Από τις ουτοπίες της αρχαιότητας και την Πολιτεία του Πλάτωνα μέχρι τα κυβοργικά μανιφέστα, τον τεχνολογικό οπτιμισμό και τις δυστοπίες της εποχής μας, η ιστορία της ανθρωπότητας είναι διαρκώς διαποτισμένη από την αναζήτηση ενός καλύτερου κόσμου.
Η εικαστική έκθεση «Το όνειρο του Τάτλιν. Ουτοπίες. Η αιώνια επιστροφή», σε επιμέλεια του Δημήτρη Τρίκα, διερευνά αυτές τις διαδρομές της φαντασίας και της πολιτικής σκέψης, φωτίζοντας πώς η ουτοπία, άλλοτε ως ελπίδα και άλλοτε ως απειλή, εξακολουθεί να εμπνέει τον άνθρωπο να αναμετρηθεί με το παρόν και να οραματιστεί το μέλλον.
Η έκθεση φιλοξενείται στο Ωδείο Αθηνών, ένα εμβληματικό κτήριο-ουτοπία του μοντερνιστή αρχιτέκτονα Ιωάννη Δεσποτόπουλου, και συνοδεύεται από ένα εκτενές δημόσιο πρόγραμμα με ομιλίες, performances και καλλιτεχνικές δράσεις, σε συνεργασία με πανεπιστημιακά ιδρύματα και ερευνητικά εργαστήρια.
Συμμετέχοντες καλλιτέχνες/ιδες: Δημήτρης Αληθεινός, Δημήτρης Αμελαδιώτης, Φίλιππος Βασιλείου, Κωστής Βελώνης, Μπάμπης Βενετόπουλος, Βασίλης Βλασταράς, Στρατής Βογιατζής, Αντώνης Βολανάκης, Βασίλης Γεροδήμος, Νίκος Γιαβρόπουλος, Γιάννης Γρηγοριάδης – Γιάννης Ισιδώρου, Σοφία Δαμουλή, Αναστασία Δούκα, Γιώργος Δρόσος, Κατερίνα Ζαφειροπούλου, Θόδωρος Ζαφειρόπουλος, Πηνελόπη Θωμαΐδη, Νάντια Καλαρά, Φωτεινή Καλλέ, Μπάμπης Καραλής, Αναστάσης Καρράς, Ζήσης Κοτιώνης – Μαριάνθη Ευθυμίου, Άλεξ Λουλούδης, Αρχιτέκτονες της Φάλαινας & Αλεξάνδρα Μπίσα & The Pokari Project, Ειρήνη Μαντινάου, Αναστάσης Μελέτης, Νίκος Μόσχος, Ελένη Μουζακίτη, Μάνια Μπενίση, Κατερίνα Μπότσαρη, Νουράκο, Μαρία Παπανικολάου, Ντάνα Παπαχρήστου, Πηνελόπη Πετσίνη- Νίκος Παναγιωτόπουλος, Νίκος Ποδιάς, Πάνος Προφήτης, Δημήτρης Ρεντούμης, Κύριλλος Σαρρής (1950-2024), Φανή Σοφολόγη, Μάριος Σπηλιόπουλος, Αθανασία Τσάτσου, Γιώργος Τσεριώνης, Αθανασία Τσοπαναργιά, Μάρω Φασουλή, Μάριος Φούρναρης, Γιούλα Χατζηγεωργίου, Μάριος Χατζηπροκοπίου – Αντώνης Αντωνίου (video editing), ce_lab (Χρήστος Χαρίσης- Ελένη Μολύβα), Κώστας Χριστόπουλος, Poka Yio & Δημήτρης Δεσύλλας.
Προλεγόμενα
Στην εποχή της εικόνας, την οποία η αλήθεια είναι ότι λατρεύουμε να παρατηρούμε και να απολαμβάνουμε, η καταφυγή στον λόγο αποτελεί πρόκληση και ταυτόχρονα ανακούφιση. Είναι πρόκληση γιατί διαταράσσει την απόλαυση της εικόνας που εκπίπτει σε άκριτη χαύνωση και αυτοϊκανοποιούμενο ναρκισσισμό και ανακούφιση γιατί επαναφέρει σε πρώτο πλάνο την ανάγκη, άρα την αξία της δομής και του συγκροτημένου στοχασμού.
Υπ΄ αυτήν την έννοια το project «Το όνειρο του Τάτλιν. Ουτοπίες. Η αιώνια επιστροφή» συγκροτείται από τέσσερα διακριτά αλλά και εφαπτόμενα, αυτόνομα αλλά και συνομιλούντα μέρη: Το κτήριο του Ι. Δεσποτόπουλου με την ακριβή, πολύτιμη αρχιτεκτονική, λειτουργική, αισθητική αξία του. Τα έργα των καλλιτεχνών που συμμετέχουν και εκτίθενται με ιδιαίτερες προσδοκίες στα βλέμματα κοινού και κριτικής. Τα δεκάδες σώματα νέων ανθρώπων – σπουδαστών/τριών από τις σχολές του Ωδείου που κινούνται αυτοβούλως και καθημερινά στους χώρους, αλλά και που συμμετέχουν στο πρότζεκτ οργανωμένα. Το μεγάλο δημόσιο πρόγραμμα με τις δεκάδες ομιλίες και συζητήσεις που θέλει να καλύψει με τη μεγαλύτερη δυνατή πληρότητα τα πολλαπλά πεδία που σαν ψηφίδες μιας μεγαλύτερης σύνθεσης, συγκροτούν μια διαδρομή σκέψης για τις ιστορικές και τις μελλούμενες ουτοπίες που κινητοποιούν την ύπαρξη και δίνουν ζωή στον πλανήτη.
Το δημόσιο πρόγραμμα προηγείται των εγκαινίων της έκθεσης, γιατί θέλει να είναι ένα ισοβαρές συμβάν που ερευνά με τα δικά του μέσα τα ζητήματα του πρότζεκτ και λειτουργεί εισαγωγικά αλλά και σε έκταση για την κατανόηση εννοιών που το διαπερνούν. Ξεκινάει από την Παρασκευή 26 Σεπτεμβρίου και τρέχει πολύωρο, καθημερινά μέχρι και την πρώτη Οκτωβρίου ενώ θα συνεχιστεί μετά τα εγκαίνια της Πέμπτης 2 Οκτωβρίου, για τα τρία επόμενα Σάββατα, στις 11/10, στις 18/10 και στις 25/10, ολοκληρώνοντας τα κομμάτια του παζλ. Το αίτημα του όλου εγχειρήματος είναι οι performances επαγγελματιών καλλιτεχνών και σπουδαστών του Ωδείου Αθηνών, τα έργα και oι ομιλίες-συζητήσεις να κάνουν το κτήριο του Δεσποτόπουλου ένα εργαστήριο 36 ημερών για τις επιθυμίες και τις ουτοπίες.
Η Δημοκρατία ως πεδίο σύγκρουσης και ανάδειξης του λόγου των «υποτελών». Η πόλη ως πεδίο συμβίωσης ενός πολύχρωμου πλήθους ή πολλών πολύχρωμων πληθυσμών. Η τέχνη ως πεδίο ελεύθερης έκφρασης πέραν των δεσμών αγοράς, λογοκρισίας και ιδρυματικών οδηγιών. Τα ιστορικά και όχι μόνον πρόσωπα που μπορούν να εμπνεύσουν τη διαρκή κίνηση της σκέψης και της επιθυμίας. Τα ευαίσθητα και με ιδιαίτερο νόημα παραδείγματα που αποδεικνύουν ή αναιρούν την ύπαρξη μιας πραγματικά δημοκρατικής συμπεριληπτικής κοινωνίας, όπως η θέση των μεταναστών, προσφύγων και περιθωριακών κοινωνικών ομάδων. Η απόλυτη υπεραξία της φροντίδας του ατόμου, της κοινωνίας, του πλανήτη Γη, ως συγκροτητικό στοιχείο του πολιτεύματος που θέλουμε. Και εν τέλει η επίσης απόλυτη αξία της κριτικής σκέψης ακόμα και απέναντι στους εαυτούς μας, τα θέλω και στις ουτοπίες μας, συνθέτουν την θεματολογία που όλες, όλοι και όλα μαζί θα συζητήσουμε επί εννέα ημέρες και σχεδόν πενήντα ώρες…
Επιμελητικό σημείωμα
«Αν ένας χάρτης του κόσμου δεν περιλαμβάνει την Ουτοπία, δεν αξίζει ούτε μια ματιά μας, γιατί αφήνει απ’ έξω τη μοναδική χώρα στην οποία φτάνει πάντα η ανθρωπότητα. Κι όταν φτάνει εκεί η ανθρωπότητα, αγναντεύει πιο πέρα και, βλέποντας μια χώρα καλύτερη, σαλπάρει»
Όσκαρ Ουάιλντ
«Η ουτοπία δεν είναι, και δεν πρέπει να είναι, ένα είδος ανέφικτης τελειότητας, το απόγειο μιας συμμετρίας που, εάν εφαρμοστεί, θα είναι κάτι συνώνυμο με τον εφιάλτη, αλλά η διηνεκής εκδίπλωση και πραγμάτωση της ουσίας του ανθρώπου, η ανεμπόδιστη εξέλιξη των δημιουργικών ικανοτήτων του, η υπέρβαση των συγκεκριμένων κοινωνικών συνθηκών που αποτελούν τροχοπέδη της εξέλιξης, το ανέφικτο που τείνει να γίνει εφικτό»
Έρνστ Μπλοχ
«Α, κατάλαβα. Εννοείς την πόλη που εμείς ιδρύσαμε και που μόνο στα λόγια υπάρχει, γιατί δεν πιστεύω να βρίσκεται σε κανένα μέρος της Γης». Ο Πλάτωνας σε αυτό το χωρίο της Πολιτείας αναφέρεται σε μια πόλη, «επί γης ουδαμού». Πέρα από τις ατυχείς απόπειρες, ωστόσο, του Αθηναίου φιλοσόφου να εφαρμόσει επί Γης την Πολιτεία του, η σκέψη του αποτελεί πηγή έμπνευσης του αναγεννησιακού Τόμας Μορ για τη δική του Ουτοπία και άλλων σπουδαίων συγγραφέων ουτοπικών κειμένων όπως έχει έκτοτε καθιερωθεί να λέγονται με αφετηρία τον τίτλο του έργου του Μορ.
Έχει σημασία πάντως να σημειωθεί ότι ήδη από την πρώιμη νεωτερικότητα του 16ου αι. και μέχρι την κομμουνιστική ουτοπία του μαρξισμού, τα σχεδιάσματα αυτά δεν αντιμετωπίζονται ως απλές πνευματικές ασκήσεις και πολιτικοθρησκευτικού χαρακτήρα ενατενίσεις, αλλά αποτελούν ρεαλιστικές πολιτικές επιλογές για την υπέρβαση των αδιεξόδων του κοινωνικοπολιτικού βίου. Σταδιακά μετατρέπονται σε συμπαγείς πολιτικές προτάσεις οι οποίες συνοδεύονται από σαφές εφαρμοστικό σχέδιο. Αυτή η διαδρομή τουλάχιστον εμφανίζεται ως πρόθεση.
Από την Πολιτεία του Πλάτωνα και τις πρώτες χριστιανικές ουτοπίες μέχρι την κομμουνιστική ουτοπία και την σύγχρονη παραληρηματική φαντασίωση της μετοίκισης στον πλανήτη Άρη σε αναζήτηση ασφαλέστερου χώρου για να επιζήσει το ανθρώπινο είδος, έχουν καταγραφεί ευφάνταστες πολιτικές διαφυγές, ενίοτε μάλιστα και αιματηρές, από το προβληματικό «Εδώ και Τώρα».
Η εικαστική έκθεση «Το όνειρο του Τάτλιν. Ουτοπίες, η αιώνια επιστροφή», και το εκτενές, πλουραλιστικό δημόσιο πρόγραμμα που τη συνοδεύει αναζητούν, λοιπόν, την εικόνα – ή καλύτερα τις εικόνες – της ουτοπίας και έχουν στόχο να διερευνήσουν αυτές τις καταστάσεις-διαδρομές του ανθρώπινου νου όσο και τις υπαρξιακές, κοινωνικές και πολιτικές αναγκαιότητες που τις συντηρούν ως αέναα αιτήματα προς το μέλλον. Προφανώς έχει σημασία και ενδιαφέρον η ιστορικοποίηση του αιτήματος της Ουτοπίας, αλλά έχει μεγαλύτερη αξία ο σχετικός προβληματισμός στο σήμερα και στην μελλοντική προοπτική και αναγκαιότητα. Ουτοπίες ως Ευτοπίες αλλά και ως Δυστοπίες, ένα ισχυρό παρελθόν που συγκροτεί ήδη μια γήινη παράδοση και ένα μέλλον που φέρνει διερωτήσεις για τον μετα-άνθρωπο των νέων τεχνολογιών που θέλει να κυριαρχήσει στην ίδια του την εξέλιξη και να αντικαταστήσει οριστικά τον θεό, αλλά που μπορεί να υποχρεωθεί έως και στη μετοίκιση μετά τη «μεγάλη καταστροφή» ή μετά τις πολλές μικρότερες οικολογικές καταστροφές που εξελίσσονται ανεμπόδιστα και ραγδαία.
Αν ο Μπρούνο Λατούρ αναζητούσε, λίγο πριν φύγει από τη ζωή, διάδρομο για να προσγειωθούμε, διαπιστώνοντας όμως ότι αυτός ο πλανήτης δεν μας χωράει πλέον όλους ως αποτέλεσμα των δυσοίωνων αποφάσεων των πολιτικών και οικονομικών ελίτ (όπως ισχυρίζεται με επιχειρήματα στο «Πού να προσγειωθούμε», εκδ. Πόλις), η Ντόνα Χάραγουεϊ το 2025 θα γιορτάσει με όλους τους υπόλοιπους τα σαράντα χρόνια από το «Κυβοργικό μανιφέστο» της για «την Επιστήμη, την τεχνολογία και τον σοσιαλιστικό φεμινισμό στον ύστερο 20ο αιώνα». Η Αμερικανίδα φιλόσοφος και φεμινίστρια, διερευνά την ιδέα ότι η φύση επινοείται, δεν ανακαλύπτεται, ότι η αλήθεια κατασκευάζεται, δεν μας αποκαλύπτεται και υποστηρίζει ότι η ιδέα αυτή δίνει πλέον τον τόνο στην ιστορία και δείχνει τον δρόμο στην επιστήμη. Για την Χάραγουεϊ, το Κυβόργιο είναι ένα υβρίδιο οργανισμού και μηχανής που αντιπροσωπεύει παραβιασμένα σύνορα και απόπειρες συγχώνευσης απέναντι στις θεμελιώδεις διακρίσεις της νεωτερικότητας μεταξύ φύσης και πολιτισμού, επιστήμης και μυθοπλασίας, αρσενικού και θηλυκού…
Η ιστορία της ανθρωπότητας είναι γεμάτη από ουτοπίες και επιθυμίες που δεν ολοκληρώθηκαν ποτέ και ποτέ δεν θα πάψουν όμως να αποτελούν την καύσιμο ύλη που κινητοποιεί το υπαρξιακό και το συλλογικό φαντασιακό στο διηνεκές. Είναι αυτή η επιθυμία ζωής και κίνησης προς τα εμπρός, οι θραυσματικές και γοητευτικές διαδρομές με τις οποίες επιχειρείται η έξοδος από ένα αφασικό και άνυδρο «εδώ και τώρα» και η συνήθως απότομη διακοπή κάθε ελπίδας ολοκλήρωσης του «οράματος» που χαρακτηρίζει τον άνθρωπο και τον πολιτισμό του και είναι αυτή η σισύφεια μεν αλλά απόλυτα αναγκαία επιλογή του ανήσυχου, στοχαστικού και δημιουργικού Ανθρώπου που ορίζει σαν μοίρα την ύπαρξη του.
Οι καλλιτέχνες και οι καλλιτέχνιδες που συμμετέχουν στο project «To όνειρο του Τάτλιν. Ουτοπίες. Η αιώνια επιστροφή» μιλούν για τις ουτοπίες που νοηματοδοτούν τις ζωές των ατόμων, ξεκινώντας από το παρελθόν και τον πλούτο που επέδειξε η ανθρώπινη φαντασία και επιθυμία και φτάνοντας στο steampunk, το cybergpunk και τα μεγάλα υπαρξιακά, ηθικά, και πολιτικά ζητήματα/διλήμματα που προκύπτουν από την ελευσόμενη εποχή του μετα-ανθρώπου.
Σε κάθε περίπτωση θεωρούμε τα κινήματα του μοντερνισμού του 20 ου αι. με αιχμές το Νταντά και τον Σουρεαλισμό, το Μπαουχάουζ και την Ρωσική Πρωτοπορία, καθώς και το μεγάλο Συμβάν του Γαλλικού Μάη του ΄68, αλλά και το κυβοργικό μανιφέστο της Ντόνα Χάραγουεϊ, πυρηνικά στοιχεία της «υπόθεσης Ουτοπίες» και χαρακτηριστικά παραδείγματα της επιθυμίας του Δυτικού ανθρώπου για «αλλαγή» και «πρόοδο» με το όποιο ψυχικό κόστος είναι διατεθειμένος να καταβάλει προκειμένου να πετύχει τον απεγκλωβισμό του από το καπιταλιστικό μοντέλο ζωής, την δημιουργική αναταραχή, και την ουτοπική υπέρβαση… Στη χορεία των ουτοπιών συγκαταλέγεται φυσικά και ο τεχνολογικός οπτιμισμός αφού για τους υποστηρικτές του (με τις αφαιρέσεις που προϋποθέτει ο συλλογισμός τους) η τεχνολογία είναι το μέσον που με την καλή του χρήση λύνει ή θα λύσει τα μεγάλα προβλήματα της ανθρωπότητας.
Το Ωδείο Αθηνών αποτελεί κρίσιμο στοιχείο του project καθώς αναπαράγει το ύφος και τα προτάγματα του μοντερνισμού, αλλά πέραν του γενικού αρχιτεκτονικού του ενδιαφέροντος, το κτήριο καθαυτό, υπήρξε η προσωπική ουτοπία ενός μεγάλου μοντερνιστή αρχιτέκτονα, του Ιωάννη Δεσποτόπουλου, η οποία δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Η ενεργοποίηση του εμβληματικού αυτού κτηρίου συνιστά ένα δυναμικό σχόλιο του «σήμερα» σε μια διαρκή ουτοπία που μας έρχεται από την καρδιά του περασμένου αιώνα. Εξίσου σημαντικό όμως είναι ότι στο Ωδείο Αθηνών εκπαιδεύεται σε τρία πεδία της τέχνης, τη μουσική, το θέατρο και τον χορό, ένας σημαντικός αριθμός νέων ανθρώπων που είναι και τα ιδανικά υποκείμενα για να συμμετάσχουν στο προτεινόμενο project, κυρίως με κείμενα, από την περίοδο του μοντερνισμού – μιας περιόδου που επώασε τις ισχυρότερες ουτοπίες του 20ου αιώνα. Κατ’ αυτόν τον τρόπο παράλληλα με την εικαστική έκθεση θα παρουσιαστεί ένα δυναμικό καλλιτεχνικό πρόγραμμα, με μουσική, θέατρο και χορό που θα συμβάλλει σε μια ολιστική διερεύνηση του προτεινόμενου θέματος.
Δημήτρης Τρίκας
Αναλυτικό Πρόγραμμα
Παρασκευή 26/09, 16.00-21.00 – Αίθουσα Άρης Γαρουφαλής, α’ όροφος
Δημοκρατία: από την πειθάρχηση στην επιτήρηση. Θα μιλήσουν πάλι οι υποτελείς;
Ομάδα α’ – 16.00
Βίκυ Ιακώβου, αν. καθηγήτρια Σύγχρονης Πολιτικής Φιλοσοφίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο, «Μύθος ή ουτοπία; Από τον Σορέλ στον Μπένγιαμιν»
Δημήτρης Φούφουλας, δρ. Πανεπιστημίου Paris-Diderot, μεταδιδ. ερευνητής Πανεπιστημίου Κρήτης, «Ουτοπία, Πειθάρχηση, Δημοκρατία: Νέα από τον 19ο αιώνα»
Γιάννης Σταυρακάκης, καθηγητής Πολιτικών Επιστημών, ΑΠΘ, «Ουτοπία, Δημοκρατία, Λαϊκισμός: Χορογραφίες της πολιτικής νεωτερικότητας»
Άρης Στυλιανού, καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας, ΑΠΘ, «Ουτοπικές και Ρεαλιστικές Πολιτικές»
Ομάδα β’ – 18.30
Έλενα Τζελέπη, αν. καθηγήτρια φιλοσοφίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, «Κάποιες σκέψεις για την ετερότητα και τη Δημοκρατία»
Αντώνης Γαλανόπουλος, δρ. Πολιτικών Επιστημών, ΑΠΘ, Project Coordinator στο Ινστιτούτο Eteron, «Από την κρίση της φιλελεύθερης στην ανάδυση της αντιδραστικής Δημοκρατίας»
Γιώργος Κατσαμπέκης, επ. καθηγητής Πολιτικών Επιστημών, ΑΠΘ, «Δημοκρατία υπό πίεση: Διαφωνία και λογοδοσία σε καιρούς (αυταρχικού) κλεισίματος»
Δανάη Κολτσίδα, νομικός – πολιτική επιστήμονας, «Δημοκρατία στα χαρακώματα: στρατιωτικοποίηση εντός των τειχών»
Ομάδα γ’ – 20.00
Μαρίνα Πρεντουλή, ομ. καθηγήτρια Πολιτικών Επιστημών και Επικοινωνίας, Πανεπιστήμιο Ανατολικής Αγγλίας, «Μύθοι και Ουτοπία: Εκπαιδεύοντας την επιθυμία μας για ένα διαφορετικό μέλλον»
Πάνος Τριτσιμπίδας, δρ. Πολιτικών Επιστημών, ΑΠΘ, «Σκέφτονται οι υποτελείς Ουτοπίες;»
Δώρα Κοτσακά, δρ. Πολιτικής Κοινωνιολογίας, ΕΚΠΑ, University of ESSEΧ, UK, «Τεχνολογία και δημοκρατία στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης: ποιος ρωτά τους πολίτες;
Τα κοινά αγαθά και ο ρόλος τους στην ενίσχυση της δημοκρατίας»
Ρόδη Καγγελάρη, ψυχολόγος – εγκληματολόγος. Απεξάρτηση στο σωφρονιστικό σύστημα, «Εξάρτηση και απεξάρτηση στον καιρό της μηδενικής ανοχής. Από την ουτοπία της επιστροφής στη μήτρα, στην εφιαλτική πραγμάτωση της τοξικομανίας και της φυλάκισης, κι από τη δημοκρατία της ψυχοθεραπείας, στην τυραννία της ιατρικοποίησης»
Σάββατο 27/09 – Πολυχώρος Ω2
Για την Πόλη
(Αρχιτεκτονική, Πολεοδομία, Αρχαιολογία, σύγχρονος Πολιτισμός, Ετεροτοπίες, Κινήματα)
12.00 | Ομιλία/ παρουσίαση
Τηλέμαχος Ανδριανόπουλος, καθηγητής ΕΜΠ, «Ιωάννης Δεσποτόπουλος: 10+1 Αγορές»
12.30 – Α’ ομάδα
Μελίνα Αρβανίτη-Πολλάτου, αρχιτέκτονας, αρθρογράφος και αρχισυντάκτρια του archisearch.gr, «ΚατΟΙΚΕΙΝ: το σπίτι ως ουτοπία από το χθες στο σήμερα»
Κατερίνα Χριστοφοράκη, δρ. ΕΜΠ, Αρχιτέκτων Μηχανικός- Πολεοδόμος, «Επαναπροσδιορίζοντας την πόλη στο φως σύγχρονων αναγκών και προκλήσεων»
Κώστας Τσιαμπάος, αν. καθηγητής Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, ΕΜΠ, «Η Πόλη και τα όρια της αυτονομίας»
Μυρτώ Κιούρτη, αρχιτέκτονας, δρ. ΕΜΠ, «Αθήνα: Μια διαφορετική εκδοχή της Μοντέρνας ουτοπίας»
Μεταξία Μαρκάκη, επ. καθηγήτρια Αρχιτεκτόνων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, «Αρκαδία: Αστικά Οικο- φαντασιακά πέρα από την Πόλη»
Νίκη Σορβανή, δρ. Αρχιτεκτονικής με πρόσθετες σπουδές φύλου και ερευνήτρια φεμινιστικών και κουίρ προσεγγίσεων του χώρου, «Κουίρ αλλοτινές πόλεις»
15.00 – Β’ ομάδα
Η ουτοπία σήμερα
Αρχιτεκτονική, Λογοτεχνία, Τέχνη, Φιλοσοφία
Ντορέτ Παναγιωτοπούλου, δρ. της Architectural Association School of Architecture, «To Campo Marzio του Piranesi: μια ριζική αποκατάσταση μέσω του Montage-αντιπαράθεσης θραυσμάτων»
Κωνσταντίνος Πίττας, αρχιτέκτονας, δρ. του Πανεπιστημίου του Cambridge, ιδρυτής του KP office, «Ποιος έχει ανάγκη από ουτοπίες σήμερα;»
Γιάννης Τουρνικιώτης, υποψ. δρ. του Πανεπιστημίου της Σορβόννης, «Από την Ουτοπία στον Πολιτισμό. Το Φανταστικό Μουσείο»
16.15 – Γ’ ομάδα
Τι πήγε λάθος; Το Ελληνικό παράδειγμα
Ανδρέας Γιακουμακάτος, ομ. καθηγητής Ιστορίας, Κριτικής Ανάλυσης και Θεωρίας της Αρχιτεκτονικής, ΑΣΚΤ
Πάνος Δραγώνας, καθηγητής Αρχιτεκτονικού και Αστικού Σχεδιασμού, Πανεπιστήμιο Πατρών
Αμαλία Κωτσάκη, καθηγήτρια Αρχιτεκτονικής, αν. κοσμήτωρ, Πολυτεχνείο Κρήτης,
Σάσα Λαδά, ομ. καθηγήτρια Αρχιτεκτόνων, ΑΠΘ
18.00 – Δ’ ομάδα
Τι Πόλη θέλουμε;
Αντώνης Βραδής, αν. καθηγητής Αστικής Γεωγραφίας των Πανεπιστημίων St. Andrews (Σκωτία) και Oslo (Νορβηγία), «Η Ουτοπία μιας ελεύθερης Παλαιστινιακής πόλης. Σκέψεις από μια επίσκεψη στον προσφυγικό καταυλισμό της Νουρ Σαμς, στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη»
Πέννυ Κουτρολίκου, καθηγήτρια Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, ΕΜΠ, «Φανταχτερές δυστοπίες στη «νέα» Αθήνα»
Στέλιος Λεκάκης, επ. καθηγητής Μουσειολογίας, Ιόνιο Πανεπιστήμιο, «Μνημεία της τρυφερότητας» (η έννοια της ουτοπίας ως τρόπος λειτουργίας εντός της πόλης: Το παράδειγμα της «μικρής Bienalle» Κυψέλης – Πολυγώνου 2020- 4)
Ίρις Λυκουριώτη, καθηγήτρια Αρχιτεκτόνων, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, «Αχελώος»
Φαίδων Μουδόπουλος-Αθανασίου, μεταδιδ. ερευνητής Αρχαιολογίας, Barcelona Supercomputing Center, «Ένα ημερολόγιο ουτοπίας από τα ψηλά βουνά (1957-1963, Ιωάννινα – Ζαγόρι – Αθήνα)»
Δημήτρης Παπανικολάου, καθηγητής νεοελληνικών και πολιτισμικών σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, «Η καλή ζωή στην Omelas: Αφήγηση και αρχιτεκτονική, ουτοπία κι ενοχή»
Δημήτρης Πλάντζος, καθηγητής Αρχαιολογίας, ΕΚΠΑ, «Από- χαρτογράφηση. Σκέψεις για μια πόλη σε διαρκή μετάβαση: Για την Αθήνα του 21ου αιώνα»
Λουκάς Τριάντης, επ. καθηγητής Αρχιτεκτόνων, ΑΠΘ, πρόεδρος ΣΕΠΟΧ, «Πολεοδομικές ουτοπίες, κριτικοί αναστοχασμοί, δημιουργική φαντασία»
Κυριακή 28/09 – AiTHERION
Κινηματογράφος, ΜΜΕ και Χώρος
Μια φιλοσοφική, ιστορική και αισθητική προσέγγιση της έννοιας του χώρου μέσα από τον κινηματογράφο και τα μίντια
Συνδιοργάνωση: Γιώργος Αραμπατζής, Χρήστος Δερμεντζόπουλος
16.00- 21.00
Α’ ομάδα 16.00
Συντονισμός: Γιώργος Αραμπατζής, καθηγητής Φιλοσοφίας, ΕΚΠΑ, «Οντολογία και χώρος στον κινηματογράφο»
Μαρία Ανδρονίκου, δρ. Αρχιτεκτονικής και μεταδιδ. Αρχιτεκτονικής στον Κινηματογράφο, ΕΜΠ, καθηγήτρια της σχολής Σταυράκου
Λάμπρος Πιππής, υποψ. δρ. Φιλοσοφίας, ΕΚΠΑ
Νίκος Σαραφιανός, φιλόλογος, δρ. Φιλοσοφίας του Κινηματογράφου, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων
Β’ ομάδα 17.30
Συντοντισμός: Χρήστος Δερμεντζόπουλος, καθηγητής κοινωνιολογίας και ανθρωπολογίας της τέχνης, Πάντειο Πανεπιστήμιο, «Ιστορία και χώρος στον κινηματογράφο»
Αφροδίτη Νικολαΐδου, επ. καθηγήτρια Επικοινωνίας και ΜΜΕ, ΕΚΠΑ
Μαντώ Σπυροπούλου, δρ. Κοινωνιολογίας της Τέχνης, Université Paris 3 – Sorbonne Nouvelle
Χρήστος Τριανταφύλλου, δρ. Νεότερης και Σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας, ΕΚΠΑ
Γ’ ομάδα 19.00
Συντονισμός: Βασίλης Βαμβακάς, καθηγητής Κοινωνιολογίας της Επικοινωνίας τμ. ΜΜΕ- ΑΠΘ, “ΜΜΕ και χώρος”
Δέσποινα Χρονάκη, δρ. “Κουλτούρα, Ακροατήρια, Μέσα”, επιστημονική συνεργάτιδα και διδάσκουσα, Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ -ΕΚΠΑ “Η κουλτούρα των selfies. Παραγωγή και κατανάλωση και η έννοια του χώρου”
Οδυσσέας Γκαργκάνας , δρ. Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ, ΑΠΘ, «Διαφήμιση και ουτοπία»
Ιάσωνας Ζαρίκος, ιστορικός, μεταδιδ. ΕΚΠΑ, «Οικολογία-τεχνολογία-ουτοπία»
Δημήτρης Λάλλας, δρ. Κοινωνιολογίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο, «Μόδα και ουτοπία»
Δευτέρα 29/09 – Πολυχώρος Ω2
Να τελειώνουμε με τις Πρωτοπορίες (?)
(Τέχνη, Αγορά, Ουτοπία)
Α’ ομάδα 16.00
«Από το 1 της Spiegelgasse έως το 12 και από την rue Fontaine στην rue du Chateau: αποστάσεις που οι πρωτοπορίες δεν διένυσαν και μια κριτική που δεν έγινε”
Τηλέμαχος Δουφεξής – Αντωνόπουλος, εκδότης (affect), αρθρογράφος στο Hangover.gr
Παύλος Νικολακόπουλος, εικαστικός
Αλέξανδρος Πολυχρονόπουλος, αρχιτέκτονας designer, υποψ. δρ. Αρχιτεκτονικής, ΕΜΠ, αρχισυντάκτης sangay.gr
Β’ ομάδα 17.15
Γιώργος Τζιρτζιλάκης, ομ. καθηγητής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών Πανεπιστημίου Θεσσαλίας & καλλιτεχνικός σύμβουλος Ιδρύματος ΔΕΣΤΕ, «Αντι- Ουτοπία, ή η Ανθεκτικότητα του Απραγματοποίητου»
Φανή Παραφόρου, θεωρητικός τέχνης, μέλος ΕΔΙΠ τμ. Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, «Ουτοπικό σώμα και ποιητική του συγκεκριμένου»
Κωνσταντίνος Πρώιμος, επ. καθηγητής ιστορίας, θεωρίας και κριτικής της αρχιτεκτονικής, Πανεπιστήμιο Πατρών, “To άλμα στο κενό που δεν είναι άδειο και δεν είναι τίποτα»
Δημήτρης Σεβαστάκης, ζωγράφος, καθηγητής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, ΕΜΠ, «Στερεότυπα ρήγματα»
Ντάνα Παπαχρήστου, επ. καθηγήτρια στο τμήμα Πολιτισμού και δημιουργικών μέσων και βιομηχανιών, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, «Nous n’avons jamais été modernes: πρωτοπορία, καινοτομία, αριστεία, παλιοί σκύλοι και νέα κόλπα».
Γ’ ομάδα 19.00
Κώστας Ιωαννίδης, αν. καθηγητής θεωρίας και κριτικής της τέχνης, ΑΣΚΤ, «Prora: Ένας Παράδεισος στη Βαλτική»
Κατερίνα Μπότσαρη, εικαστικός, δρ. ΑΣΚΤ και εντεταλμένη διδάσκουσα, «Το Αντι- Σχέδιο. Περί Νομαδικού Χώρου…»
Ειρήνη Γερογιάννη, επ. καθηγήτρια Θεωρίας και Ιστορίας της τέχνης, ΑΣΚΤ, «Από τη συμμετοχή στην κοινωνική ευθύνη: η σύγχρονη τέχνη ως πεδίο ουτοπίας»
Έλλη Λεβεντάκη, ιστορικός τέχνης, υποψ. δρ. ΑΣΚΤ, επιμελήτρια εκθέσεων, «Επαγγελματίες της τέχνης στην Ελλάδα- μια σύγχρονη ουτοπία»
Τρίτη 30/09 – Αίθουσα Δραματικής- ισόγειο
Πρόσωπα της ουτοπίας για τον 21ο
Από τον Μαρξ στη Χάραγουεϊ
16.00 – 20.00
Χρίστος Ηλιόπουλος, επικ. καθηγητής φιλοσοφίας Deree – the American college of Greece, «Μεσσιανισμός και θραυσματικότητα: η Ουτοπία στη σκέψη των Βέιλ και Μπένγιαμιν»
Μαριλένα Καρρά, δρ. Φιλοσοφίας, Πανεπιστήμιο Τουλούζης – Ζαν Ζωρές, «Απτικές γλώσσες και ουτοπία στον Μπένγιαμιν»
Σπύρος Κουρούκλης, εκδότης (Στάσει Εκπίπτοντες), «Ο David Graeber και η εποχή της προεικονιστικής πολιτικής»
Γιώργος Κρανιδιώτης, δρ. Ιατρικής με MA Φιλοσοφίας στο ΕΚΠΑ, γιατρός του ΕΣΥ, «”Από τον καθένα ανάλογα με τις ικανότητές του, στον καθένα ανάλογα με τις ανάγκες του”: Αναζητώντας τις ρίζες της κομμουνιστικής ουτοπίας»
Μαρία Μούρτου-Παραδεισοπούλου, δρ. Φιλοσοφίας University of Sauthampton, μεταδιδ. ερευνήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, «Αιώνια επιστροφή και Ουτοπία»
Αλέξανδρος Παπαγεωργίου, κριτικός κινηματογράφου, «Από τον καπιταλιστικό ρεαλισμό στον ψυχεδελικό κομμουνισμό»
Γιώργος Παπαφράγκου, εντεταλμ. διδάσκων Πολιτικής φιλοσοφίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο, «Έρνστ Μπλοχ. Η διαλεκτική της ελπίδας»
Λίνα Χορδάκη, ιστορικός της επιστήμης, Princeton University, μεταδιδ. ερευνήτρια, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, «Το κυβόργιο στο εδώ και στο τώρα. Φεμινιστικές ουτοπίες και η απο-απολίθωση της τεχνοεπιστήμης»
Τετάρτη 01/10 – Αίθουσα Δραματικής- ισόγειο
Μεταναστευτικές κοινότητες και Ελληνική Πολιτεία
Α’ ομάδα – 16.00
Ουτοπίες της πολιτειότητας. Συζήτηση με αφορμή την ανθρωπολογική έρευνα NatBureau- Γραφειοκρατίες πολιτογράφησης
Κατερίνα Ροζάκου, επ. καθηγήτρια Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο
Δανάη Κοτσιώνη, ΜΑ Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, ερευνήτρια, Πάντειο Πανεπιστήμιο
Λαμπρινή Στύλιου, δρ. Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, μεταδιδ. ερευνήτρια, Πάντειο Πανεπιστήμιο
Ειρήνη Τουντασάκη, καθηγήτρια Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο
Β’ ομάδα – 18.00
Μιχάλης Αφολαγιάν, καλλιτέχνης, ιδρυτής του πολιτιστικού κέντρου αφρικανικής τέχνης και πολιτισμού ANASA,
Δημήτρης Δαλάκογλου, καθηγητής Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Vrije University Amsterdame, «Από την Ουτοπία στην Δυστοπία του Συνόρου: Φαντασιακές κοινότητες και πραγματικές αντικοινωνικότητες»
Δήμητρα Τζανάκη, επ. καθηγήτρια Κοινωνιολογίας του Φύλου, Πανεπιστήμιο Αιγαίου, «Το “Αμέτρητο Σώμα“ απέναντι στη λευκοπατριαρχική πολιτειότητα. Από τη Διακήρυξη του 1789 στο “Όνειρο του Τάτλιν” και τους Harraga του 21ου αιώνα»
Σάββατο 11/10 – AiTHERION
ζ) Ανταποκρίσεις από τον πλανήτη Γη
Κλιματική Αλλαγή / Φροντίδα / Συμπερίληψη / Όρια
16.00 – 20.00
Σοφία Βυζοβίτη, αρχιτέκτων, καθηγήτρια στο τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, Πολυτεχνική Σχολή Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, «Αστικά λιβάδια. Χτίζοντας μια νέα κουλτούρα κατοίκησης»
Πηνελόπη Θωμαΐδη, φωτογράφος ντοκιμαντέρ, «Οικολογίες κατοίκησης, κοινότητας και αντίστασης: Σημειώσεις πεδίου από τη ZAD της Notre-Dame-des- Landes»
Γεράσιμος Κακολύρης, αν. καθηγητής Φιλοσοφίας, ΕΚΠΑ, «Ουτοπία και φιλοξενία: Ζακ Ντερριντά και Ρενέ Σερέρ»
Γιώργος Κόκκινος, καθηγητής Ιστορίας και διδακτικής της, Πανεπιστήμιο Αιγαίου, «Ο Μπρούνο Λατούρ για το Ανθρωπόκαινο»
Μαρία Λούκα, ντοκιμαντερίστρια & σεναριογράφος, project coordinator στο Ινσττούτο Eteron, «Φροντίδα: από τις πολιτικές θεσμικής απαξίωσης και εμφυλοποίησης στην ανάγκη συλλογικοποίησης ως προϋπόθεση κοινωνικού μετασχηματισμού»
Θεοδότα Νάντσου, επικεφαλής πολιτικής WWF Ελλάς, «Κοινωνικές και πολιτικές προκλήσεις σε καιρό κλιματικής κρίσης»
Μάρω Πανταζίδου, κοινωνική ερευνήτρια – επιμελήτρια, «Δεν έχω χρόνο να φανταστώ κάτι καλύτερο: Χρόνος και φροντίδα για το μέλλον»
Αντρέας Χατζηδάκης, καθηγητής Μάρκετινγκ και καταναλωτικής κουλτούρας στο Royal Holloway University of London, «Εκπαιδεύοντας εναλλακτικές επιθυμίες»
Σάββατο 18/10 – AiTHERION
Ουτοπίες και Κριτική σκέψη
16.00
«Ουτοπία και ετεροτοπία- νήματα αντίστασης και κριτικής σε δυστοπικούς καιρούς»
Θανάσης Λάγιος, δρ. Φιλοσοφίας ΕΚΠΑ, Βάσια Λέκκα, επ. καθηγήτρια Κοινωνιολογίας ΤΕΑΠΗ- ΕΚΠΑ, Ανδρέας Μαράτος, ζωγράφος, δρ. Φιλοσοφίας & μεταδιδ. ερευνητής στο τμήμα Πολιτικής επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου
17.15
Αθηνά Αθανασίου, καθηγήτρια Κοινωνικής ανθρωπολογίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο, «H Ουτοπική Σκέψη ως Κριτική»
Φωτεινή Βάκη, αν. καθηγήτρια Ιστορίας της Φιλοσοφίας, Ιόνιο Πανεπιστήμιο, «Συζητώντας για την Ουτοπία σε δυστοπικούς καιρούς. Η επικαιρότητα της κριτικής θεωρίας»
Γιάννης Ευσταθίου, μεταδιδ. ερευνητής στο Ινστιτούτο Συγκρουσιακής Πολιτικής του Παντείου Πανεπιστημίου, «Τα όνειρα των Τούνελ: Σκάβοντας μια Disutopia, σφυρηλατώντας μια νομαδική πολεμική μηχανή»
Γιώργος Μωραΐτης, διδάσκων Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδας, «Για μια ουτοπία δίχως τέλος: Ο Ανοιχτός Μαρξισμός και η ελπίδα του αδύνατου»
Στέφανος Ρέγκας και Γιώργος Περτσάς, ακαδημαϊκοί υπότροφοι Ι.Φ.Ε.-ΕΚΠΑ, «Μποντριγιάρ εναντίον Ουτοπίας;»
Γιάννης Ρήγας, ανεξάρτητος ερευνητής, μέλος της ομάδας Ντελέζ & Γκατταρί, Απεδαφικοποιήσεις και Ριζώματα, «Ένα ανεπανάληπτο μέλλον»
Σάββατο 25/10 – AiTHERION
Τεχνο-ουτοπίες: Ψηφιακά Οράματα| Αχαρτογράφητα Μέλλοντα
16:00
Συντονισμός: Πατηνιώτης Μανώλης, καθηγητής Ιστορίας της Επιστήμης και της Τεχνολογίας, ΕΚΠΑ
Αγγελική Γαζή, αν. καθηγήτρια ΜΜΕ & Πολιτισμού, Παντείου Πανεπιστημίου,
“Ο ουτοπικός εαυτός και τα ψηφιακά σώματα της μετα ανθρώπινης εποχής”
Ισμήνη Γάτου, μεταδιδ. ερευνήτρια στις Σπουδές Μέσων και Πολιτισμού, «Χωρικές Ουτοπίες»
Ελένη Τσατσαρώνη, υποψ. δρ. σε θέματα Τεχνητής Νοημοσύνης, «Κυβερνοτοπίες»
Πένυ Παπαγεωργοπούλου, μεταδιδ. ερευνήτρια στις Σπουδές Μέσων, «Ανθρωποτοπίες»
Λέανδρος Κυριακόπουλος, επ. καθηγητής Κοινωνιολογίας του Τεχνοεπιστημονικού Πολιτισμού, ΕΚΠΑ, «Αρνητικές Ουτοπίες»
Live μουσική performance
Φωτεινή Τρυφεροπούλου, sound artist, μέλος του Κέντρου Σύγχρονης Μουσικής Έρευνας (ΚΣΥΜΕ), «Κοσμικά Ηχοτοπία»
Performances
Δημήτρης Αμελαδιώτης,
«Πελάγη ευτυχίας», Παρασκευή 26/09, α’ όροφος – 18.30,
Σάββατο 11/10, AiTHERION- 18.30
Φανή Σοφολόγη, «Καθώς έφευγε ο Hakim Bey γύρισε και μας κοίταξε», Τρίτη 30/09 – 19.00,
Σάββατο 18/10 – 19.00, AiTHERION
Αθανασία Τσάτσου
«Ο Αιδοίος», Δευτέρα 29/09, Τετάρτη 08/10, Σάββατο 11/10, Περιστύλιο – 19.00
Αθανασία Τσοπαναργιά
«Το όνειρο της Αθανασίας», Σάββατο 04/10, Τετάρτη 08/10, φουαγιέ α’ ορόφου- 19.00
Φίλιππος Βασιλείου
«Γραμμική Α – Σώμα, ήχος, γραφή..», Παρασκευή 31/10 , Σάββατο 01/11,
Περιστύλιο – 20.00-20.30
Φωτεινή Καλλέ
«Παράτολμος ισχυρισμός», Σάββατο 01/11, Περιστύλιο – 18.00-19.00
Μάριος Χατζηπροκοπίου, μαζί του Βίκυ Κυριακουλάκου και Δέσποινα Χατζηπαυλίδου
«Schrebermachine», Σάββατο 01/11, AiTHERION
Σχολή Χορού του Ωδείου Αθηνών
«Ways of Seeing Vol.2», Παρασκευή 03/10, Σάββατο 04/10, Αίθουσα Black Box
«Ο Τελευταίος Άνθρωπος», Σάββατο 11/10, 18/10, 25/10, Αίθουσα Χορού
AiTHERION
“Φαντασία, Λόγος και Ουτοπία”
Μια φιλοσοφική εμπειρία στο AiTHERION
Για μία ώρα, οι επισκέπτες θα ζήσουν μια συλλογική φιλοσοφική εμπειρία και θα οραματιστούν έναν κόσμο που δεν υπάρχει ακόμη. Θα στοχαστούν, θα συζητήσουν και θα αποφασίσουν σε ποια πολιτεία θα ήθελαν να ζήσουν.
Ημερομηνίες και ώρες
18/10 14.30 έως 15.30
25/10 14.30 έως 15.30
1/11 17.00 έως 18.00
