Ο χώρος τέχνης ENOIKOS παρουσιάζει από τις 26 Απριλίου την πρώτη αναδρομική έκθεση της Στέλλας Μπακατσή, σε επιμέλεια του Χριστόφορου Μαρίνου.
Η Στέλλα Μπακατσή ανήκει στις πιο διακριτές παρουσίες της σύγχρονης ελληνικής κεραμικής. Το έργο της αναπτύσσεται επί πέντε δεκαετίες στο γόνιμο όριο ανάμεσα στην κεραμική, τη γλυπτική και την εγκατάσταση, διαμορφώνοντας μια προσωπική εικαστική γλώσσα με έντονη αίσθηση υλικότητας, αφαιρετική πειθαρχία και σαφή γλυπτικό προσανατολισμό. Ο πηλός λειτουργεί στη δουλειά της ως πρωταρχική ύλη, ως πεδίο μνήμης και ως μέσο στοχασμού πάνω στη ζωή, τον χρόνο, τη φθορά και τη μεταμόρφωση.
Στις μινιμαλιστικές κεραμικές μορφές της, το ανθρώπινο σώμα αποκτά συμπαγή, αυστηρό και σχεδόν ιερατικό χαρακτήρα. Οι μορφές, άλλοτε μεμονωμένες και άλλοτε τοποθετημένες σε ομάδες, ανακαλούν τη λιτότητα των κυκλαδικών ειδωλίων. Οι αποστάσεις ανάμεσά τους, οι σιωπηλές έλξεις, η σχέση σώματος και ύλης, ανθρώπου και περιβάλλοντος, αποτελούν σταθερές της καλλιτεχνικής της σκέψης.
Κομβικό σημείο της πορείας της υπήρξε η έκθεση «Γη, νερό, φωτιά» στην «Ώρα» το 1992. Τα τρία στοιχεία του τίτλου, θεμελιώδη για την κεραμική διαδικασία, οργανώνουν μια αλληλουχία γέννησης, πλάσης και μετουσίωσης. Η γη συνδέεται με την πρωταρχική ύλη και τη γονιμότητα, το νερό με τη ροή και το άμορφο, η φωτιά με τον μετασχηματισμό και την κάθαρση. Το ισχυρό συμβολικό φορτίο αυτών των στοιχείων αποτυπώθηκε σε επιτοίχιες και επιδαπέδιες συνθέσεις, καθώς και σε γλυπτικές φόρμες με τραχιά, ματ επιφάνεια, μέσα από τις οποίες η καλλιτέχνιδα αναζήτησε την ανάσα της γης, τη μνήμη της βλάστησης, τη φθορά του χρόνου και την ιδέα της επιστροφής στη μήτρα της ύλης.
Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 και για περίπου μια πενταετία, η Μπακατσή εργάστηκε πάνω στην ενότητα «Ροές», ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια της πορείας της. Πλάθοντας με τα χέρια της μικρές πήλινες σφαίρες και συνδέοντάς τες με κηροκλωστές, συνέλαβε μια ενότητα έργων που παρακολουθεί τον κύκλο της ζωής, από τη γέννηση και τη νιότη έως τη φθορά, το μεταίχμιο και τον θάνατο. Η επαναληπτική χειρονομία αποκτά εδώ τελετουργική ένταση και καταλήγει σε γλυπτικές εγκαταστάσεις που καλούν τον θεατή σε περισυλλογή και αναστοχασμό. Στις «Ροές», η ύλη διατηρεί το βάρος της και μετατρέπεται συγχρόνως σε φορέα υπαρξιακής εμπειρίας.
Στα μεταγενέστερα έργα της, η ματιά της γίνεται πιο ενδοσκοπική και στρέφεται προς τον αόρατο κόσμο της βιολογίας και της γενετικής. Η ενότητα «Μέσα από τον φακό» (2003–2009) προσεγγίζει επινοητικά τον μικρόκοσμο των κυττάρων, των μικροοργανισμών και των πρωτεϊνικών δομών, συνδέοντας την επιστημονική παρατήρηση με την εικαστική μορφοποίηση. Με συρμάτινα πλέγματα και πήλινες μικρομορφές που παραπέμπουν σε κύτταρα, βακτήρια, έμβρυα και σπερματοζωάρια, η Μπακατσή δημιουργεί συνθέσεις όπου ο μικρόκοσμος συναντά τον μακρόκοσμο. Στα «Ίχνη αναπνοών», η έννοια του αποτυπώματος αποκτά νέα ένταση: γόπες, φίλτρα και πακέτα τσιγάρων μετασχηματίζονται σε έργα μικτής τεχνικής που εγγράφουν πάνω στην ύλη το ίχνος της ίδιας της ζωής.
Στην τελευταία της ενότητα, «Κρίκοι της αλυσίδας της ζωής», η Μπακατσή εστιάζει στην αλληλεξάρτηση ανθρώπων, ζώων και φυτών. Όπως σημειώνει η ίδια, ο άνθρωπος, παρά την ανεπτυγμένη νοητική του ικανότητα, αποδεικνύεται συχνά το πιο επικίνδυνο ον, τόσο απέναντι στους άλλους ανθρώπους όσο και απέναντι στο φυσικό περιβάλλον. Η βαρβαρότητα εις βάρος των ζώων και η εγκληματική αδιαφορία για τη χλωρίδα στρέφονται τελικά εναντίον του ίδιου, αφού ο άνθρωπος αποτελεί έναν μόνο κρίκο στην αλυσίδα της ζωής. Οι γραφές που ενσωματώνονται στα έργα της παραπέμπουν στην κοινή γενετική καταγωγή ζώων, φυτών και ανθρώπων.
Η αναδρομική έκθεση στον ENOIKOS συγκεντρώνει αντιπροσωπευτικά έργα από τη μακρά διαδρομή της Στέλλας Μπακατσή και φωτίζει τη συνοχή, την ευαισθησία και την πνευματική ένταση ενός έργου αφοσιωμένου στην ύλη, στη μορφή και στις θεμελιώδεις εμπειρίες της ζωής.
Βιογραφικό
Η Στέλλα Μπακατσή γεννήθηκε στα Τρίκαλα το 1945. Ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών (1964–1968) και την τέχνη της κεραμικής στο Central London Institute of Adult Education (1974–1977). Από το 1977, όταν εγκατέστησε το εργαστήριό της στην Αθήνα, ακολούθησε μια σταθερή και ιδιότυπη πορεία στο πεδίο της σύγχρονης ελληνικής κεραμικής. Έχει τιμηθεί με βραβεία στην Πανελλήνια Έκθεση Κεραμικής στο Μαρούσι το 1993, το 1996 και το 1997, ενώ είναι μέλος της International Academy of Ceramics από το 1999 και του Επιμελητηρίου Εικαστικών Τεχνών Ελλάδας. Στις ατομικές της εκθέσεις περιλαμβάνονται η πρώτη της παρουσίαση στο Καλλιτεχνικό Πνευματικό Κέντρο «Ώρα» στην Αθήνα το 1980, μαζί με τις Meredith Green και Κάρολιν Ηλιού, η έκθεση «Γη, νερό, φωτιά» στον ίδιο χώρο το 1992, η παρουσίασή της στην Attilio – Οικεία Τέχνη το 1994, οι δύο εκθέσεις της στον Μύλο στη Θεσσαλονίκη το 1996 και το 2000, οι «Ροές» στη Red Gallery στην Αθήνα το 2007, οι δύο παρουσιάσεις της ενότητας «Μέσα από τον φακό» στο Ίδρυμα Ευγενίδου και στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αίγινας το 2011, καθώς και τα «Ίχνη αναπνοών» στην αίθουσα τέχνης Τεχνοχώρος το 2013. Παράλληλα, έχει συμμετάσχει σε πολυάριθμες ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, σε χώρες όπως η Αγγλία, η Ιταλία, η Δανία, η Φινλανδία, η Ελβετία, το Βέλγιο και η Νότια Κορέα. Από τις πιο πρόσφατες και χαρακτηριστικές συμμετοχές της ξεχωρίζει η παρουσία της στη διπλή ομαδική έκθεση σύγχρονης κεραμικής «Οραματιστές του χθες, Δάσκαλοι του σήμερα / Η γενιά του ’50», στο Βιομηχανικό Μουσείο Τομάτας «Δ. Νομικός» στη Σαντορίνη, το 2024. Το 2026 παρουσιάζεται στον χώρο τέχνης ENOIKOS, στον Άλιμο, η πρώτη αναδρομική έκθεσή της.
