13 Μαρτίου, 2023 •

Mπολιάζοντας την καθαρότητα με χρώμα. Εθνικισμός κι εθνικές.

Κείμενο: Kατερίνα Παρρή

Εκεί που μετρούν τα γκολ

Καθώς τελειώνει η φάση των ομίλων και οι 32 ομάδες γίνονται 16, η ποικιλομορφία θα περιοριστεί δραστικά. Στην φάση των ομίλων βλέπεις να αναμετρώνται μεταξύ τους άνθρωποι όλων των ηπείρων, όλων των χρωμάτων, όλων των σχημάτων, όλων των καλουπιών, βλέπεις μια φυλετική πανσπερμία, απολαμβάνεις το πόσο διαφορετικοί εξωτερικά είμαστε μεταξύ μας οι άνθρωποι και ταυτόχρονα πόσο ίδιοι. Η φάση των ομίλων είναι πάντα περισσότερο εκείνη όπου οι «συνήθεις ύποπτοι» αποκλείουν διάφορους ποδοσφαιρικά «περίεργους», δίχως τους περίεργους όμως το μουντιάλ δεν θα ήταν πολιτισμικά αυτό που είναι, θα ήταν ένα κλειστό ελιτίστικο κλαμπ.

«Και τα γκολ που γιορτάζονται είναι γκολ που μέτρησαν»

Το φετινό μουντιάλ πέφτει σε μια περίοδο, όπου τόσο γενικότερα το κλείσιμο στον εθνικό εαυτό και οι εθνικισμοί δίνουν και παίρνουν (από την εποχή Τραμπ στις ΗΠΑ ως το Brexit και τις ολοένα και περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες που στρέφουν προς τα ακροδεξιά και τα ξενοφοβικά), όσο και ειδικότερα στην Ελλάδα με την αρχική συμφωνία για το Μακεδονικό μπαίνουν ξανά με έμφαση στο τραπέζι ζητήματα ιστορικής συνέχειας, ταυτότητας και εθνικής καθαρότητας. Η συμφωνία των Πρεσπών περιγράφεται από τις αντιπολιτεύσεις κι από σημαντική μερίδα πολιτών και των δύο χωρών από απαράδεκτη στην καλύτερη περίπτωση ως προδοτική στη χειρότερη, καθώς και στις δύο χώρες θεωρούν ότι με τη συμφωνία εκχωρούνται ιστορικά ιερά και όσια. Κι όταν ρωτάς, μήπως δεν γίνεται να έχουν δίκιο και οι μεν και οι δε, μήπως τα πράγματα έχουν μια κάπως πιο περίπλοκη ιστορική διάσταση, σου απαντούν ότι είναι η άλλη πλευρά που έχει παραπλανηθεί και δεν έχει μάθει τη σωστή Ιστορία, καθώς εδώ έχουμε αυτονόητα μάθει τη σωστή.

Οπότε θα αναρωτηθεί κανείς, μήπως ρε παιδί μου όσοι από εμάς θέλουμε να παίρνουμε όσο το δυνατόν μεγαλύτερες αποστάσεις από εθνικισμούς, θα έπρεπε να πάρουμε μια αναστοχαστική απόσταση κι από ένα πανηγύρι εθνικών ύμνων, σημαιών και συμβολικών μαχών ανάμεσα σε έθνη – κράτη, ή τουλάχιστον να αναρωτηθούμε για τα συστατικά και τις συνδηλώσεις του πάθους για την επικράτηση της εθνικής σου ομάδας;

Μπορεί κανείς να πει ότι αν θα θέλαμε κάποτε να χτυπήσουμε το πρόβλημα στη ρίζα του, θα έπρεπε οι εθνικοί ύμνοι να μην τραγουδιούνταν με τόση συγκίνηση. Και μπορεί πράγματι τα περισσότερα κράτη να συνοδεύουν τις εθνικές τους αφηγήσεις με ηρωικούς νεκρούς, μάχες, πολέμους ανεξαρτησίας ή διαφύλαξης συνόρων. Έτερον εκάτερον όμως. Το πρόβλημα δεν είναι να αγαπάς αυτό που «είσαι», το πρόβλημα είναι να μη σέβεσαι αυτό που αγαπούν οι άλλοι ως δικό τους «είναι». Ακόμη κι αν καταφέρναμε να βλέπαμε κάποτε με ενάργεια τις πατρίδες και τις εθνικότητες ως μια σύμβαση και μια ιστορία που έχουμε κατασκευάσει, δεν έχει από μόνο του τίποτα το κακό το να γιορτάζεις αυτό που είσαι, κι ας έχει όσα εισαγωγικά θέλει αυτό το «είσαι». Το να μην παθιάζονταν οι άνθρωποι με τις εθνικές τους ομάδες και να μην συγκινούνταν με τις νίκες τους δεν θα έδειχνε ευρύτητα πνεύματος, αλλά ένα είδος μιζέριας για τη μιζέρια. Είναι ωραίο να αγωνίζεσαι. Είναι ωραίο να παίζεις. Είναι ωραίο να ανταγωνίζονται τα έθνη συμβολικά και μόνο, μέσα από τους καθαρούς όρους ενός αθλήματος. Ενός παιχνιδιού.

Δεν έχει βρεθεί ομορφότερος στίβος ειρηνικής και φιλικής αναμέτρησης των λαών από τον αθλητισμό. Όταν οι χώρες επιλέγουν τους καλύτερους ποδοσφαιριστές τους ως αντιπροσώπους τους, οι ποδοσφαιριστές κάνουν αυτό ακριβώς: αγωνίζονται και παίζουν, ο αγώνας τους είναι ταυτόχρονα παιχνίδι και το παιχνίδι τους είναι ταυτόχρονα αγώνας. Δεν είναι μόνο η αντιδιαστολή με τον πόλεμο. Ειρηνικά τα κράτη μέσω των αντιπροσώπων τους μπορεί να αντιμετωπίζουν ένα σωρό άλλα θέματα. Η διεθνής πολιτική είναι το αληθινό υποκατάστατο του πολέμου ή η συνέχεια του με άλλα μέσα. Στο ποδόσφαιρο το διακύβευμα είναι η χαρά ή η λύπη, ο ενθουσιασμός κι η έκσταση ή η μεγάλη απογοήτευση και η ματαίωση. Ως εκεί. Όταν τελειώσουν οι αγώνες και τα μουντιάλ, δεν θα έχουν αλλάξει χέρια τα εδάφη, δεν θα έχουν επιβληθεί λιτότητες, δεν θα έχουν εξευτελιστεί εθνικές κυριαρχίες.

«Τα βιώματα και οι θρίαμβοι δεν πάνε πάντα μαζί»

Οπότε ναι, γιατί όχι, φουλ της συγκίνησης όταν βλέπεις τους ανθρώπους να έχουν χωριστεί μεταξύ της σε έθνη και κράτη και άλλες τέτοιες ιστορίες και να λένε από εδώ ως εδώ είναι τα σύνορά μας και είμαστε «εμείς» και το εμείς αυτό κάτι σημαίνει. Τραγουδάμε τον εθνικό μας ύμνο. Θέλουμε να είμαστε οι καλύτεροι στο γήπεδο.

Κι ύστερα, αν κάτι κάνει ο αθλητισμός ως η αξιοκρατικότερη ανθρώπινη δραστηριότητα, αφού μέσα στο γήπεδο και μέσα στον στίβο δεν μπορείς να κρυφτείς, είναι ότι βοήθησε και βοηθά να ξεπεραστούν πολλά στεγανά και να υπάρξει ενσωμάτωση, έδειξε και δείχνει ότι η καθαρότητα είναι ένα αστείο, έδειξε ότι αν έχει νόημα η έννοια πατρίδα, είναι όταν μπολιάζεται και με άλλα χρώματα. Οι περισσότερες Ευρωπαϊκές ομάδες είναι πολύχρωμες. Η Εθνική Γαλλίας έχει παίκτες με προέλευση από ούτε μία ούτε δύο αλλά από 17 διαφορετικές χώρες. Στη Νιγηρία το δίδυμο των σέντερ μπακ μπορεί αναλόγως των επιλογών των προπονητών να είναι λιγότερο μαύρο από αυτό της Γαλλίας ή της Γερμανίας. Και λέει πάρα πολλά για την εποχή μας, ότι αν είδαμε ως τώρα ένα μήνυμα εθνικισμού, ήταν ένας παγκοσμιοποιημένος τρόπον τινά και σίγουρα παράδοξος δεδομένου του εθνόσημου που φορούσαν εθνικισμός, αφού οι αλβανικής – κοσοβαρικής καταγωγής Τσάκα και Τσακίρι πανηγυρίζοντας τα δύο γκολ που πέτυχαν και με τα οποία η Ελβετία νίκησε τη Σερβία, σχημάτισαν με τα χέρια αετούς σύμβολα της «Μεγάλης Αλβανίας».

Και υπάρχουν δυο κατηγοριών Έλληνες, Γάλλοι, Γερμανοί κλπ: εκείνοι που έχουν επίγνωση της πρόσφατης ιστορίας τους και της καταγωγής τους, ότι ήρθαν πχ στη χώρα παιδιά ή ότι γεννήθηκαν εδώ αλλά οι γονείς τους ήρθαν από αλλού, και εκείνοι που ζουν σε μια μακάρια (;) άγνοια, θεωρώντας ότι η δική τους ελληνικότητα, γαλλικότητα, γερμανικότητα δεν είναι ζήτημα μερικών γενιών αλλά ανατρέχει σε κάποια βάθη αιώνων, θεωρώντας ότι τα γεωγραφικά σύνορα της χώρας τους κατοικούνταν πάντα και μόνο από ομοεθνείς τους, θεωρώντας ότι όλα ήταν πάντα καθαρά και ξάστερα.

Όσο για τις 16 χώρες που εγκαταλείπουν από την πρώτη φάση, όσο για εκείνους που αποκλείστηκαν νωρίς, μια σκέψη. Το Ιράν κερδίζει στις καθυστερήσεις το Μαρόκο. Ισοφαρίζει την Ισπανία με γκολ που θα ακυρωθεί στη συνέχεια από το VAR, αλλά τα γκολ που πρόλαβαν να πανηγυριστούν είναι γκολ που μετράνε, εκεί που μετράει στα αλήθεια. Αυτά τα δευτερόλεπτα που πανηγύριζε όλο το Ιράν, κανείς δεν μπορεί να το ακυρώσει. Και τα γκολ που γιορτάζονται είναι γκολ που μέτρησαν. Εκεί που μετράει στα αλήθεια. Στη μνήμη των ανθρώπων. Με την Πορτογαλία χάνουν κι αποκλείονται κι ισοφαρίζουν από το πουθενά στις καθυστερήσεις. Και στην επόμενη φάση χάνουν ανεπανάληπτη ευκαιρία να κερδίσουν το ματς και να προκριθούν. Τέσσερις μεγάλες στιγμές, δεν είναι κι άσχημα να έχε για μια ομάδα που αποκλείστηκε.

Οι Παναμέζοι πάλι στην πρώτη τους συμμετοχή σε μουντιάλ πανηγυρίζουν σαν τρελοί όταν ο παίκτης τους μειώνει σε 6-1. Mπορείς να αστειευτείς με τον πανηγυρισμό τους. Αλλά μπορείς ταυτόχρονα να νιώσεις ότι ο λόγος που πανηγυρίζουν δεν είναι επειδή νιώθουν κατώτεροι, αλλά επειδή νιώθουν ότι έχουν μέγεθος κι αυτοί.

Σε μια μελλοντική ανασκόπηση του μουντιάλ, τα φώτα θα πέσουν στα μεγάλα παιχνίδια και στο ποιος το κατέκτησε. Όλοι οι υπόλοιποι θα ξεχάσουν το Ιράν ή τον Παναμά. Οι Ιρανοί και οι Παναμέζοι όμως όχι. Κι αν το κύπελλο το πάρει κάποια από τις χώρες που το έχει πάρει αρκετές φορές στο παρελθόν, τότε ίσως οι Ιρανοί και οι Παναμέζοι να έχουν εγγεγραμμένες μέσα τους πιο έντονα τις δικές τους στιγμές από ό,τι οι θριαμβευτές τις δικές τους. Τα βιώματα και οι θρίαμβοι δεν πάνε πάντα μαζί. Και στα μουντιάλ όπως και στη ζωή σημασία δεν έχει μόνο να είσαι ο πρώτος. Σημασία έχει να αξιώνεσαι μεγάλες συγκινήσεις.

Εγγραφείτε στο newsletter μας

Κάθε Σάββατο θα λαμβάνετε στο e-mail σας το newsletter του ελc με τις προτάσεις μας για την εβδομάδα!

Podpourri. Ιστορίες που ακούγονται

Ακολουθήστε το ελculture.gr στο Google News

το ελculture σας προσκαλεί σε εκδηλώσεις

ΓΡΑΨΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΟΥ

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.