Την Πέμπτη 13 Μαρτίου στο 27ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης και στην κατάμεστη αίθουσα Τζον Κασσαβέτης παρακολούθησα σε ειδική προβολή το μικρού μήκους ντοκιμαντέρ L’eclairage revient / Κύματα φωτός, σε συνεργασία με τη ΔΕΗ, παρουσία των συντελεστών Παντελή Καλογεράκη, Μιχάλη Καλογεράκη και Παναγιώτη Ανδριανού. Το φως επιστρέφει σημαίνει ο τίτλος του ντοκιμαντέρ στα ελληνικά. Και η ιστορία της δημιουργίας του έχει ως εξής: Η ΔΕΗ συνεργάστηκε με την Εθνική Λυρική Σκηνή και έκαναν τέχνη με το διαδικτυακό φεστιβάλ «Κύματα φωτός» σε καλλιτεχνική επιμέλεια του Γιώργου Κουμεντάκη. Συγκεκριμένα υπάρχουν πέντε Ατμοηλεκτρικοί Σταθμοί της ΔΕΗ: στο Αλιβέρι, στην Πτολεμαΐδα, στη Μεγαλόπολη, στον Λάδωνα και στο Λαύριο που χάριν σε αυτή την πρωτοβουλία όχι μοναχά ζωντανεύουν ξανά μα συνομιλούν με τις τέχνες του κινηματογράφου και της μουσικής.
Πέντε καλλιτεχνικές ομάδες μπαίνουν σε ένα από τα πέντε αυτά εργοστάσια που κάποτε μας φώτιζαν για να μας ξαναφωτίσουν πια υπό το πρίσμα των site specific βιντεοπαραστάσεων, όπου η μουσική και το σενάριο προκύπτουν από τους ίδιους τους χώρους, την ιστορία τους και τους ανθρώπους που εργάστηκαν εκεί τότε, όταν ήτανε λειτουργικά. Το πρώτο αυτό βίντεο L’eclairage revient από τα πέντε, είχα την τύχη να παρακολουθήσω χθες κι ομολογώ χαράχθηκε στη μνήμη μου, γιατί ξύπνησε άλλες μνήμες μου πιο παλιές.
Όχι δεν εργαζόμουν ποτέ σε ατμοηλεκτρικό εργοστάσιο αλλά εκεί στις αρχές του 2000 είχα δει τη Σπείρα Σπείρα να κάνει τα πρώτα της καλλιτεχνικά βήματα στο παλιό ατμοηλεκτρικο εργοστάσιο του Φαλήρου με το «Όλοι Μαύρα Και Ένα Πιάνο». Δεν θα λησμονήσω αυτή την ανατριχίλα που ένιωσα τότε και το L’eclairage revient μου την υπενθύμισε. Το να βλέπεις έναν άνθρωπο να κινείται μέσα σε τεράστιους βιομηχανικούς χώρους σου τραβά την προσοχή, όταν όμως συνοδεύεται κι από μουσική τότε γίνεται ποίηση. Οι δημιουργοί της ταινίας εμπνεύστηκαν από σημειώσεις που βρήκαν στο εργοστάσιο και δημιούργησαν έναν ηχητικό κόσμο όπου η ποίηση του Ρεμπώ συνομιλεί με τις σκέψεις των ανθρώπων που εργάστηκαν στον ΑΗΣ Αλιβερίου.
Ο σκηνοθέτης Παναγιώτης Ανδριανός συνέθεσε κι αυτός τα πλάνα του σοφά να φαίνεται άλλοτε ο άνθρωπος μικρός σε σχέση με τον χώρο και τα βιομηχανικά μηχανήματα κι άλλοτε να φαίνεται εκείνος που τα ορίζει και τα λειτουργεί. Οι δημιουργοί Παντελής και Μιχάλης Καλογεράκης εμπνεύστηκαν ακόμα κι από παρατημένα τετράδια που βρήκαν στον χώρο για να μας δώσουν τον ηχητικό αυτό κόσμο που δημιούργησαν. Τα Καλογεράκια (όπως τα αποκαλούν οι θαυμαστές τους) σαν άλλοι DEVO – όχι με τόσο ηλεκτρονικό & new wave ήχο – στο ντοκιμαντέρ εμφανίζονται με την ολόσωμη στολή εργασίας και το κατάλληλο καπέλο προστασίας με τη μουσική τους προσέγγιση άκρως ποιητική.
«…βιώσαμε μια καταπληκτική και πολύ έντονη εμπειρία»
Την ταινία προλόγισε η συνεργάτιδα του Φεστιβάλ και υπεύθυνη εκδόσεων, Γκέλυ Μαδεμλή: «Καλωσορίσατε σε μια πολύ ξεχωριστή προβολή της 27ης διοργάνωσης του Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης. Είναι μια ειδική προβολή, όχι μόνο επειδή συνδυάζει τον κινηματογράφο με τη μουσική, αλλά και επειδή παρουσιάζει μια δουλειά υβριδική, που δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του διαδικτυακού φεστιβάλ “Κύματα φωτός”. Η σημερινή προβολή υποστηρίζεται από την ΔΕΗ και θα έχουμε την ευκαιρία να απολαύσουμε την ταινία Το φως επιστρέφει. Είμαστε πολύ χαρούμενοι που έχουμε μαζί μας τους δημιουργούς Παναγιώτη Ανδριανό, Μιχάλη Καλογεράκη και Παντελή Καλογεράκη», δήλωσε και έδωσε τον λόγο στον Παντελή Καλογεράκη.
«Όταν επισκεφτήκαμε το ανενεργό εργοστάσιο του Ατμοηλεκτρικού Σταθμού στο Αλιβέρι, βιώσαμε μια καταπληκτική και πολύ έντονη εμπειρία» ανέφερε αρχικά. «Είναι ένας χώρος που αφενός προστατεύεται, από την άλλη ήταν κλειστός για χρόνια, με αποτέλεσμα να γίνει αισθητή η ανθρώπινη απουσία. Την ίδια στιγμή, ήταν αδύνατον να μην παρατηρήσει κανείς όλα τα αντικείμενα τα οποία οι άνθρωποι είχαν αφήσει εκεί φεύγοντας. Από τασάκια και εφημερίδες μέχρι τετράδια με σημειώσεις – μιλάμε, άλλωστε, για μια αναλογική εποχή. Χρησιμοποιήσαμε στην ταινία κομμάτια από αυτές τις σημειώσεις των εργατών. Όλοι τους έγραφαν με υπέροχα καλλιγραφικά γράμματα, ενώ την ίδια στιγμή φρόντιζαν για την ομαλή λειτουργία του τεράστιου αυτού εργοστασίου, το οποίο έδινε ρεύμα σε όλους μας», σημείωσε.
Όπως ανέφερε στη συνέχεια, αυτός ήταν και ο λόγος που ενσωματώθηκαν τελικά στην ταινία ποιήματα του Αρτούρ Ρεμπώ: «Ο Ρεμπώ δημιουργούσε στην περίοδο της Βιομηχανικής Επανάστασης και ως προφήτης –όπως ο ίδιος αποκαλούσε τον εαυτό του– λειτουργεί ως επιστέγασμα στη βιομηχανική εικόνα που επιχειρούμε να προσδώσουμε στην ταινία. Ήταν για εμάς μια πολύ ωραία ευκαιρία να συνεργαστούμε και να εμπνευστούμε. Ευχαριστούμε πολύ την Εθνική Λυρική Σκηνή και τον καλλιτεχνικό διευθυντή Γιώργο Κουμεντάκη, καθώς και τη ΔΕΗ για τη χορηγία και την υποστήριξη», προσέθεσε.
Με όραμα ένα καλύτερο μέλλον, η ΔΕΗ συνδέει την πράσινη ενέργεια με τον πολιτισμό, δημιουργώντας έναν βιώσιμο κόσμο που εμπνέει, ενώνει και αναδεικνύει την πολιτιστική ταυτότητα της Ελλάδας. Η δέσμευσή της στην καινοτομία και τις αξίες του πολιτισμού ενισχύει τον κοινωνικό της ρόλο και την προοπτική μιας βιώσιμης ανάπτυξης για όλους.
«Τα χέρια μας ενώθηκαν και γίνανε συρμός»
«…Με τον καιρό, μαθαίνεις. Με τον καιρό, συνηθίζεις. Κι ό,τι συμβαίνει στον κόσμο αυτόν για εμάς. Είναι οι όποιες πληγές επουλώθηκαν»
«…Θυμάσαι αυτό το κίτρινο το φως που άναβε το βράδυ όταν έκλειναν τα άλλα;»
Αυτές είναι κάποιες φράσεις που συγκράτησα από το ποιητικό, στοχαστικό και ατμοσφαιρικό ντοκιμαντέρ L’eclairage revient που έζησα στην αίθουσα Τζον Κασσαβέτης. Ένας ηχητικός κόσμος δημιουργείται, όπου ο Arthur Rimbaud συνομιλεί με τις σκέψεις των ανθρώπων που εργάστηκαν στο Αλιβέρι. Ένας κλειστός βιομηχανικός χώρος που ‘χε σταματήσει ο χρόνος να κυλά. Η απουσία ύπαρξης ανθρώπων και το τι άφησαν πίσω τους. Σημειώσεις, τασάκια, εφημερίδες. Η επιλογή του ποιητή «προφήτη» Ρεμπώ που χρονολογικά συνυπήρξε με τη Βιομηχανική Επανάσταση προσπαθεί να δώσει τις απαντήσεις του. Το θέμα δεν είναι ατομικό μόνο για το πώς θα διαχειριστείς και θα συνυπάρξεις με τη Βιομηχανική Επανάσταση μα και συλλογικό όταν ως εργάτης στο Αλιβέρι προσπαθείς να κάνεις μια μηχανή να λειτουργήσει προκειμένου να παράγεις ηλεκτρισμό. Να φωτίσεις.
Φωτεινά τα πρόσωπα των συντελεστών μετά την προβολή μα και τα δικά μας των θεατών ακόμα πιο φωτεινά, όταν ακολούθησε live στην αίθουσα από τους Μιχάλη και Παντελή Καλογεράκη, με επιλογές από τη δισκογραφία τους. Δεν το περίμενα να κάνουμε τόσο κέφι υπό τον ήχο των Ρεμπώτικων, τα Παραμύθια της Μελπομένης και το Varvara Project. Ανέβηκε στη σκηνή και η Νεφέλη Φασούλη και μας χάρισε κι αυτή τις φωτεινές τις νότες. Όλοι φύγαμε από την αίθουσα μπολιασμένοι με Ρεμπώ και με φως και ζέστη στις καρδιές μας σαν «Τα χέρια μας» να «ενώθηκαν και γίνανε συρμός».
