«Το έπος της Ανατολής στη φαντασία των Ελλήνων: Η Μικρασιατική Καταστροφή στη λογοτεχνία του Μεσοπολέμου» στην Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών

στη φαντασία των Ελλήνων_ Η Μικρασιατική Καταστροφή στη λογοτεχνία του Μεσοπολ

Η έκθεση κινείται γύρω από τέσσερις θεματικούς άξονες που ακολουθούν τη λογοτεχνική παραγωγή του Μεσοπολέμου ανά δεκαετία

20 Οκτωβρίου
- 20 Φεβρουαρίου, 2023

Η έκθεση «Το έπος της Ανατολής στη φαντασία των Ελλήνων: Η Μικρασιατική Καταστροφή στη λογοτεχνία του Μεσοπολέμου» παρουσιάζεται από τις 20 Οκτωβρίου έως τις 20 Φεβρουαρίου στην Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα.

Με αυτή την έκθεση η Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών τη συμπλήρωση των εκατό χρόνων από τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Η καταλυτική επίδραση της Μικρασιατικής Καταστροφής στο πνεύμα και την ψυχή της γενιάς που ωρίμασε στα χρόνια του Μεσοπολέμου θα καθορίσει την πνευματική παραγωγή των εκπροσώπων της λεγόμενης Αιολικής αιγαιοπελαγίτικης σχολής της Γενιάς του ’30, όπως και των άλλων προσφύγων πεζογράφων και ποιητών αυτής της περιόδου.

Το έπος της Ανατολής στη φαντασία των Ελλήνων
Ο Γιώργος Θεοτοκάς στο μπαλκόνι του σπιτιού του, γωνία Βαλαωρίτου και Αμερικής, 1930. ΑΣΚΣΑ Αρχεία, Αρχείο Γιώργου Θεοτοκά

Η έκθεση, την οποία επιμελήθηκε η Ναταλία Βογκέικωφ-Brogan, διευθύντρια των Αρχείων της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, σε συνεπιμέλεια με την ιστορικό Νατάσα Λαιμού, περιλαμβάνει περισσότερα από 200 εκθέματα, τα περισσότερα από τα οποία παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο κοινό με μια σκηνογραφία, σχεδιασμένη από την Παρασκευή Γερολυμάτου και τον Ανδρέα Γεωργιάδη από τη Μικρή Άρκτο.

Η έκθεση κινείται γύρω από τέσσερις θεματικούς άξονες που ακολουθούν τη λογοτεχνική παραγωγή του Μεσοπολέμου ανά δεκαετία. Ο πρώτος θεματικός άξονας αφορά σε μυθιστορήματα που γράφτηκαν στην πρώτη δεκαετία του Μεσοπολέμου, αμέσως μετά την Μικρασιατική Καταστροφή, αντλώντας έμπνευση είτε από τα χαρακώματα του Μεγάλου Πολέμου (Η ζωή εν τάφω του Στράτη Μυριβήλη), είτε από ιστορίες αιχμαλωσιών μετά τη νίκη των Τούρκων στον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1919-1922 (Το Νούμερο 31328 του Ηλία Βενέζη).

Το έπος της Ανατολής στη φαντασία των Ελλήνων
Το 1919 ο Μυριβήλης θα παντρευτεί στο Δικελί την αγαπημένη του Ελένη Δημητρίου, δασκάλα, η οποία θα τον ακολουθήσει σε πολλές από τις μεταθέσεις στη Μικρασιατική Εκστρατεία. Το πρώτο τους παιδί, η Χάρη, θα γεννηθεί στο Εσκί Σεχίρ. ΑΣΚΣΑ Αρχεία, Αρχείο Στράτη Μυριβήλη

Ο δεύτερος θεματικός άξονας επικεντρώνεται στην παραγωγή της δεκαετίας του 1930, με τη δημοσίευση των πρώτων προσφυγικών μυθιστορημάτων, όπως Οι Πρώτες Ρίζες της Τατιάνας Σταύρου (1936) και η Γαλήνη του Ηλία Βενέζη (1939), ή έργων σε ποιητικό λόγο, όπως το Μυθιστόρημα του Γιώργου Σεφέρη (1935).

Η λογοτεχνική παραγωγή της δεκαετίας του 1940, ο τρίτος θεματικός άξονας της έκθεσης, στρέφεται σε ένα είδος μαγικού ρεαλισμού κατεχόμενου από νοσταλγία για τον χαμένο παράδεισο της Ανατολής. Το χρονικό μιας πολιτείας (1938) του Παντελή Πρεβελάκη, ο Λεωνής (1940) του Θεοτοκά, η Αιολική γη (1943) του Βενέζη και η Παναγιά η Γοργόνα (1949) του Μυριβήλη, όλα γραμμένα τις παραμονές ή κατά τη διάρκεια του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, θα κλείσουν το πρώτο κεφάλαιο της Μικρασιατικής Καταστροφής στην ιστορία της ελληνικής λογοτεχνίας.

Το έπος της Ανατολής στη φαντασία των Ελλήνων
Προσωπογραφία του νεαρού Γιώργου Σεφέρη από τον Μικρασιάτη ζωγράφο Ευάγγελο Ιωαννίδη (1868-1942). Παστέλ, 1917. Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου

Η έκθεση ολοκληρώνεται με τον τέταρτο και τελευταίο άξονα της αφήγησης, το Έπος του Άλλου, που εστιάζεται στο αποτύπωμα που άφησε ο ελληνοτουρκικός πόλεμος (1919-1922) στην τουρκική λογοτεχνία του Μεσοπολέμου, κυρίως στα έργα συγγραφέων, όπως η Halide Edip και ο Yakup Kadri Karaosmanoğlu. Επιχειρείται μία εισαγωγική αλλά και περιεκτική παρουσίαση του ποικιλόμορφου λογοτεχνικού απόηχου στην Τουρκία της κοινής ιστορικής εμπειρίας που σημάδεψε τις δύο χώρες, αλλά που ο κάθε λαός βίωσε και αποτύπωσε στη μνήμη του τόσο διαφορετικά.

Στην έκθεση που βασίστηκε σε σπάνιο και άγνωστο στο ευρύ κοινό υλικό από τα αρχεία των τεσσάρων δημιουργών (Μυριβήλη, Βενέζη, Θεοτοκά και Σεφέρη) παρουσιάζονται: ημερολόγια, αλληλογραφία, εφημερίδες, φωτογραφίες, ζωγραφιές, χειρόγραφα, όπως και δυσεύρετες πρώτες εκδόσεις που βρέθηκαν είτε στα προσωπικά τους αρχεία, είτε στις συλλογές της Γενναδείου Βιβλιοθήκης ή σε ιδιωτικές συλλογές, όπως στην περίπτωση των Τούρκων συγγραφέων.

Το έπος της Ανατολής στη φαντασία των Ελλήνων
Υδατογραφία του Γιώργου Θεοτοκά, Κωνσταντινούπολη, 1919 περίπου. ΑΣΚΣΑ Αρχεία, Αρχείο Γιώργου Θεοτοκά

Και όπου η αφήγηση δεν εύρισκε το ταίρι της στο υλικό των αρχείων της Αμερικανικής Σχολής, οι επιμελήτριες απευθύνθηκαν στους απογόνους των πρωταγωνιστών της έκθεσης, οι οποίοι δάνεισαν γενναιόδωρα αντικείμενα από τα οικογενειακά τους αρχεία.

Ενδεικτικά αναφέρεται ότι για πρώτη φορά εκτίθεται το ντενεκεδένιο νούμερο 31328 (με αραβικά ψηφία) που χάρισε στον Βενέζη την ελευθερία από τα τάγματα εργασίας των Τούρκων.

Αποφεύγοντας συνειδητά να εστιάσει στη Γενιά του ’30 (καθώς η Μικρασιατική Καταστροφή δεν αποτέλεσε πρωταρχική πηγή έμπνευσης για τους περισσότερους εκπροσώπους της, παρά μόνο για όσους είχαν βιώσει από κοντά τα γεγονότα του 1922), η έκθεση που αναπτύσσεται οριζόντια για το ευρύ κοινό και σε βάθος για το εξειδικευμένο.

Το έπος της Ανατολής στη φαντασία των Ελλήνων
Μακέτα για το εξώφυλλο της μεταπολεμικής έκδοσης του Η δασκάλα με τα χρυσά μάτια, από τη ζωγράφο και εικαστικό Δέσποινα Μεϊμάρογλου (1944-). ΑΣΚΣΑ Αρχεία, Αρχείο Στράτη Μυριβήλη

Σε καμία περίπτωση δεν φιλοδοξεί να εξαντλήσει το πλούσιο θέμα της μικρασιατικής λογοτεχνίας που στην παρούσα έκθεση περιορίζεται, εξαιτίας του διαθέσιμου αρχειακού υλικού, στα χρόνια του Μεσοπολέμου. Ούτε καλύπτει όλες τις φωνές. Το κενό αυτό αναλαμβάνει να καλύψει στον κατάλογο της έκθεσης το εισαγωγικό κείμενο του Χαράλαμπου Καράογλου.

Στον κατάλογο επίσης που εκδόθηκε από τη Μικρή Άρκτο, περιλαμβάνεται και μια ανθολογία κειμένων, με αποσπάσματα λογοτεχνικών κειμένων από τους πιο αντιπροσωπευτικούς δημιουργούς της περιόδου του Μεσοπολέμου, Έλληνες και Τούρκους, προσφέροντας μια πρόγευση της διαχρονικής αξίας των έργων τους.

Cover photo ∗Πορτρέτο του Μυριβήλη από τον Φώτη Κόντογλου, 1923, ΑΣΚΣΑ Αρχεία, Αρχείο Στράτη Μυριβήλη

 

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ

20 Οκτωβρίου – 20 Νοεμβρίου

Ώρες λειτουργίας:

Τετάρτη, Παρασκευή, Σάββατο, Κυριακή | 12:00-18:00

Πέμπτη | 16:00-22:00

Τιμή εισιτηρίου:

Είσοδος ελεύθερη

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Κάθε Σάββατο θα λαμβάνετε στο e-mail σας το newsletter του ελc με τις προτάσεις μας για την εβδομάδα!

Podpourri. Ιστορίες που ακούγονται

Ακολουθήστε το ελculture.gr στο Google News

το ελculture σας προσκαλεί σε εκδηλώσεις

ΓΡΑΨΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΟΥ

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.