Μπορεί μια σχέση να είναι ελεύθερη όταν δεν είναι ισότιμη; Όταν η τέχνη αγγίζει σκοτεινές πραγματικότητες, ποια είναι η δική μας θέση απέναντί της;
Παρίσι, 1986. Η δεκατετράχρονη Vanessa Springora έρχεται σε επαφή με τον συγγραφέα Gabriel Matzneff, έναν ήδη καταξιωμένο –και θεσμικά περιχαρακωμένο– εκπρόσωπο των γαλλικών Γραμμάτων. Η σχέση που ακολουθεί, καλλιεργημένη μέσα σε ένα περιβάλλον το οποίο φέρεται να αποθεώνει την «απελευθέρωση» και να αποστιγματίζει κάθε όριο, εκτυλίσσεται ως μια επικίνδυνη συνδιαλλαγή εξουσίας και ευαλωτότητας. Η νεαρή Vanessa μετατρέπεται σταδιακά από ανθρώπινη ύπαρξη σε «μούσα», σε πρόσωπο παγιδευμένο σε μια συνθήκη στην οποία επισήμως έχει «συναινέσει» — ένα αφήγημα που καταρρέει όταν, χρόνια αργότερα, αποφασίζει να το αμφισβητήσει δημόσια.
Η δημοσίευση του Le Consentement το 2020 αποτέλεσε σημείο καμπής: το βιβλίο έγινε διεθνές best seller, μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο και στο θέατρο και, πρωτίστως, οδήγησε σε θεσμικές παρεμβάσεις στη γαλλική νομοθεσία περί του ηλικιακού ορίου συναίνεσης. Η θεατρική εκδοχή που παρουσιάζεται στο Θέατρο Τέχνης επικεντρώνεται στον μηχανισμό της αποπλάνησης, στον ρόλο του κύρους και της κοινωνικής ανοχής, καθώς και στο κρίσιμο ερώτημα: επιτρέπονται, τελικά, όλα στο όνομα της τέχνης;
Το πολυσυζητημένο κείμενο της Vanessa Springora, που αναδιαμόρφωσε τη δημόσια συζήτηση γύρω από την κατάχρηση εξουσίας, μεταφέρεται για πρώτη φορά στην ελληνική σκηνή στο Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν. Οι Βένια Σταματιάδη, Μαριλένα Μπαρταλούτσι και Κλέων Γρηγοριάδης με τη συνοδεία της live μουσικής του Andy Val δίνουν φωνή στα κεντρικά πρόσωπα της ιστορίας και στην περιρρέουσα κοινωνική ατμόσφαιρα, μεταφέροντας στον θεατή την πολυπλοκότητα των γεγονότων.
Η Ειρήνη Λαμπρινοπούλου μοιράζεται το Ημερολόγιο Προβών για την παράσταση «Μαρτυρία μιας κλεμμένης εφηβείας» που παρουσιάζεται στο Θέατρο Τέχνης:
Δεκέμβριος 2024
Συναντιόμαστε με τη Βένια σε ένα καφέ στα Εξάρχεια. Γνωριζόμαστε ήδη από το προηγούμενο καλοκαίρι, από το Φεστιβάλ στη Σαμοθράκη, όπου είναι Καλλιτεχνική Διευθύντρια και μας είχε καλέσει με μια προηγούμενη παράσταση που είχα σκηνοθετήσει.
Ξαναβρεθήκαμε τον χειμώνα και, μέσα σε μία συζήτηση, είπα σχεδόν αυθόρμητα ότι κάποια στιγμή θα ήθελα να σκηνοθετήσω τη Λολίτα. Με απασχολούσε –και συνεχίζει να με απασχολεί– το ζήτημα της παιδικής κακοποίησης, του male gaze, αλλά κυρίως το πώς η τέχνη έχει ιστορικά «ρομαντικοποιήσει» τη βία πάνω σε ανήλικα σώματα, βαφτίζοντάς την επιθυμία, έρωτα, έμπνευση.
Με αφορμή αυτό, μου ζήτησε να βρεθούμε. Μόλις είχε τελειώσει την ανάγνωση του Le Consentement (Η Συναίνεση) της Vanessa Springora. Δεν το γνώριζα. Μου μιλά για μια πραγματική ιστορία που συνέβη στη Γαλλία τη δεκαετία του ’80: ένα ανήλικο κορίτσι και ένας διάσημος λογοτέχνης, πενήντα ετών. Μου λέει το όνομά του, για το κύρος του, για τα γράμματα υποστήριξης που λάμβανε από διανοούμενους, για την αποδοχή που απολάμβανε, ενώ κακοποιούσε συστηματικά. Κυρίως, μου μιλά για το πώς η ζωή ενός ανθρώπου διαλύθηκε με τη σύμφωνη γνώμη μιας ολόκληρης κοινωνίας.
Θυμάμαι να φεύγω από τη συνάντηση με ένα βάρος στο σώμα. Λίγες μέρες μετά –ή ίσως την επόμενη, δεν θυμάμαι ακριβώς– της τηλεφώνησα και της είπα ότι θέλω να το κάνουμε. Ότι αυτή η ιστορία δεν είναι απλώς «μια ιστορία». Είναι κάτι που μας αφορά. Κάπως έτσι ξεκινάμε να ετοιμάζουμε αιτήσεις για επιχορηγήσεις, χωρίς να ξέρουμε αν θα τα καταφέρουμε, αλλά με την αίσθηση ότι αυτό πρέπει να ειπωθεί.
Μάρτιος 2025
Η Μαριάννα Κάλμπαρη δέχεται να φιλοξενήσει την παράσταση στο Θέατρο Τέχνης. Για πρώτη φορά νιώθουμε ότι υπάρχει μια καλλιτεχνική στέγη. Κάτι σταθερό. Και αμέσως μετά ξεκινά το άγχος: πώς στήνεται μια παραγωγή; Μπαίνουμε σε μια περίοδο γεμάτη τηλέφωνα, συναντήσεις, excel, σημειώσεις, λίστες, αβεβαιότητα.
Ψάχνουμε συγχρηματοδοτήσεις. Μιλάμε με ανθρώπους που δεν μας ξέρουν. Προσπαθούμε να εξηγήσουμε τι είναι αυτό που θέλουμε να κάνουμε και γιατί. Δεν είναι εύκολο να μιλάς για κακοποίηση, εξουσία, συνενοχή, κι όμως, όλοι μας ακούνε με προσοχή. Μας αγκαλιάζουν. Η ανάγκη μας για να ειπωθεί αυτή η ιστορία βρίσκει σταδιακά τον χώρο της.
Ιούλιος 2025
Ολοκληρώνεται το cast. Βρίσκουμε τη Μαριλένα Mπαρταλούτσι και τον Κλέωνα Γρηγοριάδη. Μεγάλη χαρά, που δέχονται να είναι κομμάτι της ομάδας μας. Τους δίνουμε το υλικό, το πρωτότυπο κείμενο της Vanessa Springora, και ξεκινάει μία μεγάλη περίοδος ιχνηλάτησης του τι είναι αυτό που θα πάμε να κάνουμε. Ο καθένας από τη δική του πλευρά ανοίγει μια διαδρομή προς την ιστορία.
Αύγουστος 2025
Έρχεται η απάντηση από την επιχορήγηση. Εγκρίνεται. Μεγάλη χαρά! Η μετάφραση αρχίζει να ολοκληρώνεται και το θεατρικό κείμενο να γράφεται.
Νοέμβριος 2025
Ξεκινάμε πρόβες στο Γαλλικό Ινστιτούτο. Για πρώτη φορά είμαστε όλοι μαζί στον ίδιο χώρο. Υπάρχει ένα πολύ ωραίο κλίμα εξ αρχής.
Από τη δεύτερη βδομάδα προβών, η Βένια φέρνει αποσπάσματα από τα «μαύρα ημερολόγια» του Matzneff. Τα διαβάζουμε φωναχτά. Η σιωπή που ακολουθεί είναι βαριά. Δεν είναι μόνο η φρίκη των λέξεων, αλλά το πώς αυτές οι λέξεις κάποτε θεωρήθηκαν λογοτεχνία. Εκεί αποφασίζουμε ότι αυτό το υλικό πρέπει να μπει στην παράσταση. Όχι για να ακουστεί ο θύτης, αλλά για να αποκαλυφθεί η κατασκευή του. Να φανεί πώς η βία βαφτίζεται επιθυμία, πώς το κύρος γίνεται ασπίδα.
Το κείμενο αρχίζει να αναδημιουργείται μέσα από τις πρόβες, καθώς μπαίνει ο άξονας της αφήγησης μίας συνολικής ιστορίας και όχι απλώς κάποιων ρόλων.
Δεκέμβριος 2025
Οι σχέσεις μας ζυμώνονται όλο και περισσότερο όσο εμβαθύνουμε στο υλικό. Σαν η παράσταση να παύει να είναι κάτι «έξω από εμάς» και να γίνεται ένα κοινό πεδίο δοκιμών. Δεν ψάχνουμε πια μόνο τι λέει αυτή η ιστορία, αλλά πώς λέγεται, και ποια ευθύνη κουβαλάει κάθε τρόπος αφήγησης.
Αρχίζουμε να δουλεύουμε πάνω στον μηχανισμό. Όχι μόνο τον κοινωνικό, αλλά και τον θεατρικό, με οδηγούς μας τα παρακάτω ερωτήματα. Πώς κατασκευάζεται ένα αφήγημα; Πώς η εξουσία περνά μέσα από τη γλώσσα, το βλέμμα, τη σιωπή; Πώς μια πράξη βίας μπορεί να μεταμφιεστεί σε έρωτα; Πώς η κακοποίηση μπορεί να παρουσιαστεί ως «ρομαντική ιστορία»; Πώς το κοινό συνηθίζει να συγκινείται εκεί όπου θα έπρεπε να ανησυχεί;
Με τον καιρό, το πιο φλέγον ερώτημά μας γίνεται το εξής: αναπαριστούμε ή αφηγούμαστε; Και αν αναπαριστούμε, τι αναπαράγουμε χωρίς να το καταλαβαίνουμε; Αν αφηγούμαστε, πού στεκόμαστε εμείς απέναντι σε αυτό που λέμε;
Δοκιμάζουμε ξανά και ξανά να μην υπογραμμίζουμε, να μη «δείχνουμε» τι πρέπει να σκεφτεί ο θεατής. Αφήνουμε σκόπιμα τρύπες στην ιστορία. Σημεία όπου δεν εξηγούμε, δεν κλείνουμε, δεν προσφέρουμε λύση. Εκεί θέλουμε να μπει ο άλλος, ώστε να συμπληρώσει, να αμφιβάλλει, να νιώσει άβολα.
Χανόμαστε. Παίζουμε. Αυτοσχεδιάζουμε χωρίς να ξέρουμε αν αυτό που κάνουμε «δουλεύει». Κάποιες μέρες όλα μοιάζουν χαοτικά, άλλες μέρες κάτι ανοίγει ξαφνικά και μας δείχνει έναν δρόμο. Μαθαίνουμε να εμπιστευόμαστε τη διαδικασία, ακόμα κι όταν δεν έχουμε βεβαιότητες.
Ιανουάριος 2026
Τελευταίες μέρες. Η αγωνία είναι παντού — όχι μόνο για την πρεμιέρα, αλλά για το αν αυτό που φτιάχνουμε στέκεται με εντιμότητα απέναντι σε αυτό που πραγματεύεται. Το υλικό έχει γίνει κομμάτι μας. Δεν είναι πια «μια ξένη ιστορία». Έχει μέσα του τις δικές μας σιωπές.
Άραγε, πετύχαμε αυτό που προσπαθούμε τόσο καιρό; Να αποκαλύψουμε έναν μηχανισμό; Να έχει η παράστασή μας μία ανατομική υφή; Τα πρώτα ανοιχτά περάσματά μας δείχνουν πως ναι. Φίλες και φίλοι που ήρθαν, μας μιλούν για αυτά που διαφαίνονται στο μελλοντικό τελικό αποτέλεσμα: η εξουσία δεν εμφανίζεται ως απειλή, αλλά ως κύρος. Ο κακοποιητής ενέχει όλα τα στοιχεία μίας εγκληματικής περσόνας, αλλά ταυτόχρονα γοητεύει, στήνει με ακρίβεια την παγίδα του.
Και κάπως έτσι, αυτός το διάστημα προβών κλείνει σαν ένας κύκλος που δεν τελειώνει, αλλά μεταμορφώνεται. Από εδώ και πέρα δεν ανήκει πια μόνο σε εμάς. Ό,τι δουλέψαμε, ό,τι αμφισβητήσαμε, ό,τι φοβηθήκαμε και τολμήσαμε, περνά τώρα στον χρόνο και στους ανθρώπους που θα τη συναντήσουν. Οι μέρες της πρόβας γίνονται ιστορία. Από εδώ και μπρος, αρχίζει το μοίρασμα.
