Τις δουλειές της Σοφίας Βγενοπούλου τις παρακολουθώ από το “Chatroom” στο θέατρο Χώρα (2009), μια παράσταση εφηβικού θεάτρου που με είχε εντυπωσιάσει. Όπως με εντυπωσίασαν όλες οι επόμενες παραστάσεις της, που βγάζουν τόσο αληθινά και στις σωστές της διαστάσεις αυτή τη γοητευτική λαίλαπα που τα σαρώνει όλα και λέγεται εφηβεία. Εδώ και μια πενταετία η Σοφία και η ομάδα της Grasshopper Youth έχουν αναλάβει την καλλιτεχνική διεύθυνση και επιμέλεια του Φεστιβάλ Εφηβικού Θεάτρου, που το 2012 βρήκε στέγη στη… Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών. Το εφηβικό θέατρο δεν είναι κάτι που ευδοκιμεί ιδιαίτερα στη χώρα μας, γι’ αυτό θεωρώ τη δουλειά της ομάδας όχι μόνο πρωτοπόρα, αλλά και πολύτιμη ως εμπειρία, τόσο για τους συμμετέχοντες εφήβους, όσο και για τους θεατές.
«Περιφέρεια: απομόνωση ή προοπτική» είναι η θεματική του φετινού φεστιβάλ. Ηθοποιοί, σκηνοθέτες και συγγραφείς συνεργάζονται με πάνω από 150 μαθητές γυμνασίων και λυκείων, καθώς και θεατρικών ομάδων δήμων από όλη τη χώρα. Από τις 23 ως τις 26 Απριλίου 2015 θα παρακολουθήσουμε παραστάσεις που μιλάνε για όλα τα “τίποτα“, τα “διάφορα” και “άστο” στη ζωή ενός έφηβου, για τη σεξουαλική ταυτότητα μιας έφηβης στην υποκριτική ελληνική κοινωνία, για την έννοια της πατρίδας, τη διαφορετική καταγωγή και την αίσθηση του να ανήκεις, την ακροβασία ανάμεσα στο μικρό και το μεγάλο, τις “ειδικές ανάγκες” αλλά και την ισότητα στη μοναξιά.
Για τη Μυρτώ Λάβδα, υπεύθυνη εκπαιδευτικού προγράμματος της Στέγης, «το φεστιβάλ εφηβικού θεάτρου είναι πλέον αναπόσπαστο μέρος της ζωής της Στέγης και το σημαντικότερο, των νέων που συμμετέχουν σε αυτό. Ο ενθουσιασμός και η χαρά στα μάτια των εφήβων που συμμετέχουν ως πρωταγωνιστές σε αυτή τη διαδρομή, μας δίνει δύναμη να συνεχίσουμε με πάθος το χτίσιμο της σχέσης που έχουμε ξεκινήσει με μαθητές και εκπαιδευτικούς από την Αττική, αλλά και την περιφέρεια, μία σχέση με ουσία και προοπτική. Ο θεσμός του φεστιβάλ βοηθάει τους μαθητές να ενεργοποιήσουν τη φαντασία τους, να εκτεθούν με θάρρος και ειλικρίνεια, να θέσουν ερωτήματα και να δώσουν τις δικές τους εξηγήσεις σε έννοιες όπως η θεματική του φετινού φεστιβάλ».
«Εξ ορισμού γενικά οι έφηβοι, αλλά και το εφηβικό θέατρο, είναι σε απομόνωση από τον πολιτισμό», μας λέει η Σοφία Βγενοπούλου. «Δεν έχουν τόσο εύκολη πρόσβαση, δεν λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες τους, δεν πληρώνουν κι έτσι δεν καθορίζουν τα γούστα και τις τάσεις. Υπάρχει και μια προκατάληψη, τι είναι οι έφηβοι και πώς φέρονται. Γι’ αυτό και νιώσαμε την ανάγκη να φτάσουμε σε περισσότερους, με το να ασχοληθούμε με την περιφέρεια και τις συνθήκες ζωής των εφήβων σε όλη την επικράτεια. Η ελληνική επαρχία είναι στο περιθώριο και οι ευκαιρίες είναι ελάχιστες. Ως περιφέρεια νοείται όχι μόνο η γεωγραφική, αλλά το περιθώριο εν γένει, το να είσαι μακριά από το τι συμβαίνει. Αυτό το συναίσθημα μπορεί να το βιώνει ακόμα κι ένα παιδί που ζει στο κέντρο της Αθήνας. Περιλάβαμε, λοιπόν, παιδιά που ζουν σε ειδικότερες συνθήκες: μετανάστες, Ρομά, μουσουλμάνοι β’ γενιάς, παιδιά που ζουν σε απομονωμένα χωριά. Αυτά τα παιδιά συνδέθηκαν με παιδιά της πρωτεύουσας που μπορεί να νιώθουν, επίσης, για άλλους λόγους στο περιθώριο».
Πρόβα της μικτής ομάδας Grasshopper Youth για την παράσταση «Το τέρας στον διάδρομο»
Η διαδικασία συμμετοχής είναι απλή. Τα σχολεία δηλώνουν συμμετοχή στη Στέγη και ακολουθεί επιλογή. Από αρχές Νοέμβρη ξεκινούν τα εβδομαδιαία εργαστήρια με καλεσμένους συνεργάτες – σκηνοθέτες, δραματουργούς, συγγραφείς – που αναλαμβάνουν συγκεκριμένα σχολεία. Όπως μας λέει η Σοφία Βγενοπούλου, «το φεστιβάλ ξεκίνησε ως divised theatre, επινοημένο θέατρο. Προηγείται συζήτηση και δουλειά με τα παιδιά. Τα κείμενα του αυτοσχεδιασμού προέρχονται από τα παιδιά κι εμείς κάνουμε τη δραματουργική επεξεργασία τους. Πλέον φιλοξενούμε στο φεστιβάλ δύο έργα συγγραφέων από το εξωτερικό και δύο έργα Ελλήνων συγγραφέων, που όμως και πάλι δουλεύουν ένα μήνα με τα παιδιά. Φέτος συνεργαστήκαμε με τον Ανδρέα Φλουράκη και το Χρήστο Χωμενίδη. Ο Χωμενίδης έκανε συναντήσεις με παιδιά από την πρώτη και δεύτερη γενιά μεταναστών στο 6ο ΕΠΑΛ Αθήνας και έχει γράψει ένα άκρως συγκινητικό έργο για το πώς είναι να μεγαλώνεις σαν Αλβανός στην Ελλάδα».
Για τη συνεργασία με τη Στέγη η σκηνοθέτης σχολιάζει: «Το εκπαιδευτικό τμήμα της Στέγης ανοίγεται προς την περιφέρεια, κι αυτό συνέβαλε στη φετινή επιλογή. Είναι ένα εκπληκτικό τμήμα που δεν ασκεί λογοκρισία, δεν έχει φόβο και αμυντικότητα. Είμαστε απόλυτα συνυπεύθυνοι με τη Μυρτώ Λάβδα και την Κάτια Αρφαρά, χωρίς να δουλεύουμε αυστηρά μέσα σε σχολικού τύπου θεατρικά πλαίσια».
Τι σημαίνει το φεστιβάλ και η δουλειά που γίνεται για τα ίδια τα παιδιά; «Το φεστιβάλ βοηθά στο να γνωρίσουν τον εαυτό τους, να δουν τα θέλω τους. Είναι μια χειραφέτηση απέναντι σε αυτά που επιβάλει το σχολείο και η οικογένεια. Συμμετέχουν με ενθουσιασμό, χαρά και κυρίως έκπληξη, ότι ανακάλυψαν κάτι που δεν το περίμεναν. Τα παιδιά δίνουν πολλά από την ψυχή τους. Ο λόγος είναι η αλήθεια τους που είναι απλά εκεί. Με τη δουλειά αυτή μαθαίνουν τη συνεργασία, τη συλλογικότητα, τον σεβασμό για τον άλλον, το μοίρασμα και την ευχαρίστηση που μπορεί να αντλείται από αυτό. Βγαίνει ένα κέρδος από το μοίρασμα: Το ότι δίνω χώρο, χωρίς να νιώθω ότι χάνω χώρο».
Πρόβα του 6ου ΓΕΛ Νέας Ιωνίας για την «Αντωνυμία» του Evan Placey
«Μέσω αυτής της ομαδικής προσπάθειας δίνονται ερεθίσματα στους εφήβους να ανακαλύψουν δεξιότητες και τρόπους επικοινωνίας και έκφρασης», λέει από την πλευρά της η Μυρτώ Λάβδα. «Η συλλογικότητα που αναπτύσσεται σε αυτές τις ομάδες με επίκεντρο την τέχνη είναι κάτι πολύ σπουδαίο, το οποίο υποδηλώνει τη δύναμη που μπορεί να έχει η τέχνη προς την κατεύθυνση της κοινωνικής συνοχής. Η κοινότητα των εφήβων αποτελεί έναν από τους βασικούς άξονες της εκπαιδευτικής πολιτικής μας και θα εξακολουθήσουμε να την αγκαλιάζουμε είτε μέσα από αυτό το θεσμό, είτε μέσα από άλλα εκπαιδευτικά προγράμματα που σχεδιάζουμε για τους πολίτες του αύριο. Η Στέγη ήταν, είναι και θα είναι πάντα δίπλα τους».
Ρωτώ τη Σοφία Βγενοπούλου, που εκτός από σκηνοθέτης είναι και παιδοψυχίατρος, για τη φοβερή και τρομερή εφηβεία και τα στερεότυπα που συνδέονται με αυτήν: «Το να φοβόμαστε την εφηβεία έχει την ψυχολογική του εξήγηση, πραγματικά η εφηβεία είναι φοβιστική ηλικία! Εμείς, οι γονείς, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια ηλικία που αφήσαμε πίσω μας, με ό,τι μας έχει αφήσει κι αυτή. Τα παιδιά μας μας προκαλούν, μας απορρίπτουν, ανατρέπουν δεδομένα και αντιλήψεις μας. Όλα αυτά είναι καλά, αρκεί να μην βάζουμε τρικλοποδιές και να ξέρουμε να τα διαχειριζόμαστε. Είναι μια ηλικία που μπορεί να γίνει καταστροφική και να τρομάζει, παράλληλα, όμως, είναι και εξαιρετικά δημιουργική. Είναι η ηλικία που οι νέοι ανακαλύπτουν τον εαυτό τους, διαγράφουν την πορεία τους, κάνουν τα δικά τους όνειρα πέρα από αυτά της οικογένειας και των άλλων. Είναι το δίλημμα, ποιος είμαι σε σχέση με τους άλλους και την οικογένειά μου. Και βέβαια είναι ο έρωτας, η οικειότητα και επαφή με το άλλο φύλο. Αυτά τους απασχολούν και είναι καθολικά, άσχετα από την ταξική καταγωγή. Αν κάτι βλέπω να μεταβάλλεται τα τελευταία χρόνια, είναι ότι πλέον είναι πολύ εντονότερη η ακαδημαϊκή πίεση. Δεν το είχα ξαναβιώσει. Τα παιδιά έχουν μεγάλη αγωνία για το μέλλον τους. Είναι μεγαλύτερη λόγω της κρίσης που έχει επηρεάσει τις οικογένειες. Το εκπαιδευτικό αριστείο μοιάζει να είναι η μόνη διέξοδος για μια καλύτερη ζωή…».
—
Info: Το Φεστιβάλ Εφηβικού Θεάτρου 2015 με θέμα «Περιφέρεια: απομόνωση ή προοπτική» πραγματοποιείται στη μικρή σκηνή της Στέγης Γραμμάτων & Τεχνών, από τις 23 έως τις 26 Απριλίου
Κεντρική φωτογραφία άρθρου από τις πρόβες των Εφήβων του Μικρού Θεάτρου Αγρινίου για την παράσταση «Οι λύκοι στη χώρα των τραυμάτων»
—
Δείτε επίσης:
– Σοφία Βγενοπούλου / Ομάδα Grasshopper “Στην οθόνη φως”, της Άννας Ρούτση
– Η Σοφία Βγενοπούλου στο ελculture.gr, συνέντευξη για το ελcTV
