Το καλοκαίρι του 2026, το Amalia Gardens Residency εγκαινιάζει την τρίτη του καλλιτεχνική φιλοξενία με τίτλο «Ξηρανθοί, Ριζωμένοι στην Πέτρα: Το Βοτανολόγιο του Αιγαίου», φέρνοντας κοντά επτά καλλιτέχνες στην Άνδρο. Οι Sergej Andreevski (Σκόπια), Αλέξης Αυλάμης (Αθήνα – Κεφαλονιά), Νίκος Κασκούρας (Αθήνα), Χρύσα Λιαρμακοπούλου (Αθήνα – Άνδρος), Satu Metsola (Χελσίνκι), Nikola Pijanmanov (Στρούμικα) και Maria Todeschini (Βενετία) ερευνούν το φυσικό τοπίο και τη χλωρίδα της Άνδρου, καλούμενοι να δημιουργήσουν νέα έργα τέχνης που επαναπροσδιορίζουν την έννοια ενός βοτανολογίου του μέλλοντος, μέσα από την παραμονή και την έρευνά τους στο Amalia Gardens Residency, στο Βιτάλι της Άνδρου.
Η καλλιτεχνική αυτή φιλοξενία κορυφώνεται με μια ομαδική έκθεση, η οποία θα εγκαινιαστεί την 1η Αυγούστου 2026 στο Πολιτιστικό Κέντρο Κοινότητας Μπατσίου και θα διαρκέσει έως τις 30 Αυγούστου. Η έκθεση θα είναι ανοιχτή στο κοινό με ελεύθερη είσοδο.
Ο Χάρης Σαββίδης, καλλιτεχνικός διευθυντής του residency και επιμελητής της έκθεσης, γράφει: «Ανάμεσα στις πέτρες και το λιγοστό χώμα του Αιγαίου, οι Ξηρανθοί γεννιούνται όχι από νερό, αλλά από μνήμη, επιμονή για ζωή και φως. Ένα τοπίο που φαίνεται ξερό, αλλά ανθίζει με σιωπηλές μορφές: αποξηραμένα άνθη, ραγισμένοι μίσχοι, αόρατες ρίζες που διασώζουν μυστικά της ζωής στη γη. Στους αιώνες, οι Ευρωπαίοι περιηγητές του 18ου και 19ου αιώνα—όπως ο Joseph Pitton de Tournefort, ο Richard Chandler, ο Edward Dodwell και ο Ludwig Ross—διέσχισαν την Ελλάδα και τα νησιά της, καταγράφοντας με έκπληξη την άγρια λιτότητα και την αρχαϊκή – πρωτόγονη ομορφιά του τόπου.
Ο Tournefort, ταξιδεύοντας στην Άνδρο το 1700, σημειώνει: “Rien n’est plussauvage que ces collines pierreuses, mais elles sont pleines d’aromates et d’ombres antiques” (Τίποτα πιο άγριο απ’ αυτά τα πετρώδη υψώματα, μα είναι γεμάτα αρώματα και αρχαίες σκιές.) Ο Dodwell, περιγράφοντας την ξηρασία του ελληνικού καλοκαιριού, γράφει: “The sun had burntevery blade of grass, and yet the land breathed an austere poetry, a solemnity of silence” (Ο ήλιος είχε καψαλίσει κάθε ίχνος χλόης, κι όμως η γη ανέδιδε μια αυστηρή ποίηση, μια επισημότητα της σιωπής.) Ο Chandler, παρατηρώντας έναν άγριο θάμνο να ξεπροβάλλει μέσα από αρχαίο ερείπιο, αναφέρει: “Nature has reclaimed what marble left behind” (Η φύση έχει διεκδικήσει ό,τι άφησε το μάρμαρο.)
Για εκείνους, η ελληνική φύση που αντίκρυζαν δεν ήταν πια το φόντο ενός πίνακα σε κάποιο μουσείο αλλά ο πρωταγωνιστής οργανισμός που μιλούσε σε τόνο ζωντανό, έντονο αλλά και πέτρινο, με τη γεύση του νέου και πρωτόγνωρου αλλά και τη μνήμη του τοπίου και της ιστορίας».
Oι δικοί μας «Ξηρανθοί» θα επιχειρήσουν να συνομιλήσουν με αυτή την παράδοση, αλλά όχι ως νοσταλγία. Μέσα από την ξηρασία, τη φθορά και τη σκόνη, αναζητούν μια νέα αισθητική, αυτή της αντοχής. Προσδοκούμε ένα βοτανολόγιο του μέλλοντος, όπου το αποξηραμένο δεν σημαίνει πεθαμένο, αλλά μεταμορφωμένο. Όπου η πέτρα και η ρίζα γίνονται αρχείο, σχέδιο, γλυπτική μορφή. Αυτή η άτυπη καταγραφή, μέσα από τη ματιά του κάθε καλλιτέχνη, φιλοδοξεί να γίνει ένας ύμνος στη λιτότητα και μια υπενθύμιση ότι ακόμη και στο πιο άνυδρο τοπίο – ουσιαστικά ή μεταφορικά – οι μορφές συνεχίζουν να γεννιούνται.
Η πρωτοβουλία
Η μνήμη δεν χάνεται. Απομακρύνεται από το φως, όπως μια παλιά φωτογραφία που κιτρινίζει και τσακίζει στις άκρες. Κι όμως, πάντα αρκεί μια αφορμή για να ξαναζωντανέψει. Ένας τόπος, μια μυρωδιά, ένα φως ή ένας ήχος μπορούν να επαναφέρουν όχι μόνο μια εικόνα, αλλά και το συναίσθημα που τη συνόδευε. Υπάρχουν όμως και μνήμες που δεν είναι δικές μας. Είναι εκείνες που μας παραδόθηκαν: οι αφηγήσεις των παππούδων, οι σιωπές των γονιών, οι παλιές φωτογραφίες, τα βιβλία, η μουσική… Είναι μνήμες που δεν βιώσαμε, αλλά κληρονομήσαμε. Και κάποια στιγμή έγιναν κι αυτές μέρος της ταυτότητάς μας.
Η τέχνη γεννιέται όταν η μνήμη, προσωπική ή κληρονομημένη, συναντήσει τον παρόντα χρόνο. Χρειάζεται σιωπή, παρατήρηση, υπομονή και κόπο. Χρειάζεται έναν τόπο όπου οι εμπειρίες και οι αφηγήσεις μπορούν να ωριμάσουν και να μεταμορφωθούν σε δημιουργία.
Το Amalia Gardens στο Βιτάλι της Άνδρου, ιδρύθηκε από τους αρχιτέκτονες Χάρη Σαββίδη και Πέννυ Βαλσαμίδου με την φιλοδοξία να γίνει αυτός ο τόπος. Ένα τοπίο που γίνεται αφορμή. Ένα καταφύγιο που προσφέρει στον καλλιτέχνη χρόνο να σταθεί, να παρατηρήσει, να ακούσει και να αναμετρηθεί με τις μνήμες του. Το αν αυτές θα μεταμορφωθούν σε δημιουργία, μόνο ο ίδιος μπορεί να το γνωρίζει. Εκείνο που έχει σημασία είναι να του δοθεί ο χρόνος και η ελευθερία να το αποκαλύψει.
