλά και πανικό.
Η γυμνή φωτογραφία προσφέρει ένα συναρπαστικό καμβά και μια ενδιαφέρουσα, πρωτότυπη θεματολογία για τον φωτογραφικό φακό απεικονίζοντας χρονολογικά τις δραματικές ηθικές και κοινωνικές αλλαγές, τις νομοθετικές αλλά και τις αισθητικές αλλαγές κατά τη διάρκεια ενός αιώνα, συμπεριλαμβανομένων των εθνικών πεποιθήσεων για το φύλο, την εθνικότητα και την τάξη, την ευχαρίστηση και την εξουσία.
Μεταξύ κειμένου και εικόνας η Annebella Pollen καταφέρνει με σοβαρότητα αλλά και χιούμορ να μεταφέρει τις περίεργες αμφιθυμίες του βρετανικού γυμνισμού. Παγιδευμένοι ανάμεσα στη δημόσια ευπρέπεια, την υποταγή στο γράμμα του νόμου, οι Βρετανοί με μια ιδιάζουσα παρόρμηση, κεκαλυμμένη από την ανάγκη για έκθεση στον ήλιο για λόγους υγείας, παρέδωσαν πολλά «μαθήματα απελευθέρωσης».
H Annebella Pollen είναι Καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης και του Design στο Πανεπιστήμιο του Μπράιτον, στο Ην. Βασίλειο.
–
